25 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
सदा विद्विषतोर् एवं कालो वै ध्रियमाणयोः
जामातुः श्वशुरस्यापि सुमहान् अतिचक्रमे
maitreya uvāca
sadā vidviṣator evaṃ kālo vai dhriyamāṇayoḥ
jāmātuḥ śvaśurasyāpi sumahān aticakrame
- 2
यदाभिषिक्तो दक्षस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना
प्रजापतीनां सर्वेषाम् आधिपत्ये स्मयो ऽभवत्
yadābhiṣikto dakṣastu brahmaṇā parameṣṭhinā
prajāpatīnāṃ sarveṣām ādhipatye smayo 'bhavat
- 3
इष्ट्वा स वाजपेयेन ब्रह्मिष्ठान् अभिभूय च
बृहस्पतिसवं नाम समारेभे क्रतूत्तमम्
iṣṭvā sa vājapeyena brahmiṣṭhān abhibhūya ca
bṛhaspatisavaṃ nāma samārebhe kratūttamam
- 4
तस्मिन्ब्रह्मर्षयः सर्वे देवर्षिपितृदेवताः
आसन्कृतस्वस्त्ययनास्तत्पत्न्यश्च सभर्तृकाः
tasminbrahmarṣayaḥ sarve devarṣipitṛdevatāḥ
āsankṛtasvastyayanāstatpatnyaśca sabhartṛkāḥ
- 5
तद् उपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजल्पताम्
सती दाक्षायणी देवी पितृयज्ञमहोत्सवम्
tad upaśrutya nabhasi khecarāṇāṃ prajalpatām
satī dākṣāyaṇī devī pitṛyajñamahotsavam
- 6
व्रजन्तीः सर्वतो दिग्भ्य उपदेववरस्त्रियः
विमानयानाः सप्रेष्ठा निष्ककण्ठीः सुवाससः
vrajantīḥ sarvato digbhya upadevavarastriyaḥ
vimānayānāḥ sapreṣṭhā niṣkakaṇṭhīḥ suvāsasaḥ
- 7
दृष्ट्वा स्वनिलयाभ्याशे लोलाक्षीर्मृष्टकुण्डलाः
पतिं भूतपतिं देवम् औत्सुक्याद् अभ्यभाषत
dṛṣṭvā svanilayābhyāśe lolākṣīrmṛṣṭakuṇḍalāḥ
patiṃ bhūtapatiṃ devam autsukyād abhyabhāṣata
- 8
सत्य् उवाच
प्रजापतेस्ते श्वशुरस्य साम्प्रतं निर्यापितो यज्ञमहोत्सवः किल
वयं च तत्राभिसराम वाम ते यद्य् अर्थितामी विबुधा व्रजन्ति हि
saty uvāca
prajāpateste śvaśurasya sāmprataṃ niryāpito yajñamahotsavaḥ kila
vayaṃ ca tatrābhisarāma vāma te yady arthitāmī vibudhā vrajanti hi
- 9
तस्मिन्भगिन्यो मम भर्तृभिः स्वकैर्ध्रुवं गमिष्यन्ति सुहृद्दिदृक्षवः
अहं च तस्मिन्भवताभिकामये सहोपनीतं परिबर्हम् अर्हितुम्
tasminbhaginyo mama bhartṛbhiḥ svakairdhruvaṃ gamiṣyanti suhṛddidṛkṣavaḥ
ahaṃ ca tasminbhavatābhikāmaye sahopanītaṃ paribarham arhitum
- 10
तत्र स्वसॄर्मे ननु भर्तृसंमिता मातृष्वसॄः क्लिन्नधियं च मातरम्
द्रक्ष्ये चिरोत्कण्ठमना महर्षिभिर् उन्नीयमानं च मृडाध्वरध्वजम्
