59 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्त्वा तु गान्धारी कुरूणाम् आविकर्तनम्
अपश्यत्तत्र तिष्ठन्ती सर्वं दिव्येन चक्षुषा
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktvā tu gāndhārī kurūṇām āvikartanam
apaśyattatra tiṣṭhantī sarvaṃ divyena cakṣuṣā
- 2
पतिव्रता महाभागा समानव्रतचारिणी
उग्रेण तपसा युक्ता सततं सत्यवादिनी
pativratā mahābhāgā samānavratacāriṇī
ugreṇa tapasā yuktā satataṃ satyavādinī
- 3
वरदानेन कृष्णस्य महर्षेः पुण्यकर्मणः
दिव्यज्ञानबलोपेता विविधं पर्यदेवयत्
varadānena kṛṣṇasya maharṣeḥ puṇyakarmaṇaḥ
divyajñānabalopetā vividhaṃ paryadevayat
- 4
ददर्श सा बुद्धिमती दूराद् अपि यथान्तिके
रणाजिरं नृवीराणाम् अद्भुतं लोमहर्षणम्
dadarśa sā buddhimatī dūrād api yathāntike
raṇājiraṃ nṛvīrāṇām adbhutaṃ lomaharṣaṇam
- 5
अस्थिकेशपरिस्तीर्णं शोणितौघपरिप्लुतम्
शरीरैर्बहुसाहस्रैर्विनिकीर्णं समन्ततः
asthikeśaparistīrṇaṃ śoṇitaughapariplutam
śarīrairbahusāhasrairvinikīrṇaṃ samantataḥ
- 6
गजाश्वरथयोधानाम् आवृतं रुधिराविलैः
शरीरैर् अशिरस्कैश्च विदेहैश्च शिरोगणैः
gajāśvarathayodhānām āvṛtaṃ rudhirāvilaiḥ
śarīrair aśiraskaiśca videhaiśca śirogaṇaiḥ
- 7
गजाश्वनरवीराणां निःसत्त्वैर् अभिसंवृतम्
सृगालबडकाकोलकङ्ककाकनिषेवितम्
gajāśvanaravīrāṇāṃ niḥsattvair abhisaṃvṛtam
sṛgālabaḍakākolakaṅkakākaniṣevitam
- 8
रक्षसां पुरुषादानां मोदनं कुरराकुलम्
अशिवाभिः शिवाभिश्च नादितं गृध्रसेवितम्
rakṣasāṃ puruṣādānāṃ modanaṃ kurarākulam
aśivābhiḥ śivābhiśca nāditaṃ gṛdhrasevitam
- 9
ततो व्यासाभ्यनुज्ञातो धृतराष्ट्रो महीपतिः
पाण्डुपुत्राश्च ते सर्वे युधिष्ठिरपुरोगमाः
tato vyāsābhyanujñāto dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ
pāṇḍuputrāśca te sarve yudhiṣṭhirapurogamāḥ
- 10
वासुदेवं पुरस्कृत्य हतबन्धुं च पार्थिवम्
कुरुस्त्रियः समासाद्य जग्मुर् आयोधनं प्रति
vāsudevaṃ puraskṛtya hatabandhuṃ ca pārthivam
kurustriyaḥ samāsādya jagmur āyodhanaṃ prati
- 11
समासाद्य कुरुक्षेत्रं ताः स्त्रियो निहतेश्वराः
अपश्यन्त हतांस्तत्र पुत्रान्भ्रातॄन्पितॄन्पतीन्
samāsādya kurukṣetraṃ tāḥ striyo nihateśvarāḥ
apaśyanta hatāṃstatra putrānbhrātṝnpitṝnpatīn
- 12
क्रव्यादैर्भक्ष्यमाणान्वै गोमायुबडवायसैः
भूतैः पिशाचै रक्षोभिर्विविधैश्च निशाचरैः
kravyādairbhakṣyamāṇānvai gomāyubaḍavāyasaiḥ
bhūtaiḥ piśācai rakṣobhirvividhaiśca niśācaraiḥ
- 13
रुद्राक्रीडनिभं दृष्ट्वा तदा विशसनं स्त्रियः
महार्हेभ्यो ऽथ यानेभ्यो विक्रोशन्त्यो निपेतिरे
rudrākrīḍanibhaṃ dṛṣṭvā tadā viśasanaṃ striyaḥ
mahārhebhyo 'tha yānebhyo vikrośantyo nipetire
- 14
अदृष्टपूर्वं पश्यन्त्यो दुःखार्ता भरतस्त्रियः
शरीरेष्वस्खलन्न् अन्या न्यपतंश्चापरा भुवि
adṛṣṭapūrvaṃ paśyantyo duḥkhārtā bharatastriyaḥ
śarīreṣvaskhalann anyā nyapataṃścāparā bhuvi
- 15
श्रान्तानां चाप्यनाथानां नासीत्काचन चेतना
पाञ्चालकुरुयोषाणां कृपणं तद् अभून्महत्
śrāntānāṃ cāpyanāthānāṃ nāsītkācana cetanā
