29 shlokas
- 1
स्वेदस्तापोपनाहोष्मद्रवभेदाच्चतुर्विधः
तापो ऽग्नितप्तवसनफालहस्ततलादिभिः
svedastāpopanāhoṣmadravabhedāccaturvidhaḥ
tāpo 'gnitaptavasanaphālahastatalādibhiḥ
- 2
उपनाहो वचाकिण्वशताह्वादेवदारुभिः
धान्यैः समस्तैर्गन्धैश्च रास्नैरण्डजटामिषैः
upanāho vacākiṇvaśatāhvādevadārubhiḥ
dhānyaiḥ samastairgandhaiśca rāsnairaṇḍajaṭāmiṣaiḥ
- 3
उद्रिक्तलवणैः स्नेहचुक्रतक्रपयःप्लुतैः
केवले पवने श्लेष्मसंसृष्टे सुरसादिभिः
udriktalavaṇaiḥ snehacukratakrapayaḥplutaiḥ
kevale pavane śleṣmasaṃsṛṣṭe surasādibhiḥ
- 4
पित्तेन पद्मकाद्यैस्तु शाल्वणाख्यैः पुनः पुनः
स्निग्धोष्णवीर्यैर्मृदुभिश्चर्मपट्टैर् अपूतिभिः
pittena padmakādyaistu śālvaṇākhyaiḥ punaḥ punaḥ
snigdhoṣṇavīryairmṛdubhiścarmapaṭṭair apūtibhiḥ
- 5
अलाभे वातजित्पत्त्रकौशेयाविकशाटकैः
बद्धं रात्रौ दिवा मुञ्चेन्मुञ्चेद्रात्रौ दिवाकृतम्
alābhe vātajitpattrakauśeyāvikaśāṭakaiḥ
baddhaṃ rātrau divā muñcenmuñcedrātrau divākṛtam
- 6
ऊष्मा तूत्कारिकालोष्टकपालोपलपांसुभिः
पत्त्रभङ्गेन धान्येन करीषसिकतातुषैः
ūṣmā tūtkārikāloṣṭakapālopalapāṃsubhiḥ
pattrabhaṅgena dhānyena karīṣasikatātuṣaiḥ
- 7
अनेकोपायसंतप्तैः प्रयोज्यो देशकालतः
शिग्रुवारणकैरण्डकरञ्जसुरसार्जकात्
anekopāyasaṃtaptaiḥ prayojyo deśakālataḥ
śigruvāraṇakairaṇḍakarañjasurasārjakāt
- 8
शिरीषवासावंशार्कमालतीदीर्घवृन्ततः
पत्त्रभङ्गैर्वचाद्यैश्च मांसैश्चानूपवारिजैः
śirīṣavāsāvaṃśārkamālatīdīrghavṛntataḥ
pattrabhaṅgairvacādyaiśca māṃsaiścānūpavārijaiḥ
- 9
दशमूलेन च पृथक्सहितैर्वा यथामलम्
स्नेहवद्भिः सुराशुक्तवारिक्षीरादिसाधितैः
daśamūlena ca pṛthaksahitairvā yathāmalam
snehavadbhiḥ surāśuktavārikṣīrādisādhitaiḥ
- 10
कुम्भीर्गलन्तीर्नाडीर्वा पूरयित्वा रुजार्दितम्
वाससाच्छादितं गात्रं स्निग्धं सिञ्चेद्यथासुखम्
kumbhīrgalantīrnāḍīrvā pūrayitvā rujārditam
vāsasācchāditaṃ gātraṃ snigdhaṃ siñcedyathāsukham
- 11
तैर् एव वा द्रवैः पूर्णं कुण्डं सर्वाङ्गगे ऽनिले
अवगाह्यातुरस्तिष्ठेद् अर्शःकृच्छ्रादिरुक्षु च
tair eva vā dravaiḥ pūrṇaṃ kuṇḍaṃ sarvāṅgage 'nile
avagāhyāturastiṣṭhed arśaḥkṛcchrādirukṣu ca
- 12
निवाते ऽन्तर्बहिःस्निग्धो जीर्णान्नः स्वेदम् आचरेत्
व्याधिव्याधितदेशर्तुवशान्मध्यवरावरम्
nivāte 'ntarbahiḥsnigdho jīrṇānnaḥ svedam ācaret
vyādhivyādhitadeśartuvaśānmadhyavarāvaram
- 13
कफार्तो रूक्षणं रूक्षो रूक्षः स्निग्धं कफानिले
आमाशयगते वायौ कफे पक्वाशयाश्रिते
kaphārto rūkṣaṇaṃ rūkṣo rūkṣaḥ snigdhaṃ kaphānile
āmāśayagate vāyau kaphe pakvāśayāśrite
- 14
रूक्षपूर्वं तथा स्नेहपूर्वं स्थानानुरोधतः
अल्पं वङ्क्षणयोः स्वल्पं दृङ्मुष्कहृदये न वा
rūkṣapūrvaṃ tathā snehapūrvaṃ sthānānurodhataḥ
alpaṃ vaṅkṣaṇayoḥ svalpaṃ dṛṅmuṣkahṛdaye na vā
- 15
शीतशूलक्षये स्विन्नो जाते ऽङ्गानां च मार्दवे
स्याच्छनैर्मृदितः स्नातस्ततः स्नेहविधिं भजेत्
