57 shlokas
- 1
षड्विंशतिः सुकर्मारैर्घटितानि यथाविधि
शस्त्राणि रोमवाहीनि बाहुल्येनाङ्गुलानि षट्
ṣaḍviṃśatiḥ sukarmārairghaṭitāni yathāvidhi
śastrāṇi romavāhīni bāhulyenāṅgulāni ṣaṭ
- 2
सुरूपाणि सुधाराणि सुग्रहाणि च कारयेत्
अकरालानि सुध्मातसुतीक्ष्णावर्तिते ऽयसि
surūpāṇi sudhārāṇi sugrahāṇi ca kārayet
akarālāni sudhmātasutīkṣṇāvartite 'yasi
- 3
समाहितमुखाग्राणि नीलाम्भोजच्छवीनि च
नामानुगतरूपाणि सदा संनिहितानि च
samāhitamukhāgrāṇi nīlāmbhojacchavīni ca
nāmānugatarūpāṇi sadā saṃnihitāni ca
- 4
स्वोन्मानार्धचतुर्थांशफलान्येकैकशो ऽपि च
प्रायो द्वित्राणि युञ्जीत तानि स्थानविशेषतः
svonmānārdhacaturthāṃśaphalānyekaikaśo 'pi ca
prāyo dvitrāṇi yuñjīta tāni sthānaviśeṣataḥ
- 5
मण्डलाग्रं फले तेषां तर्जन्यन्तर्नखाकृति
लेखने छेदने योज्यं पोथकीशुण्डिकादिषु
maṇḍalāgraṃ phale teṣāṃ tarjanyantarnakhākṛti
lekhane chedane yojyaṃ pothakīśuṇḍikādiṣu
- 6
वृद्धिपत्त्रं क्षुराकारं छेदभेदनपाटने
ऋज्वग्रम् उन्नते शोफे गम्भीरे च तद् अन्यथा
vṛddhipattraṃ kṣurākāraṃ chedabhedanapāṭane
ṛjvagram unnate śophe gambhīre ca tad anyathā
- 7
नताग्रं पृष्ठतो दीर्घह्रस्ववक्त्रं यथाश्रयम्
उत्पलाध्यर्धधाराख्ये भेदने छेदने तथा
natāgraṃ pṛṣṭhato dīrghahrasvavaktraṃ yathāśrayam
utpalādhyardhadhārākhye bhedane chedane tathā
- 8
सर्पास्यं घ्राणकर्णार्शश्छेदने ऽर्धाङ्गुलं फले
गतेरन्वेषणे श्लक्ष्णा गण्डूपदमुखैषणी
sarpāsyaṃ ghrāṇakarṇārśaśchedane 'rdhāṅgulaṃ phale
gateranveṣaṇe ślakṣṇā gaṇḍūpadamukhaiṣaṇī
- 9
भेदनार्थे ऽपरा सूचीमुखा मूलनिविष्टखा
वेतसं व्यधने स्राव्ये शरार्यास्यत्रिकूर्चके
bhedanārthe 'parā sūcīmukhā mūlaniviṣṭakhā
vetasaṃ vyadhane srāvye śarāryāsyatrikūrcake
- 10
कुशाटा वदने स्राव्ये द्व्यङ्गुलं स्यात्तयोः फलम्
तद्वद् अन्तर्मुखं तस्य फलम् अध्यर्धम् अङ्गुलम्
kuśāṭā vadane srāvye dvyaṅgulaṃ syāttayoḥ phalam
tadvad antarmukhaṃ tasya phalam adhyardham aṅgulam
- 11
अर्धचन्द्राननं चैतत्तथाध्यर्धाङ्गुलं फले
व्रीहिवक्त्रं प्रयोज्य च तत्सिरोदरयोर्व्यधे
ardhacandrānanaṃ caitattathādhyardhāṅgulaṃ phale
vrīhivaktraṃ prayojya ca tatsirodarayorvyadhe
- 12
पृथुः कुठारी गोदन्तसदृशार्धाङ्गुलानना
तयोर्ध्वदण्डया विध्येद् उपर्यस्थ्नां स्थितां सिराम्
pṛthuḥ kuṭhārī godantasadṛśārdhāṅgulānanā
tayordhvadaṇḍayā vidhyed uparyasthnāṃ sthitāṃ sirām
- 13
ताम्री शलाका द्विमुखी मुखे कुरुवकाकृतिः
लिङ्गनाशं तया विध्येत्कुर्याद् अङ्गुलिशस्त्रकम्
tāmrī śalākā dvimukhī mukhe kuruvakākṛtiḥ
liṅganāśaṃ tayā vidhyetkuryād aṅguliśastrakam
- 14
मुद्रिकानिर्गतमुखं फले त्वर्धाङ्गुलायतम्
योगतो वृद्धिपत्त्रेण मण्डलाग्रेण वा समम्
mudrikānirgatamukhaṃ phale tvardhāṅgulāyatam
yogato vṛddhipattreṇa maṇḍalāgreṇa vā samam
- 15
तत्प्रदेशिन्यग्रपर्वप्रमाणार्पणमुद्रिकम्
सूत्रबद्धं गलस्रोतोरोगच्छेदनभेदने
tatpradeśinyagraparvapramāṇārpaṇamudrikam
sūtrabaddhaṃ galasrotorogacchedanabhedane
- 16
