32 shlokas
- 1
गान्धार्युवाच
अध्यर्धगुणम् आहुर्यं बले शौर्ये च माधव
पित्रा त्वया च दाशार्ह दृप्तं सिंहम् इवोत्कटम्
gāndhāryuvāca
adhyardhaguṇam āhuryaṃ bale śaurye ca mādhava
pitrā tvayā ca dāśārha dṛptaṃ siṃham ivotkaṭam
- 2
यो बिभेद चमूम् एको मम पुत्रस्य दुर्भिदाम्
स भूत्वा मृत्युर् अन्येषां स्वयं मृत्युवशं गतः
yo bibheda camūm eko mama putrasya durbhidām
sa bhūtvā mṛtyur anyeṣāṃ svayaṃ mṛtyuvaśaṃ gataḥ
- 3
तस्योपलक्षये कृष्ण कार्ष्णेर् अमिततेजसः
अभिमन्योर्हतस्यापि प्रभा नैवोपशाम्यति
tasyopalakṣaye kṛṣṇa kārṣṇer amitatejasaḥ
abhimanyorhatasyāpi prabhā naivopaśāmyati
- 4
एषा विराटदुहिता स्नुषा गाण्डीवधन्वनः
आर्ता बाला पतिं वीरं शोच्या शोचत्य् अनिन्दिता
eṣā virāṭaduhitā snuṣā gāṇḍīvadhanvanaḥ
ārtā bālā patiṃ vīraṃ śocyā śocaty aninditā
- 5
तम् एषा हि समासाद्य भार्या भर्तारम् अन्तिके
विराटदुहिता कृष्ण पाणिना परिमार्जति
tam eṣā hi samāsādya bhāryā bhartāram antike
virāṭaduhitā kṛṣṇa pāṇinā parimārjati
- 6
तस्य वक्त्रम् उपाघ्राय सौभद्रस्य यशस्विनी
विबुद्धकमलाकारं कम्बुवृत्तशिरोधरम्
tasya vaktram upāghrāya saubhadrasya yaśasvinī
vibuddhakamalākāraṃ kambuvṛttaśirodharam
- 7
काम्यरूपवती चैषा परिष्वजति भामिनी
लज्जमाना पुरेवैनं माध्वीकमदमूर्छिता
kāmyarūpavatī caiṣā pariṣvajati bhāminī
lajjamānā purevainaṃ mādhvīkamadamūrchitā
- 8
तस्य क्षतजसंदिग्धं जातरूपपरिष्कृतम्
विमुच्य कवचं कृष्ण शरीरम् अभिवीक्षते
tasya kṣatajasaṃdigdhaṃ jātarūpapariṣkṛtam
vimucya kavacaṃ kṛṣṇa śarīram abhivīkṣate
- 9
अवेक्षमाणा तं बाला कृष्ण त्वाम् अभिभाषते
अयं ते पुण्डरीकाक्ष सदृशाक्षो निपातितः
avekṣamāṇā taṃ bālā kṛṣṇa tvām abhibhāṣate
ayaṃ te puṇḍarīkākṣa sadṛśākṣo nipātitaḥ
- 10
बले वीर्ये च सदृशस्तेजसा चैव ते ऽनघ
रूपेण च तवात्यर्थं शेते भुवि निपातितः
bale vīrye ca sadṛśastejasā caiva te 'nagha
rūpeṇa ca tavātyarthaṃ śete bhuvi nipātitaḥ
- 11
अत्यन्तसुकुमारस्य राङ्कवाजिनशायिनः
कच्चिद् अद्य शरीरं ते भूमौ न परितप्यते
atyantasukumārasya rāṅkavājinaśāyinaḥ
kaccid adya śarīraṃ te bhūmau na paritapyate
- 12
मातङ्गभुजवर्ष्माणौ ज्याक्षेपकठिनत्वचौ
काञ्चनाङ्गदिनौ शेषे निक्षिप्य विपुलौ भुजौ
mātaṅgabhujavarṣmāṇau jyākṣepakaṭhinatvacau
kāñcanāṅgadinau śeṣe nikṣipya vipulau bhujau
- 13
व्यायम्य बहुधा नूनं सुखसुप्तः श्रमाद् इव
एवं विलपतीम् आर्तां न हि माम् अभिभाषसे
vyāyamya bahudhā nūnaṃ sukhasuptaḥ śramād iva
evaṃ vilapatīm ārtāṃ na hi mām abhibhāṣase
- 14
आर्याम् आर्य सुभद्रां त्वम् इमांश्च त्रिदशोपमान्
पितॄन्मां चैव दुःखार्तां विहाय क्व गमिष्यसि
āryām ārya subhadrāṃ tvam imāṃśca tridaśopamān
pitṝnmāṃ caiva duḥkhārtāṃ vihāya kva gamiṣyasi
- 15
तस्य शोणितसंदिग्धान्केशान् उन्नाम्य पाणिना
उत्सङ्गे वक्त्रम् आधाय जीवन्तम् इव पृच्छति
स्वस्रीयं वासुदेवस्य पुत्रं गाण्डीवधन्वनः
tasya śoṇitasaṃdigdhānkeśān unnāmya pāṇinā
utsaṅge vaktram ādhāya jīvantam iva pṛcchati
svasrīyaṃ vāsudevasya putraṃ gāṇḍīvadhanvanaḥ
- 16
