79 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
विजिताश्वो ऽधिराजासीत्पृथुपुत्रः पृथुश्रवाः
यवीयोभ्यो ऽददात्काष्ठा भ्रातृभ्यो भ्रातृवत्सलः
maitreya uvāca
vijitāśvo 'dhirājāsītpṛthuputraḥ pṛthuśravāḥ
yavīyobhyo 'dadātkāṣṭhā bhrātṛbhyo bhrātṛvatsalaḥ
- 2
हर्यक्षायादिशत्प्राचीं धूम्रकेशाय दक्षिणाम्
प्रतीचीं वृकसंज्ञाय तुर्यां द्रविणसे विभुः
haryakṣāyādiśatprācīṃ dhūmrakeśāya dakṣiṇām
pratīcīṃ vṛkasaṃjñāya turyāṃ draviṇase vibhuḥ
- 3
अन्तर्धानगतिं शक्राल्लब्ध्वान्तर्धानसंज्ञितः
अपत्यत्रयमाधत्त शिखण्डिन्यां सुसंमतम्
antardhānagatiṃ śakrāllabdhvāntardhānasaṃjñitaḥ
apatyatrayamādhatta śikhaṇḍinyāṃ susaṃmatam
- 4
पावकः पवमानश्च शुचिरित्यग्नयः पुरा
वसिष्ठशापादुत्पन्नाः पुनर्योगगतिं गताः
pāvakaḥ pavamānaśca śucirityagnayaḥ purā
vasiṣṭhaśāpādutpannāḥ punaryogagatiṃ gatāḥ
- 5
अन्तर्धानो नभस्वत्यां हविर्धानमविन्दत
य इन्द्रमश्वहर्तारं विद्वानपि न जघ्निवान्
antardhāno nabhasvatyāṃ havirdhānamavindata
ya indramaśvahartāraṃ vidvānapi na jaghnivān
- 6
राज्ञां वृत्तिं करादानदण्डशुल्कादिदारुणाम्
मन्यमानो दीर्घसत्त्रव्याजेन विससर्ज ह
rājñāṃ vṛttiṃ karādānadaṇḍaśulkādidāruṇām
manyamāno dīrghasattravyājena visasarja ha
- 7
तत्रापि हंसं पुरुषं परमात्मानमात्मदृक्
यजंस्तल्लोकतामाप कुशलेन समाधिना
tatrāpi haṃsaṃ puruṣaṃ paramātmānamātmadṛk
yajaṃstallokatāmāpa kuśalena samādhinā
- 8
हविर्धानाद्धविर्धानी विदुरासूत षट्सुतान्
बर्हिषदं गयं शुक्लं कृष्णं सत्यं जितव्रतम्
havirdhānāddhavirdhānī vidurāsūta ṣaṭsutān
barhiṣadaṃ gayaṃ śuklaṃ kṛṣṇaṃ satyaṃ jitavratam
- 9
बर्हिषत्सुमहाभागो हाविर्धानिः प्रजापतिः
क्रियाकाण्डेषु निष्णातो योगेषु च कुरूद्वह
barhiṣatsumahābhāgo hāvirdhāniḥ prajāpatiḥ
kriyākāṇḍeṣu niṣṇāto yogeṣu ca kurūdvaha
- 10
यस्येदं देवयजनमनुयज्ञं वितन्वतः
प्राचीनाग्रैः कुशैरासीदास्तृतं वसुधातलम्
yasyedaṃ devayajanamanuyajñaṃ vitanvataḥ
prācīnāgraiḥ kuśairāsīdāstṛtaṃ vasudhātalam
- 11
सामुद्रीं देवदेवोक्तामुपयेमे शतद्रुतिम्
यां वीक्ष्य चारुसर्वाङ्गीं किशोरीं सुष्ठ्वलंकृताम्
परिक्रमन्तीमुद्वाहे चकमे ऽग्निः शुकीमिव
sāmudrīṃ devadevoktāmupayeme śatadrutim
yāṃ vīkṣya cārusarvāṅgīṃ kiśorīṃ suṣṭhvalaṃkṛtām
parikramantīmudvāhe cakame 'gniḥ śukīmiva
- 12
विबुधासुरगन्धर्वमुनिसिद्धनरोरगाः
विजिताः सूर्यया दिक्षु क्वणयन्त्यैव नूपुरैः
vibudhāsuragandharvamunisiddhanaroragāḥ
vijitāḥ sūryayā dikṣu kvaṇayantyaiva nūpuraiḥ
- 13
प्राचीनबर्हिषः पुत्राः शतद्रुत्यां दशाभवन्
तुल्यनामव्रताः सर्वे धर्मस्नाताः प्रचेतसः
prācīnabarhiṣaḥ putrāḥ śatadrutyāṃ daśābhavan
tulyanāmavratāḥ sarve dharmasnātāḥ pracetasaḥ
- 14
पित्रादिष्टाः प्रजासर्गे तपसे ऽर्णवमाविशन्
दशवर्षसहस्राणि तपसार्चंस्तपस्पतिम्
pitrādiṣṭāḥ prajāsarge tapase 'rṇavamāviśan
daśavarṣasahasrāṇi tapasārcaṃstapaspatim
- 15
यदुक्तं पथि दृष्टेन गिरिशेन प्रसीदता
तद्ध्यायन्तो जपन्तश्च पूजयन्तश्च संयताः
yaduktaṃ pathi dṛṣṭena giriśena prasīdatā
taddhyāyanto japantaśca pūjayantaśca saṃyatāḥ