pāñcālakuruyoṣāṇāṃ kṛpaṇaṃ tad abhūnmahat
- 16
दुःखोपहतचित्ताभिः समन्ताद् अनुनादितम्
दृष्ट्वायोधनम् अत्युग्रं धर्मज्ञा सुबलात्मजा
duḥkhopahatacittābhiḥ samantād anunāditam
dṛṣṭvāyodhanam atyugraṃ dharmajñā subalātmajā
- 17
ततः सा पुण्डरीकाक्षम् आमन्त्र्य पुरुषोत्तमम्
कुरूणां वैशसं दृष्ट्वा दुःखाद्वचनम् अब्रवीत्
tataḥ sā puṇḍarīkākṣam āmantrya puruṣottamam
kurūṇāṃ vaiśasaṃ dṛṣṭvā duḥkhādvacanam abravīt
- 18
पश्यैताः पुण्डरीकाक्ष स्नुषा मे निहतेश्वराः
प्रकीर्णकेशाः क्रोशन्तीः कुररीर् इव माधव
paśyaitāḥ puṇḍarīkākṣa snuṣā me nihateśvarāḥ
prakīrṇakeśāḥ krośantīḥ kurarīr iva mādhava
- 19
अमूस्त्वभिसमागम्य स्मरन्त्यो भरतर्षभान्
पृथग् एवाभ्यधावन्त पुत्रान्भ्रातॄन्पितॄन्पतीन्
amūstvabhisamāgamya smarantyo bharatarṣabhān
pṛthag evābhyadhāvanta putrānbhrātṝnpitṝnpatīn
- 20
वीरसूभिर्महाबाहो हतपुत्राभिर् आवृतम्
क्वचिच्च वीरपत्नीभिर्हतवीराभिर् आकुलम्
vīrasūbhirmahābāho hataputrābhir āvṛtam
kvacicca vīrapatnībhirhatavīrābhir ākulam
- 21
शोभितं पुरुषव्याघ्रैर्भीष्मकर्णाभिमन्युभिः
द्रोणद्रुपदशल्यैश्च ज्वलद्भिर् इव पावकैः
śobhitaṃ puruṣavyāghrairbhīṣmakarṇābhimanyubhiḥ
droṇadrupadaśalyaiśca jvaladbhir iva pāvakaiḥ
- 22
काञ्चनैः कवचैर्निष्कैर्मणिभिश्च महात्मनाम्
अङ्गदैर्हस्तकेयूरैः स्रग्भिश्च समलंकृतम्
kāñcanaiḥ kavacairniṣkairmaṇibhiśca mahātmanām
aṅgadairhastakeyūraiḥ sragbhiśca samalaṃkṛtam
- 23
वीरबाहुविसृष्टाभिः शक्तिभिः परिघैर् अपि
खड्गैश्च विमलैस्तीक्ष्णैः सशरैश्च शरासनैः
vīrabāhuvisṛṣṭābhiḥ śaktibhiḥ parighair api
khaḍgaiśca vimalaistīkṣṇaiḥ saśaraiśca śarāsanaiḥ
- 24
क्रव्यादसंघैर्मुदितैस्तिष्ठद्भिः सहितैः क्वचित्
क्वचिद् आक्रीडमानैश्च शयानैर् अपरैः क्वचित्
kravyādasaṃghairmuditaistiṣṭhadbhiḥ sahitaiḥ kvacit
kvacid ākrīḍamānaiśca śayānair aparaiḥ kvacit
- 25
एतद् एवंविधं वीर संपश्यायोधनं विभो
पश्यमाना च दह्यामि शोकेनाहं जनार्दन
etad evaṃvidhaṃ vīra saṃpaśyāyodhanaṃ vibho
paśyamānā ca dahyāmi śokenāhaṃ janārdana
- 26
पाञ्चालानां कुरूणां च विनाशं मधुसूदन
पञ्चानाम् इव भूतानां नाहं वधम् अचिन्तयम्
pāñcālānāṃ kurūṇāṃ ca vināśaṃ madhusūdana
pañcānām iva bhūtānāṃ nāhaṃ vadham acintayam
- 27
तान्सुपर्णाश्च गृध्राश्च निष्कर्षन्त्यसृगुक्षितान्
निगृह्य कवचेषूग्रा भक्षयन्ति सहस्रशः
tānsuparṇāśca gṛdhrāśca niṣkarṣantyasṛgukṣitān
nigṛhya kavaceṣūgrā bhakṣayanti sahasraśaḥ
- 28
जयद्रथस्य कर्णस्य तथैव द्रोणभीष्मयोः
अभिमन्योर्विनाशं च कश्चिन्तयितुम् अर्हति
jayadrathasya karṇasya tathaiva droṇabhīṣmayoḥ
abhimanyorvināśaṃ ca kaścintayitum arhati
- 29
अवध्यकल्पान्निहतान्दृष्ट्वाहं मधुसूदन
गृध्रकङ्कबडश्येनश्वसृगालादनीकृतान्
avadhyakalpānnihatāndṛṣṭvāhaṃ madhusūdana
gṛdhrakaṅkabaḍaśyenaśvasṛgālādanīkṛtān
- 30
अमर्षवशम् आपन्नान्दुर्योधनवशे स्थितान्
पश्येमान्पुरुषव्याघ्रान्संशान्तान्पावकान् इव
amarṣavaśam āpannānduryodhanavaśe sthitān
paśyemānpuruṣavyāghrānsaṃśāntānpāvakān iva

