49 shlokas
- 1
सूत उवाच
निशम्य कौषारविणोपवर्णितं ध्रुवस्य वैकुण्ठपदाधिरोहणम्
प्ररूढभावो भगवत्यधोक्षजे प्रष्टुं पुनस्तं विदुरः प्रचक्रमे
sūta uvāca
niśamya kauṣāraviṇopavarṇitaṃ dhruvasya vaikuṇṭhapadādhirohaṇam
prarūḍhabhāvo bhagavatyadhokṣaje praṣṭuṃ punastaṃ viduraḥ pracakrame
- 2
विदुर उवाच
के ते प्रचेतसो नाम कस्यापत्यानि सुव्रत
कस्यान्ववाये प्रख्याताः कुत्र वा सत्रमासत
vidura uvāca
ke te pracetaso nāma kasyāpatyāni suvrata
kasyānvavāye prakhyātāḥ kutra vā satramāsata
- 3
मन्ये महाभागवतं नारदं देवदर्शनम्
येन प्रोक्तः क्रियायोगः परिचर्याविधिर्हरेः
manye mahābhāgavataṃ nāradaṃ devadarśanam
yena proktaḥ kriyāyogaḥ paricaryāvidhirhareḥ
- 4
स्वधर्मशीलैः पुरुषैर्भगवान्यज्ञपूरुषः
इज्यमानो भक्तिमता नारदेनेरितः किल
svadharmaśīlaiḥ puruṣairbhagavānyajñapūruṣaḥ
ijyamāno bhaktimatā nāradeneritaḥ kila
- 5
यास्ता देवर्षिणा तत्र वर्णिता भगवत्कथाः
मह्यं शुश्रूषवे ब्रह्मन्कार्त्स्न्येनाचष्टुमर्हसि
yāstā devarṣiṇā tatra varṇitā bhagavatkathāḥ
mahyaṃ śuśrūṣave brahmankārtsnyenācaṣṭumarhasi
- 6
मैत्रेय उवाच
ध्रुवस्य चोत्कलः पुत्रः पितरि प्रस्थिते वनम्
सार्वभौमश्रियं नैच्छदधिराजासनं पितुः
maitreya uvāca
dhruvasya cotkalaḥ putraḥ pitari prasthite vanam
sārvabhaumaśriyaṃ naicchadadhirājāsanaṃ pituḥ
- 7
स जन्मनोपशान्तात्मा निःसङ्गः समदर्शनः
ददर्श लोके विततमात्मानं लोकमात्मनि
sa janmanopaśāntātmā niḥsaṅgaḥ samadarśanaḥ
dadarśa loke vitatamātmānaṃ lokamātmani
- 8
आत्मानं ब्रह्म निर्वाणं प्रत्यस्तमितविग्रहम्
अवबोधरसैकात्म्यमानन्दमनुसंततम्
ātmānaṃ brahma nirvāṇaṃ pratyastamitavigraham
avabodharasaikātmyamānandamanusaṃtatam
- 9
अव्यवच्छिन्नयोगाग्निदग्धकर्ममलाशयः
स्वरूपमवरुन्धानो नात्मनो ऽन्यं तदैक्षत
avyavacchinnayogāgnidagdhakarmamalāśayaḥ
svarūpamavarundhāno nātmano 'nyaṃ tadaikṣata
- 10
जडान्धबधिरोन्मत्तमूकाकृतिरतन्मतिः
लक्षितः पथि बालानां प्रशान्तार्चिरिवानलः
jaḍāndhabadhironmattamūkākṛtiratanmatiḥ
lakṣitaḥ pathi bālānāṃ praśāntārcirivānalaḥ
- 11
मत्वा तं जडमुन्मत्तं कुलवृद्धाः समन्त्रिणः
वत्सरं भूपतिं चक्रुर्यवीयांसं भ्रमेः सुतम्
matvā taṃ jaḍamunmattaṃ kulavṛddhāḥ samantriṇaḥ
vatsaraṃ bhūpatiṃ cakruryavīyāṃsaṃ bhrameḥ sutam
- 12
स्वर्वीथिर्वत्सरस्येष्टा भार्यासूत षडात्मजान्
पुष्पार्णं तिग्मकेतुं च इषमूर्जं वसुं जयम्
svarvīthirvatsarasyeṣṭā bhāryāsūta ṣaḍātmajān
puṣpārṇaṃ tigmaketuṃ ca iṣamūrjaṃ vasuṃ jayam
- 13
पुष्पार्णस्य प्रभा भार्या दोषा च द्वे बभूवतुः
प्रातर्मध्यन्दिनं सायमिति ह्यासन्प्रभासुताः
puṣpārṇasya prabhā bhāryā doṣā ca dve babhūvatuḥ
prātarmadhyandinaṃ sāyamiti hyāsanprabhāsutāḥ
- 14
प्रदोषो निशीथो व्युष्ट इति दोषासुतास्त्रयः
व्युष्टः सुतं पुष्करिण्यां सर्वतेजसमादधे
pradoṣo niśītho vyuṣṭa iti doṣāsutāstrayaḥ
vyuṣṭaḥ sutaṃ puṣkariṇyāṃ sarvatejasamādadhe
- 15
स चक्षुः सुतमाकूत्यां पत्न्यां मनुमवाप ह
मनोरसूत महिषी विरजान्नड्वला सुतान्
sa cakṣuḥ sutamākūtyāṃ patnyāṃ manumavāpa ha
