26 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
भवो भवान्या निधनं प्रजापतेर् असत्कृताया अवगम्य नारदात्
स्वपार्षदसैन्यं च तदध्वरर्भुभिर्विद्रावितं क्रोधम् अपारम् आदधे
maitreya uvāca
bhavo bhavānyā nidhanaṃ prajāpater asatkṛtāyā avagamya nāradāt
svapārṣadasainyaṃ ca tadadhvararbhubhirvidrāvitaṃ krodham apāram ādadhe
- 2
क्रुद्धः सुदष्टौष्ठपुटः स धूर्जटिर्जटां तडिद्वह्निसटोग्ररोचिषम्
उत्कृत्य रुद्रः सहसोत्थितो हसन्गम्भीरनादो विससर्ज तां भुवि
kruddhaḥ sudaṣṭauṣṭhapuṭaḥ sa dhūrjaṭirjaṭāṃ taḍidvahnisaṭograrociṣam
utkṛtya rudraḥ sahasotthito hasangambhīranādo visasarja tāṃ bhuvi
- 3
ततो ऽतिकायस्तनुवा स्पृशन्दिवं सहस्रबाहुर्घनरुक्त्रिसूर्यदृक्
करालदंष्ट्रो ज्वलदग्निमूर्धजः कपालमाली विविधोद्यतायुधः
tato 'tikāyastanuvā spṛśandivaṃ sahasrabāhurghanaruktrisūryadṛk
karāladaṃṣṭro jvaladagnimūrdhajaḥ kapālamālī vividhodyatāyudhaḥ
- 4
तं किं करोमीति गृणन्तम् आह बद्धाञ्जलिं भगवान्भूतनाथः
दक्षं सयज्ञं जहि मद्भटानां त्वम् अग्रणी रुद्र भटांशको मे
taṃ kiṃ karomīti gṛṇantam āha baddhāñjaliṃ bhagavānbhūtanāthaḥ
dakṣaṃ sayajñaṃ jahi madbhaṭānāṃ tvam agraṇī rudra bhaṭāṃśako me
- 5
आज्ञप्त एवं कुपितेन मन्युना स देवदेवं परिचक्रमे विभुम्
मेने तदात्मानम् असङ्गरंहसा महीयसां तात सहः सहिष्णुम्
ājñapta evaṃ kupitena manyunā sa devadevaṃ paricakrame vibhum
mene tadātmānam asaṅgaraṃhasā mahīyasāṃ tāta sahaḥ sahiṣṇum
- 6
अन्वीयमानः स तु रुद्रपार्षदैर्भृशं नदद्भिर्व्यनदत्सुभैरवम्
उद्यम्य शूलं जगदन्तकान्तकं सम्प्राद्रवद्घोषणभूषणाङ्घ्रिः
anvīyamānaḥ sa tu rudrapārṣadairbhṛśaṃ nadadbhirvyanadatsubhairavam
udyamya śūlaṃ jagadantakāntakaṃ samprādravadghoṣaṇabhūṣaṇāṅghriḥ
- 7
अथर्त्विजो यजमानः सदस्याः ककुभ्युदीच्यां प्रसमीक्ष्य रेणुम्
तमः किमेतत्कुत एतद्रजो ऽभूदिति द्विजा द्विजपत्न्यश्च दध्युः
athartvijo yajamānaḥ sadasyāḥ kakubhyudīcyāṃ prasamīkṣya reṇum
tamaḥ kimetatkuta etadrajo 'bhūditi dvijā dvijapatnyaśca dadhyuḥ
- 8
वाता न वान्ति न हि सन्ति दस्यवः प्राचीनबर्हिर्जीवति होग्रदण्डः
गावो न काल्यन्त इदं कुतो रजो लोको ऽधुना किं प्रलयाय कल्पते
vātā na vānti na hi santi dasyavaḥ prācīnabarhirjīvati hogradaṇḍaḥ
gāvo na kālyanta idaṃ kuto rajo loko 'dhunā kiṃ pralayāya kalpate
- 9
प्रसूतिमिश्राः स्त्रिय उद्विग्नचित्ता ऊचुर्विपाको वृजिनस्यैव तस्य
यत्पश्यन्तीनां दुहितॄणां प्रजेशः सुतां सतीम् अवदध्यावनागाम्
prasūtimiśrāḥ striya udvignacittā ūcurvipāko vṛjinasyaiva tasya
yatpaśyantīnāṃ duhitṝṇāṃ prajeśaḥ sutāṃ satīm avadadhyāvanāgām
- 10
यस्त्वन्तकाले व्युप्तजटाकलापः स्वशूलसूच्यर्पितदिग्गजेन्द्रः
वितत्य नृत्यत्युदितास्त्रदोर्ध्वजान् उच्चाट्टहासस्तनयित्नुभिन्नदिक्
yastvantakāle vyuptajaṭākalāpaḥ svaśūlasūcyarpitadiggajendraḥ
vitatya nṛtyatyuditāstradordhvajān uccāṭṭahāsastanayitnubhinnadik
- 11
अमर्षयित्वा तम् असह्यतेजसं मन्युप्लुतं दुर्निरीक्ष्यं भ्रुकुट्या
करालदंष्ट्राभिर् उदस्तभागणं स्यात्स्वस्ति किं कोपयतो विधातुः
amarṣayitvā tam asahyatejasaṃ manyuplutaṃ durnirīkṣyaṃ bhrukuṭyā
karāladaṃṣṭrābhir udastabhāgaṇaṃ syātsvasti kiṃ kopayato vidhātuḥ
