28 shlokas
- 1
गान्धार्युवाच
पश्य माधव पुत्रान्मे शतसंख्याञ्जितक्लमान्
गदया भीमसेनेन भूयिष्ठं निहतान्रणे
gāndhāryuvāca
paśya mādhava putrānme śatasaṃkhyāñjitaklamān
gadayā bhīmasenena bhūyiṣṭhaṃ nihatānraṇe
- 2
इदं दुःखतरं मे ऽद्य यद् इमा मुक्तमूर्धजाः
हतपुत्रा रणे बालाः परिधावन्ति मे स्नुषाः
idaṃ duḥkhataraṃ me 'dya yad imā muktamūrdhajāḥ
hataputrā raṇe bālāḥ paridhāvanti me snuṣāḥ
- 3
प्रासादतलचारिण्यश्चरणैर्भूषणान्वितैः
आपन्ना यत्स्पृशन्तीमा रुधिरार्द्रां वसुंधराम्
prāsādatalacāriṇyaścaraṇairbhūṣaṇānvitaiḥ
āpannā yatspṛśantīmā rudhirārdrāṃ vasuṃdharām
- 4
गृध्रान् उत्सारयन्त्यश्च गोमायून्वायसांस्तथा
शोकेनार्ता विघूर्णन्त्यो मत्ता इव चरन्त्युत
gṛdhrān utsārayantyaśca gomāyūnvāyasāṃstathā
śokenārtā vighūrṇantyo mattā iva carantyuta
- 5
एषान्या त्वनवद्याङ्गी करसंमितमध्यमा
घोरं तद्वैशसं दृष्ट्वा निपतत्यतिदुःखिता
eṣānyā tvanavadyāṅgī karasaṃmitamadhyamā
ghoraṃ tadvaiśasaṃ dṛṣṭvā nipatatyatiduḥkhitā
- 6
दृष्ट्वा मे पार्थिवसुताम् एतां लक्ष्मणमातरम्
राजपुत्रीं महाबाहो मनो न व्युपशाम्यति
dṛṣṭvā me pārthivasutām etāṃ lakṣmaṇamātaram
rājaputrīṃ mahābāho mano na vyupaśāmyati
- 7
भ्रातॄंश्चान्याः पतींश्चान्याः पुत्रांश्च निहतान्भुवि
दृष्ट्वा परिपतन्त्येताः प्रगृह्य सुभुजा भुजान्
bhrātṝṃścānyāḥ patīṃścānyāḥ putrāṃśca nihatānbhuvi
dṛṣṭvā paripatantyetāḥ pragṛhya subhujā bhujān
- 8
मध्यमानां तु नारीणां वृद्धानां चापराजित
आक्रन्दं हतबन्धूनां दारुणे वैशसे शृणु
madhyamānāṃ tu nārīṇāṃ vṛddhānāṃ cāparājita
ākrandaṃ hatabandhūnāṃ dāruṇe vaiśase śṛṇu
- 9
रथनीडानि देहांश्च हतानां गजवाजिनाम्
आश्रिताः श्रममोहार्ताः स्थिताः पश्य महाबल
rathanīḍāni dehāṃśca hatānāṃ gajavājinām
āśritāḥ śramamohārtāḥ sthitāḥ paśya mahābala
- 10
अन्या चापहृतं कायाच्चारुकुण्डलम् उन्नसम्
स्वस्य बन्धोः शिरः कृष्ण गृहीत्वा पश्य तिष्ठति
anyā cāpahṛtaṃ kāyāccārukuṇḍalam unnasam
svasya bandhoḥ śiraḥ kṛṣṇa gṛhītvā paśya tiṣṭhati
- 11
पूर्वजातिकृतं पापं मन्ये नाल्पम् इवानघ
एताभिर् अनवद्याभिर्मया चैवाल्पमेधया
pūrvajātikṛtaṃ pāpaṃ manye nālpam ivānagha
etābhir anavadyābhirmayā caivālpamedhayā
- 12
तद् इदं धर्मराजेन यातितं नो जनार्दन
न हि नाशो ऽस्ति वार्ष्णेय कर्मणोः शुभपापयोः
tad idaṃ dharmarājena yātitaṃ no janārdana
na hi nāśo 'sti vārṣṇeya karmaṇoḥ śubhapāpayoḥ
- 13
प्रत्यग्रवयसः पश्य दर्शनीयकुचोदराः
कुलेषु जाता ह्रीमत्यः कृष्णपक्षाक्षिमूर्धजाः
pratyagravayasaḥ paśya darśanīyakucodarāḥ
kuleṣu jātā hrīmatyaḥ kṛṣṇapakṣākṣimūrdhajāḥ
- 14
हंसगद्गदभाषिण्यो दुःखशोकप्रमोहिताः
सारस्य इव वाशन्त्यः पतिताः पश्य माधव
haṃsagadgadabhāṣiṇyo duḥkhaśokapramohitāḥ
sārasya iva vāśantyaḥ patitāḥ paśya mādhava
