42 shlokas
- 1
गान्धार्युवाच
एष शल्यो हतः शेते साक्षान्नकुलमातुलः
धर्मज्ञेन सता तात धर्मराजेन संयुगे
gāndhāryuvāca
eṣa śalyo hataḥ śete sākṣānnakulamātulaḥ
dharmajñena satā tāta dharmarājena saṃyuge
- 2
यस्त्वया स्पर्धते नित्यं सर्वत्र पुरुषर्षभ
स एष निहतः शेते मद्रराजो महारथः
yastvayā spardhate nityaṃ sarvatra puruṣarṣabha
sa eṣa nihataḥ śete madrarājo mahārathaḥ
- 3
येन संगृह्णता तात रथम् आधिरथेर्युधि
जयार्थं पाण्डुपुत्राणां तथा तेजोवधः कृतः
yena saṃgṛhṇatā tāta ratham ādhiratheryudhi
jayārthaṃ pāṇḍuputrāṇāṃ tathā tejovadhaḥ kṛtaḥ
- 4
अहो धिक्पश्य शल्यस्य पूर्णचन्द्रसुदर्शनम्
मुखं पद्मपलाशाक्षं वडैर् आदष्टम् अव्रणम्
aho dhikpaśya śalyasya pūrṇacandrasudarśanam
mukhaṃ padmapalāśākṣaṃ vaḍair ādaṣṭam avraṇam
- 5
एषा चामीकराभस्य तप्तकाञ्चनसप्रभा
आस्याद्विनिःसृता जिह्वा भक्ष्यते कृष्ण पक्षिभिः
eṣā cāmīkarābhasya taptakāñcanasaprabhā
āsyādviniḥsṛtā jihvā bhakṣyate kṛṣṇa pakṣibhiḥ
- 6
युधिष्ठिरेण निहतं शल्यं समितिशोभनम्
रुदन्त्यः पर्युपासन्ते मद्रराजकुलस्त्रियः
yudhiṣṭhireṇa nihataṃ śalyaṃ samitiśobhanam
rudantyaḥ paryupāsante madrarājakulastriyaḥ
- 7
एताः सुसूक्ष्मवसना मद्रराजं नरर्षभम्
क्रोशन्त्यभिसमासाद्य क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभम्
etāḥ susūkṣmavasanā madrarājaṃ nararṣabham
krośantyabhisamāsādya kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabham
- 8
शल्यं निपतितं नार्यः परिवार्याभितः स्थिताः
वाशिता गृष्टयः पङ्के परिमग्नम् इवर्षभम्
śalyaṃ nipatitaṃ nāryaḥ parivāryābhitaḥ sthitāḥ
vāśitā gṛṣṭayaḥ paṅke parimagnam ivarṣabham
- 9
शल्यं शरणदं शूरं पश्यैनं रथसत्तमम्
शयानं वीरशयने शरैर्विशकलीकृतम्
śalyaṃ śaraṇadaṃ śūraṃ paśyainaṃ rathasattamam
śayānaṃ vīraśayane śarairviśakalīkṛtam
- 10
एष शैलालयो राजा भगदत्तः प्रतापवान्
गजाङ्कुशधरः श्रेष्ठः शेते भुवि निपातितः
eṣa śailālayo rājā bhagadattaḥ pratāpavān
gajāṅkuśadharaḥ śreṣṭhaḥ śete bhuvi nipātitaḥ
- 11
यस्य रुक्ममयी माला शिरस्येषा विराजते
श्वापदैर्भक्ष्यमाणस्य शोभयन्तीव मूर्धजान्
yasya rukmamayī mālā śirasyeṣā virājate
śvāpadairbhakṣyamāṇasya śobhayantīva mūrdhajān
- 12
एतेन किल पार्थस्य युद्धम् आसीत्सुदारुणम्
लोमहर्षणम् अत्युग्रं शक्रस्य बलिना यथा
etena kila pārthasya yuddham āsītsudāruṇam
lomaharṣaṇam atyugraṃ śakrasya balinā yathā
- 13
योधयित्वा महाबाहुर् एष पार्थं धनंजयम्
संशयं गमयित्वा च कुन्तीपुत्रेण पातितः
yodhayitvā mahābāhur eṣa pārthaṃ dhanaṃjayam
saṃśayaṃ gamayitvā ca kuntīputreṇa pātitaḥ
- 14
यस्य नास्ति समो लोके शौर्ये वीर्ये च कश्चन
स एष निहतः शेते भीष्मो भीष्मकृद् आहवे
yasya nāsti samo loke śaurye vīrye ca kaścana
sa eṣa nihataḥ śete bhīṣmo bhīṣmakṛd āhave
- 15
पश्य शांतनवं कृष्ण शयानं सूर्यवर्चसम्
युगान्त इव कालेन पातितं सूर्यम् अम्बरात्
paśya śāṃtanavaṃ kṛṣṇa śayānaṃ sūryavarcasam
yugānta iva kālena pātitaṃ sūryam ambarāt