manorasūta mahiṣī virajānnaḍvalā sutān
- 16
पुरुं कुत्सं त्रितं द्युम्नं सत्यवन्तमृतं व्रतम्
अग्निष्टोममतीरात्रं प्रद्युम्नं शिबिमुल्मुकम्
puruṃ kutsaṃ tritaṃ dyumnaṃ satyavantamṛtaṃ vratam
agniṣṭomamatīrātraṃ pradyumnaṃ śibimulmukam
- 17
उल्मुको ऽजनयत्पुत्रान्पुष्करिण्यां षड् उत्तमान्
अङ्गं सुमनसं ख्यातिं क्रतुमङ्गिरसं गयम्
ulmuko 'janayatputrānpuṣkariṇyāṃ ṣaḍ uttamān
aṅgaṃ sumanasaṃ khyātiṃ kratumaṅgirasaṃ gayam
- 18
सुनीथाङ्गस्य या पत्नी सुषुवे वेनमुल्बणम्
यद्दौःशील्यात्स राजर्षिर्निर्विण्णो निरगात्पुरात्
sunīthāṅgasya yā patnī suṣuve venamulbaṇam
yaddauḥśīlyātsa rājarṣirnirviṇṇo niragātpurāt
- 19
यमङ्ग शेपुः कुपिता वाग्वज्रा मुनयः किल
गतासोस्तस्य भूयस्ते ममन्थुर्दक्षिणं करम्
yamaṅga śepuḥ kupitā vāgvajrā munayaḥ kila
gatāsostasya bhūyaste mamanthurdakṣiṇaṃ karam
- 20
अराजके तदा लोके दस्युभिः पीडिताः प्रजाः
जातो नारायणांशेन पृथुराद्यः क्षितीश्वरः
arājake tadā loke dasyubhiḥ pīḍitāḥ prajāḥ
jāto nārāyaṇāṃśena pṛthurādyaḥ kṣitīśvaraḥ
- 21
विदुर उवाच
तस्य शीलनिधेः साधोर्ब्रह्मण्यस्य महात्मनः
राज्ञः कथमभूद्दुष्टा प्रजा यद्विमना ययौ
vidura uvāca
tasya śīlanidheḥ sādhorbrahmaṇyasya mahātmanaḥ
rājñaḥ kathamabhūdduṣṭā prajā yadvimanā yayau
- 22
किंवांहो वेन उद्दिश्य ब्रह्मदण्डमयूयुजन्
दण्डव्रतधरे राज्ञि मुनयो धर्मकोविदाः
kiṃvāṃho vena uddiśya brahmadaṇḍamayūyujan
daṇḍavratadhare rājñi munayo dharmakovidāḥ
- 23
नावध्येयः प्रजापालः प्रजाभिरघवानपि
यदसौ लोकपालानां बिभर्त्योजः स्वतेजसा
nāvadhyeyaḥ prajāpālaḥ prajābhiraghavānapi
yadasau lokapālānāṃ bibhartyojaḥ svatejasā
- 24
एतदाख्याहि मे ब्रह्मन्सुनीथात्मजचेष्टितम्
श्रद्दधानाय भक्ताय त्वं परावरवित्तमः
etadākhyāhi me brahmansunīthātmajaceṣṭitam
śraddadhānāya bhaktāya tvaṃ parāvaravittamaḥ
- 25
मैत्रेय उवाच
अङ्गो ऽश्वमेधं राजर्षिराजहार महाक्रतुम्
नाजग्मुर्देवतास्तस्मिन्नाहूता ब्रह्मवादिभिः
maitreya uvāca
aṅgo 'śvamedhaṃ rājarṣirājahāra mahākratum
nājagmurdevatāstasminnāhūtā brahmavādibhiḥ
- 26
तमूचुर्विस्मितास्तत्र यजमानम् अथर्त्विजः
हवींषि हूयमानानि न ते गृह्णन्ति देवताः
tamūcurvismitāstatra yajamānam athartvijaḥ
havīṃṣi hūyamānāni na te gṛhṇanti devatāḥ
- 27
राजन्हवींष्यदुष्टानि श्रद्धयासादितानि ते
छन्दांस्ययातयामानि योजितानि धृतव्रतैः
rājanhavīṃṣyaduṣṭāni śraddhayāsāditāni te
chandāṃsyayātayāmāni yojitāni dhṛtavrataiḥ
- 28
न विदामेह देवानां हेलनं वयमण्वपि
यन्न गृह्णन्ति भागान्स्वान्ये देवाः कर्मसाक्षिणः
na vidāmeha devānāṃ helanaṃ vayamaṇvapi
yanna gṛhṇanti bhāgānsvānye devāḥ karmasākṣiṇaḥ
- 29
मैत्रेय उवाच
अङ्गो द्विजवचः श्रुत्वा यजमानः सुदुर्मनाः
तत्प्रष्टुं व्यसृजद्वाचं सदस्यांस्तदनुज्ञया
maitreya uvāca
aṅgo dvijavacaḥ śrutvā yajamānaḥ sudurmanāḥ
tatpraṣṭuṃ vyasṛjadvācaṃ sadasyāṃstadanujñayā
- 30
नागच्छन्त्याहुता देवा न गृह्णन्ति ग्रहानिह
सदसस्पतयो ब्रूत किमवद्यं मया कृतम्
nāgacchantyāhutā devā na gṛhṇanti grahāniha
sadasaspatayo brūta kimavadyaṃ mayā kṛtam