tatra svasṝrme nanu bhartṛsaṃmitā mātṛṣvasṝḥ klinnadhiyaṃ ca mātaram
drakṣye cirotkaṇṭhamanā maharṣibhir unnīyamānaṃ ca mṛḍādhvaradhvajam
- 11
त्वय्य् एतद् आश्चर्यम् अजात्ममायया विनिर्मितं भाति गुणत्रयात्मकम्
तथाप्य् अहं योषिद् अतत्त्वविच्च ते दीना दिदृक्षे भव मे भवक्षितिम्
tvayy etad āścaryam ajātmamāyayā vinirmitaṃ bhāti guṇatrayātmakam
tathāpy ahaṃ yoṣid atattvavicca te dīnā didṛkṣe bhava me bhavakṣitim
- 12
पश्य प्रयान्तीर् अभवान्ययोषितो ऽप्य् अलंकृताः कान्तसखा वरूथशः
यासां व्रजद्भिः शितिकण्ठ मण्डितं नभो विमानैः कलहंसपाण्डुभिः
paśya prayāntīr abhavānyayoṣito 'py alaṃkṛtāḥ kāntasakhā varūthaśaḥ
yāsāṃ vrajadbhiḥ śitikaṇṭha maṇḍitaṃ nabho vimānaiḥ kalahaṃsapāṇḍubhiḥ
- 13
कथं सुतायाः पितृगेहकौतुकं निशम्य देहः सुरवर्य नेङ्गते
अनाहुता अप्य् अभियन्ति सौहृदं भर्तुर्गुरोर्देहकृतश्च केतनम्
kathaṃ sutāyāḥ pitṛgehakautukaṃ niśamya dehaḥ suravarya neṅgate
anāhutā apy abhiyanti sauhṛdaṃ bharturgurordehakṛtaśca ketanam
- 14
तन्मे प्रसीदेदम् अमर्त्य वाञ्छितं कर्तुं भवान्कारुणिको बतार्हति
त्वयात्मनो ऽर्धे ऽहम् अदभ्रचक्षुषा निरूपिता मानुगृहाण याचितः
tanme prasīdedam amartya vāñchitaṃ kartuṃ bhavānkāruṇiko batārhati
tvayātmano 'rdhe 'ham adabhracakṣuṣā nirūpitā mānugṛhāṇa yācitaḥ
- 15
ऋषिर् उवाच
एवं गिरित्रः प्रिययाभिभाषितः प्रत्यभ्यधत्त प्रहसन्सुहृत्प्रियः
संस्मारितो मर्मभिदः कुवागिषून्यान् आह को विश्वसृजां समक्षतः
ṛṣir uvāca
evaṃ giritraḥ priyayābhibhāṣitaḥ pratyabhyadhatta prahasansuhṛtpriyaḥ
saṃsmārito marmabhidaḥ kuvāgiṣūnyān āha ko viśvasṛjāṃ samakṣataḥ
- 16
श्रीभगवान् उवाच
त्वयोदितं शोभनम् एव शोभने अनाहुता अप्य् अभियन्ति बन्धुषु
ते यद्य् अनुत्पादितदोषदृष्टयो बलीयसानात्म्यमदेन मन्युना
śrībhagavān uvāca
tvayoditaṃ śobhanam eva śobhane anāhutā apy abhiyanti bandhuṣu
te yady anutpāditadoṣadṛṣṭayo balīyasānātmyamadena manyunā
- 17
विद्यातपोवित्तवपुर्वयःकुलैः सतां गुणैः षड्भिर् असत्तमेतरैः
स्मृतौ हतायां भृतमानदुर्दृशः स्तब्धा न पश्यन्ति हि धाम भूयसाम्
vidyātapovittavapurvayaḥkulaiḥ satāṃ guṇaiḥ ṣaḍbhir asattametaraiḥ
smṛtau hatāyāṃ bhṛtamānadurdṛśaḥ stabdhā na paśyanti hi dhāma bhūyasām
- 18