- 16
एष तप्त्वा रणे शत्रूञ्शस्त्रतापेन वीर्यवान्
नरसूर्यो ऽस्तम् अभ्येति सूर्यो ऽस्तम् इव केशव
eṣa taptvā raṇe śatrūñśastratāpena vīryavān
narasūryo 'stam abhyeti sūryo 'stam iva keśava
- 17
शरतल्पगतं वीरं धर्मे देवापिना समम्
शयानं वीरशयने पश्य शूरनिषेविते
śaratalpagataṃ vīraṃ dharme devāpinā samam
śayānaṃ vīraśayane paśya śūraniṣevite
- 18
कर्णिनालीकनाराचैर् आस्तीर्य शयनोत्तमम्
आविश्य शेते भगवान्स्कन्दः शरवणं यथा
karṇinālīkanārācair āstīrya śayanottamam
āviśya śete bhagavānskandaḥ śaravaṇaṃ yathā
- 19
अतूलपूर्णं गाङ्गेयस्त्रिभिर्बाणैः समन्वितम्
उपधायोपधानाग्र्यं दत्तं गाण्डीवधन्वना
atūlapūrṇaṃ gāṅgeyastribhirbāṇaiḥ samanvitam
upadhāyopadhānāgryaṃ dattaṃ gāṇḍīvadhanvanā
- 20
पालयानः पितुः शास्त्रम् ऊर्ध्वरेता महायशाः
एष शांतनवः शेते माधवाप्रतिमो युधि
pālayānaḥ pituḥ śāstram ūrdhvaretā mahāyaśāḥ
eṣa śāṃtanavaḥ śete mādhavāpratimo yudhi
- 21
धर्मात्मा तात धर्मज्ञः पारंपर्येण निर्णये
अमर्त्य इव मर्त्यः सन्न् एष प्राणान् अधारयत्
dharmātmā tāta dharmajñaḥ pāraṃparyeṇa nirṇaye
amartya iva martyaḥ sann eṣa prāṇān adhārayat
- 22
नास्ति युद्धे कृती कश्चिन्न विद्वान्न पराक्रमी
यत्र शांतनवो भीष्मः शेते ऽद्य निहतः परैः
nāsti yuddhe kṛtī kaścinna vidvānna parākramī
yatra śāṃtanavo bhīṣmaḥ śete 'dya nihataḥ paraiḥ
- 23
स्वयम् एतेन शूरेण पृच्छ्यमानेन पाण्डवैः
धर्मज्ञेनाहवे मृत्युर् आख्यातः सत्यवादिना
svayam etena śūreṇa pṛcchyamānena pāṇḍavaiḥ
dharmajñenāhave mṛtyur ākhyātaḥ satyavādinā
- 24
प्रनष्टः कुरुवंशश्च पुनर्येन समुद्धृतः
स गतः कुरुभिः सार्धं महाबुद्धिः पराभवम्
pranaṣṭaḥ kuruvaṃśaśca punaryena samuddhṛtaḥ
sa gataḥ kurubhiḥ sārdhaṃ mahābuddhiḥ parābhavam
- 25
धर्मेषु कुरवः कं नु परिप्रक्ष्यन्ति माधव
गते देवव्रते स्वर्गं देवकल्पे नरर्षभे
dharmeṣu kuravaḥ kaṃ nu pariprakṣyanti mādhava
gate devavrate svargaṃ devakalpe nararṣabhe
- 26
अर्जुनस्य विनेतारम् आचार्यं सात्यकेस्तथा
तं पश्य पतितं द्रोणं कुरूणां गुरुसत्तमम्
arjunasya vinetāram ācāryaṃ sātyakestathā
taṃ paśya patitaṃ droṇaṃ kurūṇāṃ gurusattamam
- 27
अस्त्रं चतुर्विधं वेद यथैव त्रिदशेश्वरः
भार्गवो वा महावीर्यस्तथा द्रोणो ऽपि माधव
astraṃ caturvidhaṃ veda yathaiva tridaśeśvaraḥ
bhārgavo vā mahāvīryastathā droṇo 'pi mādhava
- 28
यस्य प्रसादाद्बीभत्सुः पाण्डवः कर्म दुष्करम्
चकार स हतः शेते नैनम् अस्त्राण्यपालयन्
yasya prasādādbībhatsuḥ pāṇḍavaḥ karma duṣkaram
cakāra sa hataḥ śete nainam astrāṇyapālayan
- 29
यं पुरोधाय कुरव आह्वयन्ति स्म पाण्डवान्
सो ऽयं शस्त्रभृतां श्रेष्ठो द्रोणः शस्त्रैः पृथक्कृतः
yaṃ purodhāya kurava āhvayanti sma pāṇḍavān
so 'yaṃ śastrabhṛtāṃ śreṣṭho droṇaḥ śastraiḥ pṛthakkṛtaḥ
- 30
यस्य निर्दहतः सेनां गतिर् अग्नेर् इवाभवत्
स भूमौ निहतः शेते शान्तार्चिर् इव पावकः
yasya nirdahataḥ senāṃ gatir agner ivābhavat
sa bhūmau nihataḥ śete śāntārcir iva pāvakaḥ

