12 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
अहो खलु महद्दुःखं कृच्छ्रवासं वसत्यसौ
कथं तस्य रतिस्तत्र तुष्टिर्वा वदतां वर
dhṛtarāṣṭra uvāca
aho khalu mahadduḥkhaṃ kṛcchravāsaṃ vasatyasau
kathaṃ tasya ratistatra tuṣṭirvā vadatāṃ vara
- 2
स देशः क्व नु यत्रासौ वसते धर्मसंकटे
कथं वा स विमुच्येत नरस्तस्मान्महाभयात्
sa deśaḥ kva nu yatrāsau vasate dharmasaṃkaṭe
kathaṃ vā sa vimucyeta narastasmānmahābhayāt
- 3
एतन्मे सर्वम् आचक्ष्व साधु चेष्टामहे तथा
कृपा मे महती जाता तस्याभ्युद्धरणेन हि
etanme sarvam ācakṣva sādhu ceṣṭāmahe tathā
kṛpā me mahatī jātā tasyābhyuddharaṇena hi
- 4
विदुर उवाच
उपमानम् इदं राजन्मोक्षविद्भिर् उदाहृतम्
सुगतिं विन्दते येन परलोकेषु मानवः
vidura uvāca
upamānam idaṃ rājanmokṣavidbhir udāhṛtam
sugatiṃ vindate yena paralokeṣu mānavaḥ
- 5
यत्तद् उच्यति कान्तारं महत्संसार एव सः
वनं दुर्गं हि यत्त्वेतत्संसारगहनं हि तत्
yattad ucyati kāntāraṃ mahatsaṃsāra eva saḥ
vanaṃ durgaṃ hi yattvetatsaṃsāragahanaṃ hi tat
- 6
ये च ते कथिता व्याला व्याधयस्ते प्रकीर्तिताः
या सा नारी बृहत्काया अधितिष्ठति तत्र वै
ताम् आहुस्तु जरां प्राज्ञा वर्णरूपविनाशिनीम्
ye ca te kathitā vyālā vyādhayaste prakīrtitāḥ
yā sā nārī bṛhatkāyā adhitiṣṭhati tatra vai
tām āhustu jarāṃ prājñā varṇarūpavināśinīm
- 7
यस्तत्र कूपो नृपते स तु देहः शरीरिणाम्
यस्तत्र वसते ऽधस्तान्महाहिः काल एव सः
अन्तकः सर्वभूतानां देहिनां सर्वहार्यसौ
yastatra kūpo nṛpate sa tu dehaḥ śarīriṇām
yastatra vasate 'dhastānmahāhiḥ kāla eva saḥ
antakaḥ sarvabhūtānāṃ dehināṃ sarvahāryasau
- 8
कूपमध्ये च या जाता वल्ली यत्र स मानवः
प्रताने लम्बते सा तु जीविताशा शरीरिणाम्
kūpamadhye ca yā jātā vallī yatra sa mānavaḥ
pratāne lambate sā tu jīvitāśā śarīriṇām
- 9
स यस्तु कूपवीनाहे तं वृक्षं परिसर्पति
षड्वक्त्रः कुञ्जरो राजन्स तु संवत्सरः स्मृतः
मुखानि ऋतवो मासाः पादा द्वादश कीर्तिताः
sa yastu kūpavīnāhe taṃ vṛkṣaṃ parisarpati
ṣaḍvaktraḥ kuñjaro rājansa tu saṃvatsaraḥ smṛtaḥ
mukhāni ṛtavo māsāḥ pādā dvādaśa kīrtitāḥ
- 10
ये तु वृक्षं निकृन्तन्ति मूषकाः सततोत्थिताः
रात्र्यहानि तु तान्याहुर्भूतानां परिचिन्तकाः
ये ते मधुकरास्तत्र कामास्ते परिकीर्तिताः
ye tu vṛkṣaṃ nikṛntanti mūṣakāḥ satatotthitāḥ
rātryahāni tu tānyāhurbhūtānāṃ paricintakāḥ
ye te madhukarāstatra kāmāste parikīrtitāḥ
- 11
यास्तु ता बहुशो धाराः स्रवन्ति मधुनिस्रवम्
तांस्तु कामरसान्विद्याद्यत्र मज्जन्ति मानवाः
yāstu tā bahuśo dhārāḥ sravanti madhunisravam
tāṃstu kāmarasānvidyādyatra majjanti mānavāḥ
- 12
एवं संसारचक्रस्य परिवृत्तिं स्म ये विदुः
ते वै संसारचक्रस्य पाशांश्छिन्दन्ति वै बुधाः
evaṃ saṃsāracakrasya parivṛttiṃ sma ye viduḥ
te vai saṃsāracakrasya pāśāṃśchindanti vai budhāḥ

