20 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्त्वा तु गान्धारी युधिष्ठिरम् अपृच्छत
क्व स राजेति सक्रोधा पुत्रपौत्रवधार्दिता
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktvā tu gāndhārī yudhiṣṭhiram apṛcchata
kva sa rājeti sakrodhā putrapautravadhārditā
- 2
ताम् अभ्यगच्छद्राजेन्द्रो वेपमानः कृताञ्जलिः
युधिष्ठिर इदं चैनां मधुरं वाक्यम् अब्रवीत्
tām abhyagacchadrājendro vepamānaḥ kṛtāñjaliḥ
yudhiṣṭhira idaṃ caināṃ madhuraṃ vākyam abravīt
- 3
पुत्रहन्ता नृशंसो ऽहं तव देवि युधिष्ठिरः
शापार्हः पृथिवीनाशे हेतुभूतः शपस्व माम्
putrahantā nṛśaṃso 'haṃ tava devi yudhiṣṭhiraḥ
śāpārhaḥ pṛthivīnāśe hetubhūtaḥ śapasva mām
- 4
न हि मे जीवितेनार्थो न राज्येन धनेन वा
तादृशान्सुहृदो हत्वा मूढस्यास्य सुहृद्द्रुहः
na hi me jīvitenārtho na rājyena dhanena vā
tādṛśānsuhṛdo hatvā mūḍhasyāsya suhṛddruhaḥ
- 5
तम् एवंवादिनं भीतं संनिकर्षगतं तदा
नोवाच किंचिद्गान्धारी निःश्वासपरमा भृशम्
tam evaṃvādinaṃ bhītaṃ saṃnikarṣagataṃ tadā
novāca kiṃcidgāndhārī niḥśvāsaparamā bhṛśam
- 6
तस्यावनतदेहस्य पादयोर्निपतिष्यतः
युधिष्ठिरस्य नृपतेर्धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी
अङ्गुल्यग्राणि ददृशे देवी पट्टान्तरेण सा
tasyāvanatadehasya pādayornipatiṣyataḥ
yudhiṣṭhirasya nṛpaterdharmajñā dharmadarśinī
aṅgulyagrāṇi dadṛśe devī paṭṭāntareṇa sā
- 7
ततः स कुनकीभूतो दर्शनीयनखो नृपः
तं दृष्ट्वा चार्जुनो ऽगच्छद्वासुदेवस्य पृष्ठतः
tataḥ sa kunakībhūto darśanīyanakho nṛpaḥ
taṃ dṛṣṭvā cārjuno 'gacchadvāsudevasya pṛṣṭhataḥ
- 8
एवं संचेष्टमानांस्तान् इतश्चेतश्च भारत
गान्धारी विगतक्रोधा सान्त्वयामास मातृवत्
evaṃ saṃceṣṭamānāṃstān itaścetaśca bhārata
gāndhārī vigatakrodhā sāntvayāmāsa mātṛvat
- 9
तया ते समनुज्ञाता मातरं वीरमातरम्
अभ्यगच्छन्त सहिताः पृथां पृथुलवक्षसः
tayā te samanujñātā mātaraṃ vīramātaram
abhyagacchanta sahitāḥ pṛthāṃ pṛthulavakṣasaḥ
- 10
चिरस्य दृष्ट्वा पुत्रान्सा पुत्राधिभिर् अभिप्लुता
बाष्पम् आहारयद्देवी वस्त्रेणावृत्य वै मुखम्
cirasya dṛṣṭvā putrānsā putrādhibhir abhiplutā
bāṣpam āhārayaddevī vastreṇāvṛtya vai mukham
- 11
ततो बाष्पं समुत्सृज्य सह पुत्रैस्तथा पृथा
अपश्यद् एताञ्शस्त्रौघैर्बहुधा परिविक्षतान्
tato bāṣpaṃ samutsṛjya saha putraistathā pṛthā
apaśyad etāñśastraughairbahudhā parivikṣatān
- 12
सा तान् एकैकशः पुत्रान्संस्पृशन्ती पुनः पुनः
अन्वशोचन्त दुःखार्ता द्रौपदीं च हतात्मजाम्
रुदतीम् अथ पाञ्चालीं ददर्श पतितां भुवि
sā tān ekaikaśaḥ putrānsaṃspṛśantī punaḥ punaḥ
anvaśocanta duḥkhārtā draupadīṃ ca hatātmajām
rudatīm atha pāñcālīṃ dadarśa patitāṃ bhuvi
- 13
द्रौपद्युवाच
आर्ये पौत्राः क्व ते सर्वे सौभद्रसहिता गताः
न त्वां ते ऽद्याभिगच्छन्ति चिरदृष्टां तपस्विनीम्
किं नु राज्येन वै कार्यं विहीनायाः सुतैर्मम
draupadyuvāca
ārye pautrāḥ kva te sarve saubhadrasahitā gatāḥ
na tvāṃ te 'dyābhigacchanti ciradṛṣṭāṃ tapasvinīm
kiṃ nu rājyena vai kāryaṃ vihīnāyāḥ sutairmama
- 14
वैशंपायन उवाच
तां समाश्वासयामास पृथा पृथुललोचना
उत्थाप्य याज्ञसेनीं तु रुदतीं शोककर्शिताम्
vaiśaṃpāyana uvāca
tāṃ samāśvāsayāmāsa pṛthā pṛthulalocanā
utthāpya yājñasenīṃ tu rudatīṃ śokakarśitām
- 15
तयैव सहिता चापि पुत्रैर् अनुगता पृथा
अभ्यगच्छत गान्धारीम् आर्ताम् आर्ततरा स्वयम्
tayaiva sahitā cāpi putrair anugatā pṛthā
abhyagacchata gāndhārīm ārtām ārtatarā svayam
- 16
ताम् उवाचाथ गान्धारी सह वध्वा यशस्विनीम्
मैवं पुत्रीति शोकार्ता पश्य माम् अपि दुःखिताम्
tām uvācātha gāndhārī saha vadhvā yaśasvinīm
maivaṃ putrīti śokārtā paśya mām api duḥkhitām
- 17
मन्ये लोकविनाशो ऽयं कालपर्यायचोदितः
अवश्यभावी सम्प्राप्तः स्वभावाल्लोमहर्षणः
manye lokavināśo 'yaṃ kālaparyāyacoditaḥ
avaśyabhāvī samprāptaḥ svabhāvāllomaharṣaṇaḥ
- 18
इदं तत्समनुप्राप्तं विदुरस्य वचो महत्
असिद्धानुनये कृष्णे यद् उवाच महामतिः
idaṃ tatsamanuprāptaṃ vidurasya vaco mahat
asiddhānunaye kṛṣṇe yad uvāca mahāmatiḥ
- 19
तस्मिन्न् अपरिहार्ये ऽर्थे व्यतीते च विशेषतः
मा शुचो न हि शोच्यास्ते संग्रामे निधनं गताः
tasminn aparihārye 'rthe vyatīte ca viśeṣataḥ
mā śuco na hi śocyāste saṃgrāme nidhanaṃ gatāḥ
- 20
यथैव त्वं तथैवाहं को वा माश्वासयिष्यति
ममैव ह्यपराधेन कुलम् अग्र्यं विनाशितम्
yathaiva tvaṃ tathaivāhaṃ ko vā māśvāsayiṣyati
mamaiva hyaparādhena kulam agryaṃ vināśitam

