23 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
क्रोशमात्रं ततो गत्वा ददृशुस्तान्महारथान्
शारद्वतं कृपं द्रौणिं कृतवर्माणम् एव च
vaiśaṃpāyana uvāca
krośamātraṃ tato gatvā dadṛśustānmahārathān
śāradvataṃ kṛpaṃ drauṇiṃ kṛtavarmāṇam eva ca
- 2
ते तु दृष्ट्वैव राजानं प्रज्ञाचक्षुषम् ईश्वरम्
अश्रुकण्ठा विनिःश्वस्य रुदन्तम् इदम् अब्रुवन्
te tu dṛṣṭvaiva rājānaṃ prajñācakṣuṣam īśvaram
aśrukaṇṭhā viniḥśvasya rudantam idam abruvan
- 3
पुत्रस्तव महाराज कृत्वा कर्म सुदुष्करम्
गतः सानुचरो राजञ्शक्रलोकं महीपतिः
putrastava mahārāja kṛtvā karma suduṣkaram
gataḥ sānucaro rājañśakralokaṃ mahīpatiḥ
- 4
दुर्योधनबलान्मुक्ता वयम् एव त्रयो रथाः
सर्वम् अन्यत्परिक्षीणं सैन्यं ते भरतर्षभ
duryodhanabalānmuktā vayam eva trayo rathāḥ
sarvam anyatparikṣīṇaṃ sainyaṃ te bharatarṣabha
- 5
इत्येवम् उक्त्वा राजानं कृपः शारद्वतस्तदा
गान्धारीं पुत्रशोकार्ताम् इदं वचनम् अब्रवीत्
ityevam uktvā rājānaṃ kṛpaḥ śāradvatastadā
gāndhārīṃ putraśokārtām idaṃ vacanam abravīt
- 6
अभीता युध्यमानास्ते घ्नन्तः शत्रुगणान्बहून्
वीरकर्माणि कुर्वाणाः पुत्रास्ते निधनं गताः
abhītā yudhyamānāste ghnantaḥ śatrugaṇānbahūn
vīrakarmāṇi kurvāṇāḥ putrāste nidhanaṃ gatāḥ
- 7
ध्रुवं सम्प्राप्य लोकांस्ते निर्मलाञ्शस्त्रनिर्जितान्
भास्वरं देहम् आस्थाय विहरन्त्यमरा इव
dhruvaṃ samprāpya lokāṃste nirmalāñśastranirjitān
bhāsvaraṃ deham āsthāya viharantyamarā iva
- 8
न हि कश्चिद्धि शूराणां युध्यमानः पराङ्मुखः
शस्त्रेण निधनं प्राप्तो न च कश्चित्कृताञ्जलिः
na hi kaściddhi śūrāṇāṃ yudhyamānaḥ parāṅmukhaḥ
śastreṇa nidhanaṃ prāpto na ca kaścitkṛtāñjaliḥ
- 9
एतां तां क्षत्रियस्याहुः पुराणां परमां गतिम्
शस्त्रेण निधनं संख्ये तान्न शोचितुम् अर्हसि
etāṃ tāṃ kṣatriyasyāhuḥ purāṇāṃ paramāṃ gatim
śastreṇa nidhanaṃ saṃkhye tānna śocitum arhasi
- 10
न चापि शत्रवस्तेषाम् ऋध्यन्ते राज्ञि पाण्डवाः
शृणु यत्कृतम् अस्माभिर् अश्वत्थामपुरोगमैः
na cāpi śatravasteṣām ṛdhyante rājñi pāṇḍavāḥ
śṛṇu yatkṛtam asmābhir aśvatthāmapurogamaiḥ
- 11
अधर्मेण हतं श्रुत्वा भीमसेनेन ते सुतम्
सुप्तं शिबिरम् आविश्य पाण्डूनां कदनं कृतम्
adharmeṇa hataṃ śrutvā bhīmasenena te sutam
suptaṃ śibiram āviśya pāṇḍūnāṃ kadanaṃ kṛtam
- 12
पाञ्चाला निहताः सर्वे धृष्टद्युम्नपुरोगमाः
द्रुपदस्यात्मजाश्चैव द्रौपदेयाश्च पातिताः
pāñcālā nihatāḥ sarve dhṛṣṭadyumnapurogamāḥ