śītaśūlakṣaye svinno jāte 'ṅgānāṃ ca mārdave
syācchanairmṛditaḥ snātastataḥ snehavidhiṃ bhajet
- 16
पित्तास्रकोपतृण्मूर्छास्वराङ्गसदनभ्रमाः
संधिपीडा ज्वरः श्यावरक्तमण्डलदर्शनम्
pittāsrakopatṛṇmūrchāsvarāṅgasadanabhramāḥ
saṃdhipīḍā jvaraḥ śyāvaraktamaṇḍaladarśanam
- 17
स्वेदातियोगाच्छर्दिश्च तत्र स्तम्भनम् औषधम्
विषक्षाराग्न्यतीसारच्छर्दिमोहातुरेषु च
svedātiyogācchardiśca tatra stambhanam auṣadham
viṣakṣārāgnyatīsāracchardimohātureṣu ca
- 18
स्वेदनं गुरु तीक्ष्णोष्णं प्रायः स्तम्भनम् अन्यथा
द्रवस्थिरसरस्निग्धरूक्षसूक्ष्मं च भेषजम्
svedanaṃ guru tīkṣṇoṣṇaṃ prāyaḥ stambhanam anyathā
dravasthirasarasnigdharūkṣasūkṣmaṃ ca bheṣajam
- 19
स्वेदनं स्तम्भनं श्लक्ष्णं रूक्षसूक्ष्मसरद्रवम्
प्रायस्तिक्तं कषायं च मधुरं च समासतः
svedanaṃ stambhanaṃ ślakṣṇaṃ rūkṣasūkṣmasaradravam
prāyastiktaṃ kaṣāyaṃ ca madhuraṃ ca samāsataḥ
- 20
स्तम्भितः स्याद्बले लब्धे यथोक्तामयसंक्षयात्
स्तम्भत्वक्स्नायुसंकोचकम्पहृद्वाग्घनुग्रहैः
stambhitaḥ syādbale labdhe yathoktāmayasaṃkṣayāt
stambhatvaksnāyusaṃkocakampahṛdvāgghanugrahaiḥ
- 21
पादौष्ठत्वक्करैः श्यावैर् अतिस्तम्भितम् आदिशेत्
न स्वेदयेद् अतिस्थूलरूक्षदुर्बलमूर्छितान्
pādauṣṭhatvakkaraiḥ śyāvair atistambhitam ādiśet
na svedayed atisthūlarūkṣadurbalamūrchitān
- 22
स्तम्भनीयक्षतक्षीणक्षाममद्यविकारिणः
तिमिरोदरवीसर्पकुष्ठशोषाढ्यरोगिणः
stambhanīyakṣatakṣīṇakṣāmamadyavikāriṇaḥ
timirodaravīsarpakuṣṭhaśoṣāḍhyarogiṇaḥ
- 23
पीतदुग्धदधिस्नेहमधून्कृतविरेचनान्
भ्रष्टदग्धगुदग्लानिक्रोधशोकभयार्दितान्
pītadugdhadadhisnehamadhūnkṛtavirecanān
bhraṣṭadagdhagudaglānikrodhaśokabhayārditān
- 24
क्षुत्तृष्णाकामलापाण्डुमेहिनः पित्तपीडितान्
गर्भिणीं पुष्पितां सूतां मृदु चात्ययिके गदे
kṣuttṛṣṇākāmalāpāṇḍumehinaḥ pittapīḍitān
garbhiṇīṃ puṣpitāṃ sūtāṃ mṛdu cātyayike gade
- 25
स्वरभेदानिलव्याधिश्लेष्मामस्तम्भगौरवे
svarabhedānilavyādhiśleṣmāmastambhagaurave
- 26
अङ्गमर्दकटीपार्श्वपृष्ठकुक्षिहनुग्रहे
महत्त्वे मुष्कयोः खल्याम् आयामे वातकण्टके
aṅgamardakaṭīpārśvapṛṣṭhakukṣihanugrahe
mahattve muṣkayoḥ khalyām āyāme vātakaṇṭake
- 27
मूत्रकृच्छ्रार्बुदग्रन्थिशुक्राघाताढ्यमारुते
स्वेदं यथायथं कुर्यात्तदौषधविभागतः
mūtrakṛcchrārbudagranthiśukrāghātāḍhyamārute
svedaṃ yathāyathaṃ kuryāttadauṣadhavibhāgataḥ
- 28
स्वेदो हितस्त्व् अनाग्नेयो वाते मेदःकफावृते
निवातं गृहम् आयासो गुरुप्रावरणं भयम्
svedo hitastv anāgneyo vāte medaḥkaphāvṛte
nivātaṃ gṛham āyāso guruprāvaraṇaṃ bhayam
- 29
स्नेहक्लिन्नाः कोष्ठगा धातुगा वा स्रोतोलीना ये च शाखास्थिसंस्थाः
दोषाः स्वेदैस्ते द्रवीकृत्य कोष्ठं नीताः सम्यक्शुद्धिभिर्निर्ह्रियन्ते
snehaklinnāḥ koṣṭhagā dhātugā vā srotolīnā ye ca śākhāsthisaṃsthāḥ
doṣāḥ svedaiste dravīkṛtya koṣṭhaṃ nītāḥ samyakśuddhibhirnirhriyante

