22 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भीमसेनो ऽथ भीतवत्
गान्धारीं प्रत्युवाचेदं वचः सानुनयं तदा
vaiśaṃpāyana uvāca
tacchrutvā vacanaṃ tasyā bhīmaseno 'tha bhītavat
gāndhārīṃ pratyuvācedaṃ vacaḥ sānunayaṃ tadā
- 2
अधर्मो यदि वा धर्मस्त्रासात्तत्र मया कृतः
आत्मानं त्रातुकामेन तन्मे त्वं क्षन्तुम् अर्हसि
adharmo yadi vā dharmastrāsāttatra mayā kṛtaḥ
ātmānaṃ trātukāmena tanme tvaṃ kṣantum arhasi
- 3
न हि युद्धेन पुत्रस्ते धर्मेण स महाबलः
शक्यः केनचिद् उद्यन्तुम् अतो विषमम् आचरम्
na hi yuddhena putraste dharmeṇa sa mahābalaḥ
śakyaḥ kenacid udyantum ato viṣamam ācaram
- 4
सैन्यस्यैको ऽवशिष्टो ऽयं गदायुद्धे च वीर्यवान्
मां हत्वा न हरेद्राज्यम् इति चैतत्कृतं मया
sainyasyaiko 'vaśiṣṭo 'yaṃ gadāyuddhe ca vīryavān
māṃ hatvā na haredrājyam iti caitatkṛtaṃ mayā
- 5
राजपुत्रीं च पाञ्चालीम् एकवस्त्रां रजस्वलाम्
भवत्या विदितं सर्वम् उक्तवान्यत्सुतस्तव
rājaputrīṃ ca pāñcālīm ekavastrāṃ rajasvalām
bhavatyā viditaṃ sarvam uktavānyatsutastava
- 6
सुयोधनम् असंगृह्य न शक्या भूः ससागरा
केवला भोक्तुम् अस्माभिर् अतश्चैतत्कृतं मया
suyodhanam asaṃgṛhya na śakyā bhūḥ sasāgarā
kevalā bhoktum asmābhir ataścaitatkṛtaṃ mayā
- 7
तच्चाप्यप्रियम् अस्माकं पुत्रस्ते समुपाचरत्
द्रौपद्या यत्सभामध्ये सव्यम् ऊरुम् अदर्शयत्
taccāpyapriyam asmākaṃ putraste samupācarat
draupadyā yatsabhāmadhye savyam ūrum adarśayat
- 8
तत्रैव वध्यः सो ऽस्माकं दुराचारो ऽम्ब ते सुतः
धर्मराजाज्ञया चैव स्थिताः स्म समये तदा
tatraiva vadhyaḥ so 'smākaṃ durācāro 'mba te sutaḥ
dharmarājājñayā caiva sthitāḥ sma samaye tadā
- 9
वैरम् उद्धुक्षितं राज्ञि पुत्रेण तव तन्महत्
क्लेशिताश्च वने नित्यं तत एतत्कृतं मया
vairam uddhukṣitaṃ rājñi putreṇa tava tanmahat
kleśitāśca vane nityaṃ tata etatkṛtaṃ mayā
- 10
वैरस्यास्य गतः पारं हत्वा दुर्योधनं रणे
राज्यं युधिष्ठिरः प्राप्तो वयं च गतमन्यवः
vairasyāsya gataḥ pāraṃ hatvā duryodhanaṃ raṇe
rājyaṃ yudhiṣṭhiraḥ prāpto vayaṃ ca gatamanyavaḥ
- 11
गान्धार्युवाच
न तस्यैष वधस्तात यत्प्रशंससि मे सुतम्
कृतवांश्चापि तत्सर्वं यद् इदं भाषसे मयि
gāndhāryuvāca
na tasyaiṣa vadhastāta yatpraśaṃsasi me sutam
kṛtavāṃścāpi tatsarvaṃ yad idaṃ bhāṣase mayi
