67 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
त एवम् उत्सन्नभया उरुक्रमे कृतावनामाः प्रययुस्त्रिविष्टपम्
सहस्रशीर्षापि ततो गरुत्मता मधोर्वनं भृत्यदिदृक्षया गतः
maitreya uvāca
ta evam utsannabhayā urukrame kṛtāvanāmāḥ prayayustriviṣṭapam
sahasraśīrṣāpi tato garutmatā madhorvanaṃ bhṛtyadidṛkṣayā gataḥ
- 2
स वै धिया योगविपाकतीव्रया हृत्पद्मकोशे स्फुरितं तडित्प्रभम्
तिरोहितं सहसैवोपलक्ष्य बहिःस्थितं तदवस्थं ददर्श
sa vai dhiyā yogavipākatīvrayā hṛtpadmakośe sphuritaṃ taḍitprabham
tirohitaṃ sahasaivopalakṣya bahiḥsthitaṃ tadavasthaṃ dadarśa
- 3
तद्दर्शनेनागतसाध्वसः क्षिताव् अवन्दताङ्गं विनमय्य दण्डवत्
दृग्भ्यां प्रपश्यन्प्रपिबन्न् इवार्भकश्चुम्बन्न् इवास्येन भुजैर् इवाश्लिषन्
taddarśanenāgatasādhvasaḥ kṣitāv avandatāṅgaṃ vinamayya daṇḍavat
dṛgbhyāṃ prapaśyanprapibann ivārbhakaścumbann ivāsyena bhujair ivāśliṣan
- 4
स तं विवक्षन्तम् अतद्विदं हरिर्ज्ञात्वास्य सर्वस्य च हृद्य् अवस्थितः
कृताञ्जलिं ब्रह्ममयेन कम्बुना पस्पर्श बालं कृपया कपोले
sa taṃ vivakṣantam atadvidaṃ harirjñātvāsya sarvasya ca hṛdy avasthitaḥ
kṛtāñjaliṃ brahmamayena kambunā pasparśa bālaṃ kṛpayā kapole
- 5
स वै तदैव प्रतिपादितां गिरं दैवीं परिज्ञातपरात्मनिर्णयः
तं भक्तिभावो ऽभ्यगृणाद् असत्वरं परिश्रुतोरुश्रवसं ध्रुवक्षितिः
sa vai tadaiva pratipāditāṃ giraṃ daivīṃ parijñātaparātmanirṇayaḥ
taṃ bhaktibhāvo 'bhyagṛṇād asatvaraṃ pariśrutoruśravasaṃ dhruvakṣitiḥ
- 6
ध्रुव उवाच
यो ऽन्तः प्रविश्य मम वाचम् इमां प्रसुप्तां संजीवयत्य् अखिलशक्तिधरः स्वधाम्ना
अन्यांश्च हस्तचरणश्रवणत्वगादीन्प्राणान्नमो भगवते पुरुषाय तुभ्यम्
dhruva uvāca
yo 'ntaḥ praviśya mama vācam imāṃ prasuptāṃ saṃjīvayaty akhilaśaktidharaḥ svadhāmnā
anyāṃśca hastacaraṇaśravaṇatvagādīnprāṇānnamo bhagavate puruṣāya tubhyam
- 7
एकस्त्वम् एव भगवन्न् इदम् आत्मशक्त्या मायाख्ययोरुगुणया महदाद्यशेषम्
सृष्ट्वानुविश्य पुरुषस्तदसद्गुणेषु नानेव दारुषु विभावसुवद्विभासि
ekastvam eva bhagavann idam ātmaśaktyā māyākhyayoruguṇayā mahadādyaśeṣam
sṛṣṭvānuviśya puruṣastadasadguṇeṣu nāneva dāruṣu vibhāvasuvadvibhāsi
- 8
त्वद्दत्तया वयुनयेदम् अचष्ट विश्वं सुप्तप्रबुद्ध इव नाथ भवत्प्रपन्नः
तस्यापवर्ग्यशरणं तव पादमूलं विस्मर्यते कृतविदा कथम् आर्तबन्धो
tvaddattayā vayunayedam acaṣṭa viśvaṃ suptaprabuddha iva nātha bhavatprapannaḥ
tasyāpavargyaśaraṇaṃ tava pādamūlaṃ vismaryate kṛtavidā katham ārtabandho
- 9
नूनं विमुष्टमतयस्तव मायया ते ये त्वां भवाप्ययविमोक्षणम् अन्यहेतोः
अर्चन्ति कल्पकतरुं कुणपोपभोग्यम् इच्छन्ति यत्स्पर्शजं निरये ऽपि नॄणाम्
nūnaṃ vimuṣṭamatayastava māyayā te ye tvāṃ bhavāpyayavimokṣaṇam anyahetoḥ
arcanti kalpakataruṃ kuṇapopabhogyam icchanti yatsparśajaṃ niraye 'pi nṝṇām
- 10
या निर्वृतिस्तनुभृतां तव पादपद्मध्यानाद्भवज्जनकथाश्रवणेन वा स्यात्