- 12
बह्व् एवम् उद्विग्नदृशोच्यमाने जनेन दक्षस्य मुहुर्महात्मनः
उत्पेतुर् उत्पाततमाः सहस्रशो भयावहा दिवि भूमौ च पर्यक्
bahv evam udvignadṛśocyamāne janena dakṣasya muhurmahātmanaḥ
utpetur utpātatamāḥ sahasraśo bhayāvahā divi bhūmau ca paryak
- 13
तावत्स रुद्रानुचरैर्महामखो नानायुधैर्वामनकैर् उदायुधैः
पिङ्गैः पिशङ्गैर्मकरोदराननैः पर्याद्रवद्भिर्विदुरान्वरुध्यत
tāvatsa rudrānucarairmahāmakho nānāyudhairvāmanakair udāyudhaiḥ
piṅgaiḥ piśaṅgairmakarodarānanaiḥ paryādravadbhirvidurānvarudhyata
- 14
केचिद्बभञ्जुः प्राग्वंशं पत्नीशालां तथापरे
सद आग्नीध्रशालां च तद्विहारं महानसम्
kecidbabhañjuḥ prāgvaṃśaṃ patnīśālāṃ tathāpare
sada āgnīdhraśālāṃ ca tadvihāraṃ mahānasam
- 15
रुरुजुर्यज्ञपात्राणि तथैके ऽग्नीन् अनाशयन्
कुण्डेष्व् अमूत्रयन्केचिद्बिभिदुर्वेदिमेखलाः
rurujuryajñapātrāṇi tathaike 'gnīn anāśayan
kuṇḍeṣv amūtrayankecidbibhidurvedimekhalāḥ
- 16
अबाधन्त मुनीन् अन्ये एके पत्नीर् अतर्जयन्
अपरे जगृहुर्देवान्प्रत्यासन्नान्पलायितान्
abādhanta munīn anye eke patnīr atarjayan
apare jagṛhurdevānpratyāsannānpalāyitān
- 17
भृगुं बबन्ध मणिमान्वीरभद्रः प्रजापतिम्
चण्डेशः पूषणं देवं भगं नन्दीश्वरो ऽग्रहीत्
bhṛguṃ babandha maṇimānvīrabhadraḥ prajāpatim
caṇḍeśaḥ pūṣaṇaṃ devaṃ bhagaṃ nandīśvaro 'grahīt
- 18
सर्व एवर्त्विजो दृष्ट्वा सदस्याः सदिवौकसः
तैर् अर्द्यमानाः सुभृशं ग्रावभिर्नैकधाद्रवन्
sarva evartvijo dṛṣṭvā sadasyāḥ sadivaukasaḥ
tair ardyamānāḥ subhṛśaṃ grāvabhirnaikadhādravan
- 19
जुह्वतः स्रुवहस्तस्य श्मश्रूणि भगवान्भवः
भृगोर्लुलुञ्चे सदसि यो ऽहसच्छ्मश्रु दर्शयन्
juhvataḥ sruvahastasya śmaśrūṇi bhagavānbhavaḥ
bhṛgorluluñce sadasi yo 'hasacchmaśru darśayan
- 20
भगस्य नेत्रे भगवान्पातितस्य रुषा भुवि
उज्जहार सदस्थो ऽक्ष्णा यः शपन्तम् असूसुचत्
bhagasya netre bhagavānpātitasya ruṣā bhuvi
ujjahāra sadastho 'kṣṇā yaḥ śapantam asūsucat
- 21
पूष्णो ह्य् अपातयद्दन्तान्कालिङ्गस्य यथा बलः
शप्यमाने गरिमणि यो ऽहसद्दर्शयन्दतः
pūṣṇo hy apātayaddantānkāliṅgasya yathā balaḥ
śapyamāne garimaṇi yo 'hasaddarśayandataḥ
- 22
आक्रम्योरसि दक्षस्य शितधारेण हेतिना
छिन्दन्न् अपि तद् उद्धर्तुं नाशक्नोत्त्र्यम्बकस्तदा
ākramyorasi dakṣasya śitadhāreṇa hetinā
chindann api tad uddhartuṃ nāśaknottryambakastadā
- 23
शस्त्रैर् अस्त्रान्वितैर् एवम् अनिर्भिन्नत्वचं हरः
विस्मयं परम् आपन्नो दध्यौ पशुपतिश्चिरम्
śastrair astrānvitair evam anirbhinnatvacaṃ haraḥ
vismayaṃ param āpanno dadhyau paśupatiściram
- 24
दृष्ट्वा संज्ञपनं योगं पशूनां स पतिर्मखे
यजमानपशोः कस्य कायात्तेनाहरच्छिरः
dṛṣṭvā saṃjñapanaṃ yogaṃ paśūnāṃ sa patirmakhe
yajamānapaśoḥ kasya kāyāttenāharacchiraḥ
- 25
साधुवादस्तदा तेषां कर्म तत्तस्य पश्यताम्
भूतप्रेतपिशाचानां अन्येषां तद्विपर्ययः
sādhuvādastadā teṣāṃ karma tattasya paśyatām
bhūtapretapiśācānāṃ anyeṣāṃ tadviparyayaḥ
- 26
जुहावैतच्छिरस्तस्मिन्दक्षिणाग्नाव् अमर्षितः
तद्देवयजनं दग्ध्वा प्रातिष्ठद्गुह्यकालयम्
juhāvaitacchirastasmindakṣiṇāgnāv amarṣitaḥ
taddevayajanaṃ dagdhvā prātiṣṭhadguhyakālayam