- 12
हताश्वे नकुले यत्तद्वृषसेनेन भारत
अपिबः शोणितं संख्ये दुःशासनशरीरजम्
hatāśve nakule yattadvṛṣasenena bhārata
apibaḥ śoṇitaṃ saṃkhye duḥśāsanaśarīrajam
- 13
सद्भिर्विगर्हितं घोरम् अनार्यजनसेवितम्
क्रूरं कर्माकरोः कस्मात्तद् अयुक्तं वृकोदर
sadbhirvigarhitaṃ ghoram anāryajanasevitam
krūraṃ karmākaroḥ kasmāttad ayuktaṃ vṛkodara
- 14
भीमसेन उवाच
अन्यस्यापि न पातव्यं रुधिरं किं पुनः स्वकम्
यथैवात्मा तथा भ्राता विशेषो नास्ति कश्चन
bhīmasena uvāca
anyasyāpi na pātavyaṃ rudhiraṃ kiṃ punaḥ svakam
yathaivātmā tathā bhrātā viśeṣo nāsti kaścana
- 15
रुधिरं न व्यतिक्रामद्दन्तोष्ठं मे ऽम्ब मा शुचः
वैवस्वतस्तु तद्वेद हस्तौ मे रुधिरोक्षितौ
rudhiraṃ na vyatikrāmaddantoṣṭhaṃ me 'mba mā śucaḥ
vaivasvatastu tadveda hastau me rudhirokṣitau
- 16
हताश्वं नकुलं दृष्ट्वा वृषसेनेन संयुगे
भ्रातॄणां सम्प्रहृष्टानां त्रासः संजनितो मया
hatāśvaṃ nakulaṃ dṛṣṭvā vṛṣasenena saṃyuge
bhrātṝṇāṃ samprahṛṣṭānāṃ trāsaḥ saṃjanito mayā
- 17
केशपक्षपरामर्शे द्रौपद्या द्यूतकारिते
क्रोधाद्यद् अब्रुवं चाहं तच्च मे हृदि वर्तते
keśapakṣaparāmarśe draupadyā dyūtakārite
krodhādyad abruvaṃ cāhaṃ tacca me hṛdi vartate
- 18
क्षत्रधर्माच्च्युतो राज्ञि भवेयं शास्वतीः समाः
प्रतिज्ञां ताम् अनिस्तीर्य ततस्तत्कृतवान् अहम्
kṣatradharmāccyuto rājñi bhaveyaṃ śāsvatīḥ samāḥ
pratijñāṃ tām anistīrya tatastatkṛtavān aham
- 19
न माम् अर्हसि गान्धारि दोषेण परिशङ्कितुम्
अनिगृह्य पुरा पुत्रान् अस्मास्वनपकारिषु
na mām arhasi gāndhāri doṣeṇa pariśaṅkitum
anigṛhya purā putrān asmāsvanapakāriṣu
- 20
गान्धार्युवाच
वृद्धस्यास्य शतं पुत्रान्निघ्नंस्त्वम् अपराजितः
कस्मान्न शेषयः कंचिद्येनाल्पम् अपराधितम्
gāndhāryuvāca
vṛddhasyāsya śataṃ putrānnighnaṃstvam aparājitaḥ
kasmānna śeṣayaḥ kaṃcidyenālpam aparādhitam
- 21
संतानम् आवयोस्तात वृद्धयोर्हृतराज्ययोः
कथम् अन्धद्वयस्यास्य यष्टिर् एका न वर्जिता
saṃtānam āvayostāta vṛddhayorhṛtarājyayoḥ
katham andhadvayasyāsya yaṣṭir ekā na varjitā
- 22
शेषे ह्यवस्थिते तात पुत्राणाम् अन्तके त्वयि
न मे दुःखं भवेद् एतद्यदि त्वं धर्मम् आचरः
śeṣe hyavasthite tāta putrāṇām antake tvayi
na me duḥkhaṃ bhaved etadyadi tvaṃ dharmam ācaraḥ

