23 shlokas
- 1
नयने ताम्यति स्तब्धे शुष्के रूक्षे ऽभिघातिते
वातपित्तातुरे जिह्मे शीर्णपक्ष्माविलेक्षणे
nayane tāmyati stabdhe śuṣke rūkṣe 'bhighātite
vātapittāture jihme śīrṇapakṣmāvilekṣaṇe
- 2
कृच्छ्रोन्मीलसिराहर्षसिरोत्पाततमोऽर्जुनैः
स्यन्दमन्थान्यतोवातवातपर्यायशुक्रकैः
kṛcchronmīlasirāharṣasirotpātatamo'rjunaiḥ
syandamanthānyatovātavātaparyāyaśukrakaiḥ
- 3
आतुरे शान्तरागाश्रुशूलसंरम्भदूषिके
निवाते तर्पणं योज्यं शुद्धयोर्मूर्धकाययोः
āture śāntarāgāśruśūlasaṃrambhadūṣike
nivāte tarpaṇaṃ yojyaṃ śuddhayormūrdhakāyayoḥ
- 4
काले साधारणे प्रातः सायं वोत्तानशायिनः
यवमाषमयीं पालीं नेत्रकोशाद्बहिः समाम्
kāle sādhāraṇe prātaḥ sāyaṃ vottānaśāyinaḥ
yavamāṣamayīṃ pālīṃ netrakośādbahiḥ samām
- 5
द्व्यङ्गुलोच्चां दृढां कृत्वा यथास्वं सिद्धम् आवपेत्
सर्पिर्निमीलिते नेत्रे तप्ताम्बुप्रविलायितम्
dvyaṅguloccāṃ dṛḍhāṃ kṛtvā yathāsvaṃ siddham āvapet
sarpirnimīlite netre taptāmbupravilāyitam
- 6
नक्तान्ध्यवाततिमिरकृच्छ्रबोधादिके वसाम्
आ पक्ष्माग्राद् अथोन्मेषं शनकैस्तस्य कुर्वतः
naktāndhyavātatimirakṛcchrabodhādike vasām
ā pakṣmāgrād athonmeṣaṃ śanakaistasya kurvataḥ
- 7
मात्रा विगणयेत्तत्र वर्त्मसंधिसितासिते
दृष्टौ च क्रमशो व्याधौ शतं त्रीणि च पञ्च च
mātrā vigaṇayettatra vartmasaṃdhisitāsite
dṛṣṭau ca kramaśo vyādhau śataṃ trīṇi ca pañca ca
- 8
शतानि सप्त चाष्टौ च दश मन्थे दशानिले
पित्ते षट्स्वस्थवृत्ते च बलासे पञ्च धारयेत्
śatāni sapta cāṣṭau ca daśa manthe daśānile
pitte ṣaṭsvasthavṛtte ca balāse pañca dhārayet
- 9
कृत्वापाङ्गे ततो द्वारं स्नेहं पात्रे निगालयेत्
पिबेच्च धूमं नेक्षेत व्योम रूपं च भास्वरम्
kṛtvāpāṅge tato dvāraṃ snehaṃ pātre nigālayet
pibecca dhūmaṃ nekṣeta vyoma rūpaṃ ca bhāsvaram
- 10
इत्थं प्रतिदिनं वायौ पित्ते त्वेकान्तरं कफे
स्वस्थे तु द्व्यन्तरं दद्याद् आ तृप्तेर् इति योजयेत्
itthaṃ pratidinaṃ vāyau pitte tvekāntaraṃ kaphe
svasthe tu dvyantaraṃ dadyād ā tṛpter iti yojayet
- 11
प्रकाशक्षमता स्वास्थ्यं विशदं लघु लोचनम्
तृप्ते विपर्ययो ऽतृप्ते ऽतितृप्ते श्लेष्मजा रुजः
prakāśakṣamatā svāsthyaṃ viśadaṃ laghu locanam
tṛpte viparyayo 'tṛpte 'titṛpte śleṣmajā rujaḥ
- 12
स्नेहपीता तनुर् इव क्लान्ता दृष्टिर्हि सीदति
