30 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
प्रजापतेर्दुहितरं शिशुमारस्य वै ध्रुवः
उपयेमे भ्रमिं नाम तत्सुतौ कल्पवत्सरौ
maitreya uvāca
prajāpaterduhitaraṃ śiśumārasya vai dhruvaḥ
upayeme bhramiṃ nāma tatsutau kalpavatsarau
- 2
इलायामपि भार्यायां वायोः पुत्र्यां महाबलः
पुत्रमुत्कलनामानं योषिद्रत्नमजीजनत्
ilāyāmapi bhāryāyāṃ vāyoḥ putryāṃ mahābalaḥ
putramutkalanāmānaṃ yoṣidratnamajījanat
- 3
उत्तमस्त्वकृतोद्वाहो मृगयायां बलीयसा
हतः पुण्यजनेनाद्रौ तन्मातास्य गतिं गता
uttamastvakṛtodvāho mṛgayāyāṃ balīyasā
hataḥ puṇyajanenādrau tanmātāsya gatiṃ gatā
- 4
ध्रुवो भ्रातृवधं श्रुत्वा कोपामर्षशुचार्पितः
जैत्रं स्यन्दनमास्थाय गतः पुण्यजनालयम्
dhruvo bhrātṛvadhaṃ śrutvā kopāmarṣaśucārpitaḥ
jaitraṃ syandanamāsthāya gataḥ puṇyajanālayam
- 5
गत्वोदीचीं दिशं राजा रुद्रानुचरसेविताम्
ददर्श हिमवद्द्रोण्यां पुरीं गुह्यकसङ्कुलाम्
gatvodīcīṃ diśaṃ rājā rudrānucarasevitām
dadarśa himavaddroṇyāṃ purīṃ guhyakasaṅkulām
- 6
दध्मौ शङ्खं बृहद्बाहुः खं दिशश्चानुनादयन्
येनोद्विग्नदृशः क्षत्तरुपदेव्यो ऽत्रसन्भृशम्
dadhmau śaṅkhaṃ bṛhadbāhuḥ khaṃ diśaścānunādayan
yenodvignadṛśaḥ kṣattarupadevyo 'trasanbhṛśam
- 7
ततो निष्क्रम्य बलिन उपदेवमहाभटाः
असहन्तस्तन्निनादम् अभिपेतुर् उदायुधाः
tato niṣkramya balina upadevamahābhaṭāḥ
asahantastanninādam abhipetur udāyudhāḥ
- 8
स तानापततो वीर उग्रधन्वा महारथः
एकैकं युगपत्सर्वानहन्बाणैस्त्रिभिस्त्रिभिः
sa tānāpatato vīra ugradhanvā mahārathaḥ
ekaikaṃ yugapatsarvānahanbāṇaistribhistribhiḥ
- 9
ते वै ललाटलग्नैस्तैरिषुभिः सर्व एव हि
मत्वा निरस्तमात्मानमाशंसन्कर्म तस्य तत्
te vai lalāṭalagnaistairiṣubhiḥ sarva eva hi
matvā nirastamātmānamāśaṃsankarma tasya tat
- 10
ते ऽपि चामुममृष्यन्तः पादस्पर्शमिवोरगाः
शरैरविध्यन्युगपद्द्विगुणं प्रचिकीर्षवः
te 'pi cāmumamṛṣyantaḥ pādasparśamivoragāḥ
śarairavidhyanyugapaddviguṇaṃ pracikīrṣavaḥ
- 11
ततः परिघनिस्त्रिंशैः प्रासशूलपरश्वधैः
शक्त्यृष्टिभिर्भुशुण्डीभिश्चित्रवाजैः शरैरपि
tataḥ parighanistriṃśaiḥ prāsaśūlaparaśvadhaiḥ
śaktyṛṣṭibhirbhuśuṇḍībhiścitravājaiḥ śarairapi
- 12
अभ्यवर्षन्प्रकुपिताः सरथं सहसारथिम्
इच्छन्तस्तत्प्रतीकर्तुमयुतानां त्रयोदश
abhyavarṣanprakupitāḥ sarathaṃ sahasārathim
icchantastatpratīkartumayutānāṃ trayodaśa
- 13
औत्तानपादिः स तदा शस्त्रवर्षेण भूरिणा
न एवादृश्यताच्छन्न आसारेण यथा गिरिः
auttānapādiḥ sa tadā śastravarṣeṇa bhūriṇā
na evādṛśyatācchanna āsāreṇa yathā giriḥ
- 14
हाहाकारस्तदैवासीत्सिद्धानां दिवि पश्यताम्
हतो ऽयं मानवः सूर्यो मग्नः पुण्यजनार्णवे
hāhākārastadaivāsītsiddhānāṃ divi paśyatām
hato 'yaṃ mānavaḥ sūryo magnaḥ puṇyajanārṇave
- 15
नदत्सु यातुधानेषु जयकाशिष्वथो मृधे
उदतिष्ठद्रथस्तस्य नीहारादिव भास्करः
nadatsu yātudhāneṣu jayakāśiṣvatho mṛdhe
udatiṣṭhadrathastasya nīhārādiva bhāskaraḥ
- 16
धनुर्विस्फूर्जयन्दिव्यं द्विषतां खेदमुद्वहन्
अस्त्रौघं व्यधमद्बाणैर्घनानीकमिवानिलः
dhanurvisphūrjayandivyaṃ dviṣatāṃ khedamudvahan
astraughaṃ vyadhamadbāṇairghanānīkamivānilaḥ