सा ब्रह्मणि स्वमहिमन्य् अपि नाथ मा भूत्किंत्वन्तकासिलुलितात्पततां विमानात्
yā nirvṛtistanubhṛtāṃ tava pādapadmadhyānādbhavajjanakathāśravaṇena vā syāt
sā brahmaṇi svamahimany api nātha mā bhūtkiṃtvantakāsilulitātpatatāṃ vimānāt
- 11
भक्तिं मुहुः प्रवहतां त्वयि मे प्रसङ्गो भूयाद् अनन्त महताम् अमलाशयानाम्
येनाञ्जसोल्बणम् उरुव्यसनं भवाब्धिं नेष्ये भवद्गुणकथामृतपानमत्तः
bhaktiṃ muhuḥ pravahatāṃ tvayi me prasaṅgo bhūyād ananta mahatām amalāśayānām
yenāñjasolbaṇam uruvyasanaṃ bhavābdhiṃ neṣye bhavadguṇakathāmṛtapānamattaḥ
- 12
ते न स्मरन्त्य् अतितरां प्रियम् ईश मर्त्यं ये चान्व् अदः सुतसुहृद्गृहवित्तदाराः
ये त्व् अब्जनाभ भवदीयपदारविन्दसौगन्ध्यलुब्धहृदयेषु कृतप्रसङ्गाः
te na smaranty atitarāṃ priyam īśa martyaṃ ye cānv adaḥ sutasuhṛdgṛhavittadārāḥ
ye tv abjanābha bhavadīyapadāravindasaugandhyalubdhahṛdayeṣu kṛtaprasaṅgāḥ
- 13
तिर्यङ्नगद्विजसरीसृपदेवदैत्यमर्त्यादिभिः परिचितं सदसद्विशेषम्
रूपं स्थविष्ठम् अज ते महदाद्यनेकं नातः परं परम वेद्मि न यत्र वादः
tiryaṅnagadvijasarīsṛpadevadaityamartyādibhiḥ paricitaṃ sadasadviśeṣam
rūpaṃ sthaviṣṭham aja te mahadādyanekaṃ nātaḥ paraṃ parama vedmi na yatra vādaḥ
- 14
कल्पान्त एतद् अखिलं जठरेण गृह्णन्शेते पुमान्स्वदृग् अनन्तसखस्तदङ्के
यन्नाभिसिन्धुरुहकाञ्चनलोकपद्मगर्भे द्युमान्भगवते प्रणतो ऽस्मि तस्मै
kalpānta etad akhilaṃ jaṭhareṇa gṛhṇanśete pumānsvadṛg anantasakhastadaṅke
yannābhisindhuruhakāñcanalokapadmagarbhe dyumānbhagavate praṇato 'smi tasmai
- 15
त्वं नित्यमुक्तपरिशुद्धविबुद्ध आत्मा कूटस्थ आदिपुरुषो भगवांस्त्र्यधीशः
यद्बुद्ध्यवस्थितिम् अखण्डितया स्वदृष्ट्या द्रष्टा स्थिताव् अधिमखो व्यतिरिक्त आस्से
tvaṃ nityamuktapariśuddhavibuddha ātmā kūṭastha ādipuruṣo bhagavāṃstryadhīśaḥ
yadbuddhyavasthitim akhaṇḍitayā svadṛṣṭyā draṣṭā sthitāv adhimakho vyatirikta āsse
- 16
यस्मिन्विरुद्धगतयो ह्य् अनिशं पतन्ति विद्यादयो विविधशक्तय आनुपूर्व्यात्
तद्ब्रह्म विश्वभवम् एकम् अनन्तम् आद्यमानन्दमात्रम् अविकारम् अहं प्रपद्ये
yasminviruddhagatayo hy aniśaṃ patanti vidyādayo vividhaśaktaya ānupūrvyāt
tadbrahma viśvabhavam ekam anantam ādyamānandamātram avikāram ahaṃ prapadye
- 17
सत्याशिषो हि भगवंस्तव पादपद्ममाशीस्तथानुभजतः पुरुषार्थमूर्तेः
अप्य् एवम् अर्य भगवान्परिपाति दीनान्वाश्रेव वत्सकम् अनुग्रहकातरो ऽस्मान्
satyāśiṣo hi bhagavaṃstava pādapadmamāśīstathānubhajataḥ puruṣārthamūrteḥ
apy evam arya bhagavānparipāti dīnānvāśreva vatsakam anugrahakātaro 'smān
- 18
मैत्रेय उवाच
अथाभिष्टुत एवं वै सत्सङ्कल्पेन धीमता
भृत्यानुरक्तो भगवान्प्रतिनन्द्येदम् अब्रवीत्
maitreya uvāca
athābhiṣṭuta evaṃ vai satsaṅkalpena dhīmatā
bhṛtyānurakto bhagavānpratinandyedam abravīt
- 19
श्रीभगवान् उवाच