तर्पणानन्तरं तस्माद्दृग्बलाधानकारिणम्
snehapītā tanur iva klāntā dṛṣṭirhi sīdati
tarpaṇānantaraṃ tasmāddṛgbalādhānakāriṇam
- 13
पुटपाकं प्रयुञ्जीत पूर्वोक्तेष्वेव यक्ष्मसु
स वाते स्नेहनः श्लेष्मसहिते लेखनो हितः
puṭapākaṃ prayuñjīta pūrvokteṣveva yakṣmasu
sa vāte snehanaḥ śleṣmasahite lekhano hitaḥ
- 14
दृग्दौर्बल्ये ऽनिले पित्ते रक्ते स्वस्थे प्रसादनः
भूशयप्रसहानूपमेदोमज्जवसामिषैः
dṛgdaurbalye 'nile pitte rakte svasthe prasādanaḥ
bhūśayaprasahānūpamedomajjavasāmiṣaiḥ
- 15
स्नेहनं पयसा पिष्टैर्जीवनीयैश्च कल्पयेत्
मृगपक्षियकृन्मांसमुक्तायस्ताम्रसैन्धवैः
snehanaṃ payasā piṣṭairjīvanīyaiśca kalpayet
mṛgapakṣiyakṛnmāṃsamuktāyastāmrasaindhavaiḥ
- 16
स्रोतोजशङ्खफेनालैर्लेखनं मस्तुकल्कितैः
मृगपक्षियकृन्मज्जवसान्त्रहृदयामिषैः
srotojaśaṅkhaphenālairlekhanaṃ mastukalkitaiḥ
mṛgapakṣiyakṛnmajjavasāntrahṛdayāmiṣaiḥ
- 17
मधुरैः सघृतैः स्तन्यक्षीरपिष्टैः प्रसादनम्
बिल्वमात्रं पृथक्पिण्डं मांसभेषजकल्कयोः
madhuraiḥ saghṛtaiḥ stanyakṣīrapiṣṭaiḥ prasādanam
bilvamātraṃ pṛthakpiṇḍaṃ māṃsabheṣajakalkayoḥ
- 18
उरुवूकवटाम्भोजपत्त्रैः स्नेहादिषु क्रमात्
वेष्टयित्वा मृदा लिप्तं धवधन्वनगोमयैः
uruvūkavaṭāmbhojapattraiḥ snehādiṣu kramāt
veṣṭayitvā mṛdā liptaṃ dhavadhanvanagomayaiḥ
- 19
पचेत्प्रदीप्तैर् अग्न्याभं पक्वं निष्पीड्य तद्रसम्
नेत्रे तर्पणवद्युञ्ज्याच्छतं द्वे त्रीणि धारयेत्
pacetpradīptair agnyābhaṃ pakvaṃ niṣpīḍya tadrasam
netre tarpaṇavadyuñjyācchataṃ dve trīṇi dhārayet
- 20
लेखनस्नेहनान्त्येषु कोष्णौ पूर्वौ हिमो ऽपरः
धूमपो ऽन्ते तयोर् एव योगास्तत्र च तृप्तिवत्
lekhanasnehanāntyeṣu koṣṇau pūrvau himo 'paraḥ
dhūmapo 'nte tayor eva yogāstatra ca tṛptivat
- 21
तर्पणं पुटपाकं च नस्यानर्हे न योजयेत्
यावन्त्यहानि युञ्जीत द्विस्ततो हितभाग्भवेत्
tarpaṇaṃ puṭapākaṃ ca nasyānarhe na yojayet
yāvantyahāni yuñjīta dvistato hitabhāgbhavet
- 22
मालतीमल्लिकापुष्पैर्बद्धाक्षो निवसेन्निशाम्
mālatīmallikāpuṣpairbaddhākṣo nivasenniśām
- 23
सर्वात्मना नेत्रबलाय यत्नं कुर्वीत नस्याञ्जनतर्पणाद्यैः
दृष्टिश्च नष्टा विविधं जगच्च तमोमयं जायत एकरूपम्
sarvātmanā netrabalāya yatnaṃ kurvīta nasyāñjanatarpaṇādyaiḥ
dṛṣṭiśca naṣṭā vividhaṃ jagacca tamomayaṃ jāyata ekarūpam