नैतादृशानां स्वजनव्यपेक्षया गृहान्प्रतीयाद् अनवस्थितात्मनाम्
ये ऽभ्यागतान्वक्रधियाभिचक्षते आरोपितभ्रूभिर् अमर्षणाक्षिभिः
naitādṛśānāṃ svajanavyapekṣayā gṛhānpratīyād anavasthitātmanām
ye 'bhyāgatānvakradhiyābhicakṣate āropitabhrūbhir amarṣaṇākṣibhiḥ
- 19
तथारिभिर्न व्यथते शिलीमुखैः शेते ऽर्दिताङ्गो हृदयेन दूयता
स्वानां यथा वक्रधियां दुरुक्तिभिर्दिवानिशं तप्यति मर्मताडितः
tathāribhirna vyathate śilīmukhaiḥ śete 'rditāṅgo hṛdayena dūyatā
svānāṃ yathā vakradhiyāṃ duruktibhirdivāniśaṃ tapyati marmatāḍitaḥ
- 20
व्यक्तं त्वम् उत्कृष्टगतेः प्रजापतेः प्रियात्मजानाम् असि सुभ्रु मे मता
तथापि मानं न पितुः प्रपत्स्यसे मदाश्रयात्कः परितप्यते यतः
vyaktaṃ tvam utkṛṣṭagateḥ prajāpateḥ priyātmajānām asi subhru me matā
tathāpi mānaṃ na pituḥ prapatsyase madāśrayātkaḥ paritapyate yataḥ
- 21
पापच्यमानेन हृदातुरेन्द्रियः समृद्धिभिः पूरुषबुद्धिसाक्षिणाम्
अकल्प एषाम् अधिरोढुम् अञ्जसा परं पदं द्वेष्टि यथासुरा हरिम्
pāpacyamānena hṛdāturendriyaḥ samṛddhibhiḥ pūruṣabuddhisākṣiṇām
akalpa eṣām adhiroḍhum añjasā paraṃ padaṃ dveṣṭi yathāsurā harim
- 22
प्रत्युद्गमप्रश्रयणाभिवादनं विधीयते साधु मिथः सुमध्यमे
प्राज्ञैः परस्मै पुरुषाय चेतसा गुहाशयायैव न देहमानिने
pratyudgamapraśrayaṇābhivādanaṃ vidhīyate sādhu mithaḥ sumadhyame
prājñaiḥ parasmai puruṣāya cetasā guhāśayāyaiva na dehamānine
- 23
सत्त्वं विशुद्धं वसुदेवशब्दितं यद् ईयते तत्र पुमान् अपावृतः
सत्त्वे च तस्मिन्भगवान्वासुदेवो ह्य् अधोक्षजो मे नमसा विधीयते
sattvaṃ viśuddhaṃ vasudevaśabditaṃ yad īyate tatra pumān apāvṛtaḥ
sattve ca tasminbhagavānvāsudevo hy adhokṣajo me namasā vidhīyate
- 24
तत्ते निरीक्ष्यो न पितापि देहकृद्दक्षो मम द्विट्तदनुव्रताश्च ये
यो विश्वसृग्यज्ञगतं वरोरु माम् अनागसं दुर्वचसाकरोत्तिरः
tatte nirīkṣyo na pitāpi dehakṛddakṣo mama dviṭtadanuvratāśca ye
yo viśvasṛgyajñagataṃ varoru mām anāgasaṃ durvacasākarottiraḥ
- 25
यदि व्रजिष्यस्य् अतिहाय मद्वचो भद्रं भवत्या न ततो भविष्यति
संभावितस्य स्वजनात्पराभवो यदा स सद्यो मरणाय कल्पते
yadi vrajiṣyasy atihāya madvaco bhadraṃ bhavatyā na tato bhaviṣyati
saṃbhāvitasya svajanātparābhavo yadā sa sadyo maraṇāya kalpate