कथं त्वां रणमध्यस्थं जघ्नुर् एते महारथाः
धिग् अस्तु क्रूरकर्तॄंस्तान्कृपकर्णजयद्रथान्
kathaṃ tvāṃ raṇamadhyasthaṃ jaghnur ete mahārathāḥ
dhig astu krūrakartṝṃstānkṛpakarṇajayadrathān
- 17
द्रोणद्रौणायनी चोभौ यैर् असि व्यसनीकृतः
रथर्षभाणां सर्वेषां कथम् आसीत्तदा मनः
droṇadrauṇāyanī cobhau yair asi vyasanīkṛtaḥ
ratharṣabhāṇāṃ sarveṣāṃ katham āsīttadā manaḥ
- 18
बालं त्वां परिवार्यैकं मम दुःखाय जघ्नुषाम्
कथं नु पाण्डवानां च पाञ्चालानां च पश्यताम्
त्वं वीर निधनं प्राप्तो नाथवान्सन्ननाथवत्
bālaṃ tvāṃ parivāryaikaṃ mama duḥkhāya jaghnuṣām
kathaṃ nu pāṇḍavānāṃ ca pāñcālānāṃ ca paśyatām
tvaṃ vīra nidhanaṃ prāpto nāthavānsannanāthavat
- 19
दृष्ट्वा बहुभिर् आक्रन्दे निहतं त्वाम् अनाथवत्
वीरः पुरुषशार्दूलः कथं जीवति पाण्डवः
dṛṣṭvā bahubhir ākrande nihataṃ tvām anāthavat
vīraḥ puruṣaśārdūlaḥ kathaṃ jīvati pāṇḍavaḥ
- 20
न राज्यलाभो विपुलः शत्रूणां वा पराभवः
प्रीतिं दास्यति पार्थानां त्वाम् ऋते पुष्करेक्षण
na rājyalābho vipulaḥ śatrūṇāṃ vā parābhavaḥ
prītiṃ dāsyati pārthānāṃ tvām ṛte puṣkarekṣaṇa
- 21
तव शस्त्रजितांल्लोकान्धर्मेण च दमेन च
क्षिप्रम् अन्वागमिष्यामि तत्र मां प्रतिपालय
tava śastrajitāṃllokāndharmeṇa ca damena ca
kṣipram anvāgamiṣyāmi tatra māṃ pratipālaya
- 22
दुर्मरं पुनर् अप्राप्ते काले भवति केनचित्
यद् अहं त्वां रणे दृष्ट्वा हतं जीवामि दुर्भगा
durmaraṃ punar aprāpte kāle bhavati kenacit
yad ahaṃ tvāṃ raṇe dṛṣṭvā hataṃ jīvāmi durbhagā
- 23
काम् इदानीं नरव्याघ्र श्लक्ष्णया स्मितया गिरा
पितृलोके समेत्यान्यां माम् इवामन्त्रयिष्यसि
kām idānīṃ naravyāghra ślakṣṇayā smitayā girā
pitṛloke sametyānyāṃ mām ivāmantrayiṣyasi
- 24
नूनम् अप्सरसां स्वर्गे मनांसि प्रमथिष्यसि
परमेण च रूपेण गिरा च स्मितपूर्वया
nūnam apsarasāṃ svarge manāṃsi pramathiṣyasi
parameṇa ca rūpeṇa girā ca smitapūrvayā
- 25
प्राप्य पुण्यकृतांल्लोकान् अप्सरोभिः समेयिवान्
सौभद्र विहरन्काले स्मरेथाः सुकृतानि मे
prāpya puṇyakṛtāṃllokān apsarobhiḥ sameyivān
saubhadra viharankāle smarethāḥ sukṛtāni me
- 26
एतावान् इह संवासो विहितस्ते मया सह
षण्मासान्सप्तमे मासि त्वं वीर निधनं गतः
etāvān iha saṃvāso vihitaste mayā saha
ṣaṇmāsānsaptame māsi tvaṃ vīra nidhanaṃ gataḥ
- 27
इत्युक्तवचनाम् एताम् अपकर्षन्ति दुःखिताम्
उत्तरां मोघसंकल्पां मत्स्यराजकुलस्त्रियः
ityuktavacanām etām apakarṣanti duḥkhitām
uttarāṃ moghasaṃkalpāṃ matsyarājakulastriyaḥ
- 28
उत्तराम् अपकृष्यैनाम् आर्ताम् आर्ततराः स्वयम्
विराटं निहतं दृष्ट्वा क्रोशन्ति विलपन्ति च
uttarām apakṛṣyainām ārtām ārtatarāḥ svayam
virāṭaṃ nihataṃ dṛṣṭvā krośanti vilapanti ca
- 29
द्रोणास्त्रशरसंकृत्तं शयानं रुधिरोक्षितम्
विराटं वितुदन्त्येते गृध्रगोमायुवायसाः
droṇāstraśarasaṃkṛttaṃ śayānaṃ rudhirokṣitam
virāṭaṃ vitudantyete gṛdhragomāyuvāyasāḥ
- 30
वितुद्यमानं विहगैर्विराटम् असितेक्षणाः
न शक्नुवन्ति विवशा निवर्तयितुम् आतुराः
vitudyamānaṃ vihagairvirāṭam asitekṣaṇāḥ
na śaknuvanti vivaśā nivartayitum āturāḥ