drupadasyātmajāścaiva draupadeyāśca pātitāḥ
- 13
तथा विशसनं कृत्वा पुत्रशत्रुगणस्य ते
प्राद्रवाम रणे स्थातुं न हि शक्यामहे त्रयः
tathā viśasanaṃ kṛtvā putraśatrugaṇasya te
prādravāma raṇe sthātuṃ na hi śakyāmahe trayaḥ
- 14
ते हि शूरा महेष्वासाः क्षिप्रम् एष्यन्ति पाण्डवाः
अमर्षवशम् आपन्ना वैरं प्रतिजिहीर्षवः
te hi śūrā maheṣvāsāḥ kṣipram eṣyanti pāṇḍavāḥ
amarṣavaśam āpannā vairaṃ pratijihīrṣavaḥ
- 15
निहतान् आत्मजाञ्श्रुत्वा प्रमत्तान्पुरुषर्षभाः
निनीषन्तः पदं शूराः क्षिप्रम् एव यशस्विनि
nihatān ātmajāñśrutvā pramattānpuruṣarṣabhāḥ
ninīṣantaḥ padaṃ śūrāḥ kṣipram eva yaśasvini
- 16
पाण्डूनां किल्बिषं कृत्वा संस्थातुं नोत्सहामहे
अनुजानीहि नो राज्ञि मा च शोके मनः कृथाः
pāṇḍūnāṃ kilbiṣaṃ kṛtvā saṃsthātuṃ notsahāmahe
anujānīhi no rājñi mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ
- 17
राजंस्त्वम् अनुजानीहि धैर्यम् आतिष्ठ चोत्तमम्
निष्ठान्तं पश्य चापि त्वं क्षत्रधर्मं च केवलम्
rājaṃstvam anujānīhi dhairyam ātiṣṭha cottamam
niṣṭhāntaṃ paśya cāpi tvaṃ kṣatradharmaṃ ca kevalam
- 18
इत्येवम् उक्त्वा राजानं कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम्
कृपश्च कृतवर्मा च द्रोणपुत्रश्च भारत
ityevam uktvā rājānaṃ kṛtvā cābhipradakṣiṇam
kṛpaśca kṛtavarmā ca droṇaputraśca bhārata
- 19
अवेक्षमाणा राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम्
गङ्गाम् अनु महात्मानस्तूर्णम् अश्वान् अचोदयन्
avekṣamāṇā rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ manīṣiṇam
gaṅgām anu mahātmānastūrṇam aśvān acodayan
- 20
अपक्रम्य तु ते राजन्सर्व एव महारथाः
आमन्त्र्यान्योन्यम् उद्विग्नास्त्रिधा ते प्रययुस्ततः
apakramya tu te rājansarva eva mahārathāḥ
āmantryānyonyam udvignāstridhā te prayayustataḥ
- 21
जगाम हास्तिनपुरं कृपः शारद्वतस्तदा
स्वम् एव राष्ट्रं हार्दिक्यो द्रौणिर्व्यासाश्रमं ययौ
jagāma hāstinapuraṃ kṛpaḥ śāradvatastadā
svam eva rāṣṭraṃ hārdikyo drauṇirvyāsāśramaṃ yayau
- 22
एवं ते प्रययुर्वीरा वीक्षमाणाः परस्परम्
भयार्ताः पाण्डुपुत्राणाम् आगस्कृत्वा महात्मनाम्
evaṃ te prayayurvīrā vīkṣamāṇāḥ parasparam
bhayārtāḥ pāṇḍuputrāṇām āgaskṛtvā mahātmanām
- 23
समेत्य वीरा राजानं तदा त्वनुदिते रवौ
विप्रजग्मुर्महाराज यथेच्छकम् अरिंदमाः
sametya vīrā rājānaṃ tadā tvanudite ravau
viprajagmurmahārāja yathecchakam ariṃdamāḥ