- 17
तस्य ते चापनिर्मुक्ता भित्त्वा वर्माणि रक्षसाम्
कायानाविविशुस्तिग्मा गिरीनशनयो यथा
tasya te cāpanirmuktā bhittvā varmāṇi rakṣasām
kāyānāviviśustigmā girīnaśanayo yathā
- 18
भल्लैः संछिद्यमानानां शिरोभिश्चारुकुण्डलैः
ऊरुभिर्हेमतालाभैर्दोर्भिर्वलयवल्गुभिः
bhallaiḥ saṃchidyamānānāṃ śirobhiścārukuṇḍalaiḥ
ūrubhirhematālābhairdorbhirvalayavalgubhiḥ
- 19
हारकेयूरमुकुटैरुष्णीषैश्च महाधनैः
आस्तृतास्ता रणभुवो रेजुर्वीरमनोहराः
hārakeyūramukuṭairuṣṇīṣaiśca mahādhanaiḥ
āstṛtāstā raṇabhuvo rejurvīramanoharāḥ
- 20
हतावशिष्टा इतरे रणाजिराद्रक्षोगणाः क्षत्रियवर्यसायकैः
प्रायो विवृक्णावयवा विदुद्रुवुर्मृगेन्द्रविक्रीडितयूथपा इव
hatāvaśiṣṭā itare raṇājirādrakṣogaṇāḥ kṣatriyavaryasāyakaiḥ
prāyo vivṛkṇāvayavā vidudruvurmṛgendravikrīḍitayūthapā iva
- 21
अपश्यमानः स तदाततायिनं महामृधे कंचन मानवोत्तमः
पुरीं दिदृक्षन्नपि नाविशद्द्विषां न मायिनां वेद चिकीर्षितं जनः
apaśyamānaḥ sa tadātatāyinaṃ mahāmṛdhe kaṃcana mānavottamaḥ
purīṃ didṛkṣannapi nāviśaddviṣāṃ na māyināṃ veda cikīrṣitaṃ janaḥ
- 22
इति ब्रुवंश्चित्ररथः स्वसारथिं यत्तः परेषां प्रतियोगशङ्कितः
शुश्राव शब्दं जलधेरिवेरितं नभस्वतो दिक्षु रजो ऽन्वदृश्यत
iti bruvaṃścitrarathaḥ svasārathiṃ yattaḥ pareṣāṃ pratiyogaśaṅkitaḥ
śuśrāva śabdaṃ jaladheriveritaṃ nabhasvato dikṣu rajo 'nvadṛśyata
- 23
क्षणेनाच्छादितं व्योम घनानीकेन सर्वतः
विस्फुरत्तडिता दिक्षु त्रासयत्स्तनयित्नुना
kṣaṇenācchāditaṃ vyoma ghanānīkena sarvataḥ
visphurattaḍitā dikṣu trāsayatstanayitnunā
- 24
ववृषू रुधिरौघासृक्पूयविण्मूत्रमेदसः
निपेतुर्गगनादस्य कबन्धान्य् अग्रतो ऽनघ
vavṛṣū rudhiraughāsṛkpūyaviṇmūtramedasaḥ
nipeturgaganādasya kabandhāny agrato 'nagha
- 25
ततः खे ऽदृश्यत गिरिर्निपेतुः सर्वतोदिशम्
गदापरिघनिस्त्रिंशमुसलाः साश्मवर्षिणः
tataḥ khe 'dṛśyata girirnipetuḥ sarvatodiśam
gadāparighanistriṃśamusalāḥ sāśmavarṣiṇaḥ
- 26
अहयो ऽशनिनिःश्वासा वमन्तो ऽग्निं रुषाक्षिभिः
अभ्यधावन्गजा मत्ताः सिंहव्याघ्राश्च यूथशः
ahayo 'śaniniḥśvāsā vamanto 'gniṃ ruṣākṣibhiḥ
abhyadhāvangajā mattāḥ siṃhavyāghrāśca yūthaśaḥ
- 27
समुद्र ऊर्मिभिर्भीमः प्लावयन्सर्वतो भुवम्
आससाद महाह्रादः कल्पान्त इव भीषणः
samudra ūrmibhirbhīmaḥ plāvayansarvato bhuvam
āsasāda mahāhrādaḥ kalpānta iva bhīṣaṇaḥ
- 28
एवंविधान्य् अनेकानि त्रासनान्य् अमनस्विनाम्
ससृजुस्तिग्मगतय आसुर्या माययासुराः
evaṃvidhāny anekāni trāsanāny amanasvinām
sasṛjustigmagataya āsuryā māyayāsurāḥ
- 29
ध्रुवे प्रयुक्तामसुरैस्तां मायामतिदुस्तराम्
निशम्य तस्य मुनयः शम् आशंसन्समागताः
dhruve prayuktāmasuraistāṃ māyāmatidustarām
niśamya tasya munayaḥ śam āśaṃsansamāgatāḥ
- 30
मुनय ऊचुः
औत्तानपाद भगवांस्तव शार्ङ्गधन्वा देवः क्षिणोत्ववनतार्तिहरो विपक्षान्
यन्नामधेयमभिधाय निशम्य चाद्धा लोको ऽञ्जसा तरति दुस्तरमङ्ग मृत्युम्
munaya ūcuḥ
auttānapāda bhagavāṃstava śārṅgadhanvā devaḥ kṣiṇotvavanatārtiharo vipakṣān
yannāmadheyamabhidhāya niśamya cāddhā loko 'ñjasā tarati dustaramaṅga mṛtyum