- 15
फुल्लपद्मप्रकाशानि पुण्डरीकाक्ष योषिताम्
अनवद्यानि वक्त्राणि तपत्यसुखरश्मिवान्
phullapadmaprakāśāni puṇḍarīkākṣa yoṣitām
anavadyāni vaktrāṇi tapatyasukharaśmivān
- 16
ईर्षूणां मम पुत्राणां वासुदेवावरोधनम्
मत्तमातङ्गदर्पाणां पश्यन्त्यद्य पृथग्जनाः
īrṣūṇāṃ mama putrāṇāṃ vāsudevāvarodhanam
mattamātaṅgadarpāṇāṃ paśyantyadya pṛthagjanāḥ
- 17
शतचन्द्राणि चर्माणि ध्वजांश्चादित्यसंनिभान्
रौक्माणि चैव वर्माणि निष्कान् अपि च काञ्चनान्
śatacandrāṇi carmāṇi dhvajāṃścādityasaṃnibhān
raukmāṇi caiva varmāṇi niṣkān api ca kāñcanān
- 18
शीर्षत्राणानि चैतानि पुत्राणां मे महीतले
पश्य दीप्तानि गोविन्द पावकान्सुहुतान् इव
śīrṣatrāṇāni caitāni putrāṇāṃ me mahītale
paśya dīptāni govinda pāvakānsuhutān iva
- 19
एष दुःशासनः शेते शूरेणामित्रघातिना
पीतशोणितसर्वाङ्गो भीमसेनेन पातितः
eṣa duḥśāsanaḥ śete śūreṇāmitraghātinā
pītaśoṇitasarvāṅgo bhīmasenena pātitaḥ
- 20
गदया वीरघातिन्या पश्य माधव मे सुतम्
द्यूतक्लेशान् अनुस्मृत्य द्रौपद्या चोदितेन च
gadayā vīraghātinyā paśya mādhava me sutam
dyūtakleśān anusmṛtya draupadyā coditena ca
- 21
उक्ता ह्यनेन पाञ्चाली सभायां द्यूतनिर्जिता
प्रियं चिकीर्षता भ्रातुः कर्णस्य च जनार्दन
uktā hyanena pāñcālī sabhāyāṃ dyūtanirjitā
priyaṃ cikīrṣatā bhrātuḥ karṇasya ca janārdana
- 22
सहैव सहदेवेन नकुलेनार्जुनेन च
दासभार्यासि पाञ्चालि क्षिप्रं प्रविश नो गृहान्
sahaiva sahadevena nakulenārjunena ca
dāsabhāryāsi pāñcāli kṣipraṃ praviśa no gṛhān
- 23
ततो ऽहम् अब्रुवं कृष्ण तदा दुर्योधनं नृपम्
मृत्युपाशपरिक्षिप्तं शकुनिं पुत्र वर्जय
tato 'ham abruvaṃ kṛṣṇa tadā duryodhanaṃ nṛpam
mṛtyupāśaparikṣiptaṃ śakuniṃ putra varjaya
- 24
निबोधैनं सुदुर्बुद्धिं मातुलं कलहप्रियम्
क्षिप्रम् एनं परित्यज्य पुत्र शाम्यस्व पाण्डवैः
nibodhainaṃ sudurbuddhiṃ mātulaṃ kalahapriyam
kṣipram enaṃ parityajya putra śāmyasva pāṇḍavaiḥ
- 25
न बुध्यसे त्वं दुर्बुद्धे भीमसेनम् अमर्षणम्
वाङ्नाराचैस्तुदंस्तीक्ष्णैर् उल्काभिर् इव कुञ्जरम्
na budhyase tvaṃ durbuddhe bhīmasenam amarṣaṇam
vāṅnārācaistudaṃstīkṣṇair ulkābhir iva kuñjaram
- 26
तान् एष रभसः क्रूरो वाक्शल्यान् अवधारयन्
उत्ससर्ज विषं तेषु सर्पो गोवृषभेष्विव
tān eṣa rabhasaḥ krūro vākśalyān avadhārayan
utsasarja viṣaṃ teṣu sarpo govṛṣabheṣviva
- 27
एष दुःशासनः शेते विक्षिप्य विपुलौ भुजौ
निहतो भीमसेनेन सिंहेनेव महर्षभः
eṣa duḥśāsanaḥ śete vikṣipya vipulau bhujau
nihato bhīmasenena siṃheneva maharṣabhaḥ
- 28
अत्यर्थम् अकरोद्रौद्रं भीमसेनो ऽत्यमर्षणः
दुःशासनस्य यत्क्रुद्धो ऽपिबच्छोणितम् आहवे
atyartham akarodraudraṃ bhīmaseno 'tyamarṣaṇaḥ
duḥśāsanasya yatkruddho 'pibacchoṇitam āhave