- 16
विदुर उवाच
प्रचेतसां गिरित्रेण यथासीत्पथि सङ्गमः
यदुताह हरः प्रीतस्तन्नो ब्रह्मन्वदार्थवत्
vidura uvāca
pracetasāṃ giritreṇa yathāsītpathi saṅgamaḥ
yadutāha haraḥ prītastanno brahmanvadārthavat
- 17
सङ्गमः खलु विप्रर्षे शिवेनेह शरीरिणाम्
दुर्लभो मुनयो दध्युरसङ्गाद्यमभीप्सितम्
saṅgamaḥ khalu viprarṣe śiveneha śarīriṇām
durlabho munayo dadhyurasaṅgādyamabhīpsitam
- 18
आत्मारामो ऽपि यस्त्वस्य लोककल्पस्य राधसे
शक्त्या युक्तो विचरति घोरया भगवान्भवः
ātmārāmo 'pi yastvasya lokakalpasya rādhase
śaktyā yukto vicarati ghorayā bhagavānbhavaḥ
- 19
मैत्रेय उवाच
प्रचेतसः पितुर्वाक्यं शिरसादाय साधवः
दिशं प्रतीचीं प्रययुस्तपस्यादृतचेतसः
maitreya uvāca
pracetasaḥ piturvākyaṃ śirasādāya sādhavaḥ
diśaṃ pratīcīṃ prayayustapasyādṛtacetasaḥ
- 20
ससमुद्रमुपविस्तीर्णमपश्यन्सुमहत्सरः
महन्मन इव स्वच्छं प्रसन्नसलिलाशयम्
sasamudramupavistīrṇamapaśyansumahatsaraḥ
mahanmana iva svacchaṃ prasannasalilāśayam
- 21
नीलरक्तोत्पलाम्भोजकह्लारेन्दीवराकरम्
हंससारसचक्राह्वकारण्डवनिकूजितम्
nīlaraktotpalāmbhojakahlārendīvarākaram
haṃsasārasacakrāhvakāraṇḍavanikūjitam
- 22
मत्तभ्रमरसौस्वर्यहृष्टरोमलताङ्घ्रिपम्
पद्मकोशरजो दिक्षु विक्षिपत्पवनोत्सवम्
mattabhramarasausvaryahṛṣṭaromalatāṅghripam
padmakośarajo dikṣu vikṣipatpavanotsavam
- 23
तत्र गान्धर्वमाकर्ण्य दिव्यमार्गमनोहरम्
विसिस्म्यू राजपुत्रास्ते मृदङ्गपणवाद्यनु
tatra gāndharvamākarṇya divyamārgamanoharam
visismyū rājaputrāste mṛdaṅgapaṇavādyanu
- 24
तर्ह्येव सरसस्तस्मान्निष्क्रामन्तं सहानुगम्
उपगीयमानममरप्रवरं विबुधानुगैः
tarhyeva sarasastasmānniṣkrāmantaṃ sahānugam
upagīyamānamamarapravaraṃ vibudhānugaiḥ
- 25
तप्तहेमनिकायाभं शितिकण्ठं त्रिलोचनम्
प्रसादसुमुखं वीक्ष्य प्रणेमुर्जातकौतुकाः
taptahemanikāyābhaṃ śitikaṇṭhaṃ trilocanam
prasādasumukhaṃ vīkṣya praṇemurjātakautukāḥ
- 26
स तान्प्रपन्नार्तिहरो भगवान्धर्मवत्सलः
धर्मज्ञान्शीलसम्पन्नान्प्रीतः प्रीतानुवाच ह
sa tānprapannārtiharo bhagavāndharmavatsalaḥ
dharmajñānśīlasampannānprītaḥ prītānuvāca ha
- 27
श्रीरुद्र उवाच
यूयं वेदिषदः पुत्रा विदितं वश्चिकीर्षितम्
अनुग्रहाय भद्रं व एवं मे दर्शनं कृतम्
śrīrudra uvāca
yūyaṃ vediṣadaḥ putrā viditaṃ vaścikīrṣitam
anugrahāya bhadraṃ va evaṃ me darśanaṃ kṛtam
- 28
यः परं रंहसः साक्षात्त्रिगुणाज्जीवसंज्ञितात्
भगवन्तं वासुदेवं प्रपन्नः स प्रियो हि मे
yaḥ paraṃ raṃhasaḥ sākṣāttriguṇājjīvasaṃjñitāt
bhagavantaṃ vāsudevaṃ prapannaḥ sa priyo hi me
- 29
स्वधर्मनिष्ठः शतजन्मभिः पुमान्विरिञ्चतामेति ततः परं हि माम्
अव्याकृतं भागवतो ऽथ वैष्णवं पदं यथाहं विबुधाः कलात्यये
svadharmaniṣṭhaḥ śatajanmabhiḥ pumānviriñcatāmeti tataḥ paraṃ hi mām
avyākṛtaṃ bhāgavato 'tha vaiṣṇavaṃ padaṃ yathāhaṃ vibudhāḥ kalātyaye
- 30
अथ भागवता यूयं प्रियाः स्थ भगवान्यथा
न मद्भागवतानां च प्रेयानन्यो ऽस्ति कर्हिचित्
atha bhāgavatā yūyaṃ priyāḥ stha bhagavānyathā
na madbhāgavatānāṃ ca preyānanyo 'sti karhicit

