21 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
गते भगवति व्यासे धृतराष्ट्रो महीपतिः
किम् अचेष्टत विप्रर्षे तन्मे व्याख्यातुम् अर्हसि
janamejaya uvāca
gate bhagavati vyāse dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ
kim aceṣṭata viprarṣe tanme vyākhyātum arhasi
- 2
वैशंपायन उवाच
एतच्छ्रुत्वा नरश्रेष्ठ चिरं ध्यात्वा त्वचेतनः
संजयं योजयेत्युक्त्वा विदुरं प्रत्यभाषत
vaiśaṃpāyana uvāca
etacchrutvā naraśreṣṭha ciraṃ dhyātvā tvacetanaḥ
saṃjayaṃ yojayetyuktvā viduraṃ pratyabhāṣata
- 3
क्षिप्रम् आनय गान्धारीं सर्वाश्च भरतस्त्रियः
वधूं कुन्तीम् उपादाय याश्चान्यास्तत्र योषितः
kṣipram ānaya gāndhārīṃ sarvāśca bharatastriyaḥ
vadhūṃ kuntīm upādāya yāścānyāstatra yoṣitaḥ
- 4
एवम् उक्त्वा स धर्मात्मा विदुरं धर्मवित्तमम्
शोकविप्रहतज्ञानो यानम् एवान्वपद्यत
evam uktvā sa dharmātmā viduraṃ dharmavittamam
śokaviprahatajñāno yānam evānvapadyata
- 5
गान्धारी चैव शोकार्ता भर्तुर्वचनचोदिता
सह कुन्त्या यतो राजा सह स्त्रीभिर् उपाद्रवत्
gāndhārī caiva śokārtā bharturvacanacoditā
saha kuntyā yato rājā saha strībhir upādravat
- 6
ताः समासाद्य राजानं भृशं शोकसमन्विताः
आमन्त्र्यान्योन्यम् ईयुः स्म भृशम् उच्चुक्रुशुस्ततः
tāḥ samāsādya rājānaṃ bhṛśaṃ śokasamanvitāḥ
āmantryānyonyam īyuḥ sma bhṛśam uccukruśustataḥ
- 7
ताः समाश्वासयत्क्षत्ता ताभ्यश्चार्ततरः स्वयम्
अश्रुकण्ठीः समारोप्य ततो ऽसौ निर्ययौ पुरात्
tāḥ samāśvāsayatkṣattā tābhyaścārtataraḥ svayam
aśrukaṇṭhīḥ samāropya tato 'sau niryayau purāt
- 8
ततः प्रणादः संजज्ञे सर्वेषु कुरुवेश्मसु
आकुमारं पुरं सर्वम् अभवच्छोककर्शितम्
tataḥ praṇādaḥ saṃjajñe sarveṣu kuruveśmasu
ākumāraṃ puraṃ sarvam abhavacchokakarśitam
- 9
अदृष्टपूर्वा या नार्यः पुरा देवगणैर् अपि
पृथग्जनेन दृश्यन्त तास्तदा निहतेश्वराः
adṛṣṭapūrvā yā nāryaḥ purā devagaṇair api
pṛthagjanena dṛśyanta tāstadā nihateśvarāḥ
- 10
प्रकीर्य केशान्सुशुभान्भूषणान्यवमुच्य च
एकवस्त्रधरा नार्यः परिपेतुर् अनाथवत्
prakīrya keśānsuśubhānbhūṣaṇānyavamucya ca
ekavastradharā nāryaḥ paripetur anāthavat
- 11
श्वेतपर्वतरूपेभ्यो गृहेभ्यस्तास्त्वपाक्रमन्
गुहाभ्य इव शैलानां पृषत्यो हतयूथपाः
śvetaparvatarūpebhyo gṛhebhyastāstvapākraman
guhābhya iva śailānāṃ pṛṣatyo hatayūthapāḥ
- 12
तान्युदीर्णानि नारीणां तदा वृन्दान्यनेकशः
शोकार्तान्यद्रवन्राजन्किशोरीणाम् इवाङ्गने
tānyudīrṇāni nārīṇāṃ tadā vṛndānyanekaśaḥ
śokārtānyadravanrājankiśorīṇām ivāṅgane
- 13
प्रगृह्य बाहून्क्रोशन्त्यः पुत्रान्भ्रातॄन्पितॄन् अपि
दर्शयन्तीव ता ह स्म युगान्ते लोकसंक्षयम्
pragṛhya bāhūnkrośantyaḥ putrānbhrātṝnpitṝn api
darśayantīva tā ha sma yugānte lokasaṃkṣayam
- 14
विलपन्त्यो रुदन्त्यश्च धावमानास्ततस्ततः
शोकेनाभ्याहतज्ञानाः कर्तव्यं न प्रजज्ञिरे
vilapantyo rudantyaśca dhāvamānāstatastataḥ
śokenābhyāhatajñānāḥ kartavyaṃ na prajajñire
- 15
व्रीडां जग्मुः पुरा याः स्म सखीनाम् अपि योषितः
ता एकवस्त्रा निर्लज्जाः श्वश्रूणां पुरतो ऽभवन्
vrīḍāṃ jagmuḥ purā yāḥ sma sakhīnām api yoṣitaḥ
tā ekavastrā nirlajjāḥ śvaśrūṇāṃ purato 'bhavan
- 16
परस्परं सुसूक्ष्मेषु शोकेष्वाश्वासयन्स्म याः
ताः शोकविह्वला राजन्न् उपैक्षन्त परस्परम्
parasparaṃ susūkṣmeṣu śokeṣvāśvāsayansma yāḥ
tāḥ śokavihvalā rājann upaikṣanta parasparam
- 17
ताभिः परिवृतो राजा रुदतीभिः सहस्रशः
निर्ययौ नगराद्दीनस्तूर्णम् आयोधनं प्रति
tābhiḥ parivṛto rājā rudatībhiḥ sahasraśaḥ
niryayau nagarāddīnastūrṇam āyodhanaṃ prati
- 18
शिल्पिनो वणिजो वैश्याः सर्वकर्मोपजीविनः
ते पार्थिवं पुरस्कृत्य निर्ययुर्नगराद्बहिः
śilpino vaṇijo vaiśyāḥ sarvakarmopajīvinaḥ
te pārthivaṃ puraskṛtya niryayurnagarādbahiḥ
- 19
तासां विक्रोशमानानाम् आर्तानां कुरुसंक्षये
प्रादुरासीन्महाञ्शब्दो व्यथयन्भुवनान्युत
tāsāṃ vikrośamānānām ārtānāṃ kurusaṃkṣaye
prādurāsīnmahāñśabdo vyathayanbhuvanānyuta
- 20
युगान्तकाले सम्प्राप्ते भूतानां दह्यताम् इव
अभावः स्याद् अयं प्राप्त इति भूतानि मेनिरे
yugāntakāle samprāpte bhūtānāṃ dahyatām iva
abhāvaḥ syād ayaṃ prāpta iti bhūtāni menire
- 21
भृशम् उद्विग्नमनसस्ते पौराः कुरुसंक्षये
प्राक्रोशन्त महाराज स्वनुरक्तास्तदा भृशम्
bhṛśam udvignamanasaste paurāḥ kurusaṃkṣaye
prākrośanta mahārāja svanuraktāstadā bhṛśam