ग्रहणे शुण्डिकार्मादेर्बडिशं सुनताननम्
छेदे ऽस्थ्नां करपत्त्रं तु खरधारं दशाङ्गुलम्
grahaṇe śuṇḍikārmāderbaḍiśaṃ sunatānanam
chede 'sthnāṃ karapattraṃ tu kharadhāraṃ daśāṅgulam
- 17
विस्तारे द्व्यङ्गुलं सूक्ष्मदन्तं सुत्सरुबन्धनम्
स्नायुसूत्रकचछेदे कर्तरी कर्तरीनिभा
vistāre dvyaṅgulaṃ sūkṣmadantaṃ sutsarubandhanam
snāyusūtrakacachede kartarī kartarīnibhā
- 18
वक्रर्जुधारं द्विमुखं नखशस्त्रं नवाङ्गुलम्
सूक्ष्मशल्योद्धृतिच्छेदभेदप्रच्छानलेखने
vakrarjudhāraṃ dvimukhaṃ nakhaśastraṃ navāṅgulam
sūkṣmaśalyoddhṛticchedabhedapracchānalekhane
- 19
एकधारं चतुष्कोणं प्रबद्धाकृति चैकतः
दन्तलेखनकं तेन शोधयेद्दन्तशर्कराम्
ekadhāraṃ catuṣkoṇaṃ prabaddhākṛti caikataḥ
dantalekhanakaṃ tena śodhayeddantaśarkarām
- 20
वृत्ता गूढदृढाः पाशे तिस्रः सूच्यो ऽत्र सीवने
मांसलानां प्रदेशानां त्र्यश्रा त्र्यङ्गुलम् आयता
vṛttā gūḍhadṛḍhāḥ pāśe tisraḥ sūcyo 'tra sīvane
māṃsalānāṃ pradeśānāṃ tryaśrā tryaṅgulam āyatā
- 21
अल्पमांसास्थिसंधिस्थव्रणानां द्व्यङ्गुलायता
व्रीहिवक्त्रा धनुर्वक्रा पक्वामाशयमर्मसु
alpamāṃsāsthisaṃdhisthavraṇānāṃ dvyaṅgulāyatā
vrīhivaktrā dhanurvakrā pakvāmāśayamarmasu
- 22
सा सार्धद्व्यङ्गुला सर्ववृत्तास्ताश्चतुरङ्गुलाः
कूर्चो वृत्तैकपीठस्थाः सप्ताष्टौ वा सुबन्धनाः
sā sārdhadvyaṅgulā sarvavṛttāstāścaturaṅgulāḥ
kūrco vṛttaikapīṭhasthāḥ saptāṣṭau vā subandhanāḥ
- 23
स योज्यो नीलिकाव्यङ्गकेशशातेषु कुट्टने
अर्धाङ्गुलमुखैर्वृत्तैरष्टाभिः कण्टकैः खजः
sa yojyo nīlikāvyaṅgakeśaśāteṣu kuṭṭane
ardhāṅgulamukhairvṛttairaṣṭābhiḥ kaṇṭakaiḥ khajaḥ
- 24
पाणिभ्यां मथ्यमानेन घ्राणात्तेन हरेद् असृक्
व्यधनं कर्णपालीनां यूथिकामुकुलाननम्
pāṇibhyāṃ mathyamānena ghrāṇāttena hared asṛk
vyadhanaṃ karṇapālīnāṃ yūthikāmukulānanam
- 25
आरार्धाङ्गुलवृत्तास्या तत्प्रवेशा तथोर्ध्वतः
चतुरश्रा तया विध्येच्छोफं पक्वामसंशये
ārārdhāṅgulavṛttāsyā tatpraveśā tathordhvataḥ
caturaśrā tayā vidhyecchophaṃ pakvāmasaṃśaye
- 26
कर्णपालीं च बहलां बहलायाश्च शस्यते
सूची त्रिभागसुषिरा त्र्यङ्गुला कर्णवेधनी
karṇapālīṃ ca bahalāṃ bahalāyāśca śasyate
sūcī tribhāgasuṣirā tryaṅgulā karṇavedhanī
- 27
जलौकःक्षारदहनकाचोपलनखादयः
अलौहान्यनुशस्त्राणि तान्येवं च विकल्पयेत्
jalaukaḥkṣāradahanakācopalanakhādayaḥ
alauhānyanuśastrāṇi tānyevaṃ ca vikalpayet
- 28
अपराण्यपि यन्त्रादीन्युपयोगं च यौगिकम्
उत्पाट्यपाट्यसीव्यैष्यलेख्यप्रच्छानकुट्टनम्
aparāṇyapi yantrādīnyupayogaṃ ca yaugikam
utpāṭyapāṭyasīvyaiṣyalekhyapracchānakuṭṭanam
- 29
छेद्यं भेद्यं व्यधो मन्थो ग्रहो दाहश्च तत्क्रियाः
कुण्ठखण्डतनुस्थूलह्रस्वदीर्घत्ववक्रताः
chedyaṃ bhedyaṃ vyadho mantho graho dāhaśca tatkriyāḥ
kuṇṭhakhaṇḍatanusthūlahrasvadīrghatvavakratāḥ
- 30
शस्त्राणां खरधारत्वम् अष्टौ दोषाः प्रकीर्तिताः
छेदभेदनलेख्यार्थं शस्त्रं वृन्तफलान्तरे
śastrāṇāṃ kharadhāratvam aṣṭau doṣāḥ prakīrtitāḥ
chedabhedanalekhyārthaṃ śastraṃ vṛntaphalāntare