वेदाहं ते व्यवसितं हृदि राजन्यबालक
तत्प्रयच्छामि भद्रं ते दुरापम् अपि सुव्रत
śrībhagavān uvāca
vedāhaṃ te vyavasitaṃ hṛdi rājanyabālaka
tatprayacchāmi bhadraṃ te durāpam api suvrata
- 20
नान्यैर् अधिष्ठितं भद्र यद्भ्राजिष्णु ध्रुवक्षिति
यत्र ग्रहर्क्षताराणां ज्योतिषां चक्रम् आहितम्
nānyair adhiṣṭhitaṃ bhadra yadbhrājiṣṇu dhruvakṣiti
yatra graharkṣatārāṇāṃ jyotiṣāṃ cakram āhitam
- 21
मेढ्यां गोचक्रवत्स्थास्नु परस्तात्कल्पवासिनाम्
धर्मो ऽग्निः कश्यपः शुक्रो मुनयो ये वनौकसः
चरन्ति दक्षिणीकृत्य भ्रमन्तो यत्सतारकाः
meḍhyāṃ gocakravatsthāsnu parastātkalpavāsinām
dharmo 'gniḥ kaśyapaḥ śukro munayo ye vanaukasaḥ
caranti dakṣiṇīkṛtya bhramanto yatsatārakāḥ
- 22
प्रस्थिते तु वनं पित्रा दत्त्वा गां धर्मसंश्रयः
षट्त्रिंशद्वर्षसाहस्रं रक्षिताव्याहतेन्द्रियः
prasthite tu vanaṃ pitrā dattvā gāṃ dharmasaṃśrayaḥ
ṣaṭtriṃśadvarṣasāhasraṃ rakṣitāvyāhatendriyaḥ
- 23
त्वद्भ्रातर्य् उत्तमे नष्टे मृगयायां तु तन्मनाः
अन्वेषन्ती वनं माता दावाग्निं सा प्रवेक्ष्यति
tvadbhrātary uttame naṣṭe mṛgayāyāṃ tu tanmanāḥ
anveṣantī vanaṃ mātā dāvāgniṃ sā pravekṣyati
- 24
इष्ट्वा मां यज्ञहृदयं यज्ञैः पुष्कलदक्षिणैः
भुक्त्वा चेहाशिषः सत्या अन्ते मां संस्मरिष्यसि
iṣṭvā māṃ yajñahṛdayaṃ yajñaiḥ puṣkaladakṣiṇaiḥ
bhuktvā cehāśiṣaḥ satyā ante māṃ saṃsmariṣyasi
- 25
ततो गन्तासि मत्स्थानं सर्वलोकनमस्कृतम्
उपरिष्टाद् ऋषिभ्यस्त्वं यतो नावर्तते गतः
tato gantāsi matsthānaṃ sarvalokanamaskṛtam
upariṣṭād ṛṣibhyastvaṃ yato nāvartate gataḥ
- 26
मैत्रेय उवाच
इत्य् अर्चितः स भगवान् अतिदिश्यात्मनः पदम्
बालस्य पश्यतो धाम स्वम् अगाद्गरुडध्वजः
maitreya uvāca
ity arcitaḥ sa bhagavān atidiśyātmanaḥ padam
bālasya paśyato dhāma svam agādgaruḍadhvajaḥ
- 27
सो ऽपि सङ्कल्पजं विष्णोः पादसेवोपसादितम्
प्राप्य सङ्कल्पनिर्वाणं नातिप्रीतो ऽभ्यगात्पुरम्
so 'pi saṅkalpajaṃ viṣṇoḥ pādasevopasāditam
prāpya saṅkalpanirvāṇaṃ nātiprīto 'bhyagātpuram
- 28
विदुर उवाच
सुदुर्लभं यत्परमं पदं हरेर्मायाविनस्तच्चरणार्चनार्जितम्
लब्ध्वाप्य् असिद्धार्थम् इवैकजन्मना कथं स्वम् आत्मानम् अमन्यतार्थवित्
vidura uvāca
sudurlabhaṃ yatparamaṃ padaṃ harermāyāvinastaccaraṇārcanārjitam
labdhvāpy asiddhārtham ivaikajanmanā kathaṃ svam ātmānam amanyatārthavit
- 29
मैत्रेय उवाच
मातुः सपत्न्या वाग्बाणैर्हृदि विद्धस्तु तान्स्मरन्
नैच्छन्मुक्तिपतेर्मुक्तिं तस्मात्तापम् उपेयिवान्
maitreya uvāca
mātuḥ sapatnyā vāgbāṇairhṛdi viddhastu tānsmaran
naicchanmuktipatermuktiṃ tasmāttāpam upeyivān
- 30
ध्रुव उवाच
समाधिना नैकभवेन यत्पदं विदुः सनन्दादय ऊर्ध्वरेतसः
मासैर् अहं षड्भिर् अमुष्य पादयोश्छायाम् उपेत्यापगतः पृथङ्मतिः
dhruva uvāca
samādhinā naikabhavena yatpadaṃ viduḥ sanandādaya ūrdhvaretasaḥ
māsair ahaṃ ṣaḍbhir amuṣya pādayośchāyām upetyāpagataḥ pṛthaṅmatiḥ

