27 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
इति ब्रुवाणं नृपतिं गायका मुनिचोदिताः
तुष्टुवुस्तुष्टमनसस्तद्वागमृतसेवया
maitreya uvāca
iti bruvāṇaṃ nṛpatiṃ gāyakā municoditāḥ
tuṣṭuvustuṣṭamanasastadvāgamṛtasevayā
- 2
नालं वयं ते महिमानुवर्णने यो देववर्यो ऽवततार मायया
वेनाङ्गजातस्य च पौरुषाणि ते वाचस्पतीनामपि बभ्रमुर्धियः
nālaṃ vayaṃ te mahimānuvarṇane yo devavaryo 'vatatāra māyayā
venāṅgajātasya ca pauruṣāṇi te vācaspatīnāmapi babhramurdhiyaḥ
- 3
अथाप्युदारश्रवसः पृथोर्हरेः कलावतारस्य कथामृतादृताः
यथोपदेशं मुनिभिः प्रचोदिताः श्लाघ्यानि कर्माणि वयं वितन्महि
athāpyudāraśravasaḥ pṛthorhareḥ kalāvatārasya kathāmṛtādṛtāḥ
yathopadeśaṃ munibhiḥ pracoditāḥ ślāghyāni karmāṇi vayaṃ vitanmahi
- 4
एष धर्मभृतां श्रेष्ठो लोकं धर्मे ऽनुवर्तयन्
गोप्ता च धर्मसेतूनां शास्ता तत्परिपन्थिनाम्
eṣa dharmabhṛtāṃ śreṣṭho lokaṃ dharme 'nuvartayan
goptā ca dharmasetūnāṃ śāstā tatparipanthinām
- 5
एष वै लोकपालानां बिभर्त्येकस्तनौ तनूः
काले काले यथाभागं लोकयोरुभयोर्हितम्
eṣa vai lokapālānāṃ bibhartyekastanau tanūḥ
kāle kāle yathābhāgaṃ lokayorubhayorhitam
- 6
वसु काल उपादत्ते काले चायं विमुञ्चति
समः सर्वेषु भूतेषु प्रतपन्सूर्यवद्विभुः
vasu kāla upādatte kāle cāyaṃ vimuñcati
samaḥ sarveṣu bhūteṣu pratapansūryavadvibhuḥ
- 7
तितिक्षत्यक्रमं वैन्य उपर्याक्रमतामपि
भूतानां करुणः शश्वदार्तानां क्षितिवृत्तिमान्
titikṣatyakramaṃ vainya uparyākramatāmapi
bhūtānāṃ karuṇaḥ śaśvadārtānāṃ kṣitivṛttimān
- 8
देवे ऽवर्षत्यसौ देवो नरदेववपुर्हरिः
कृच्छ्रप्राणाः प्रजा ह्येष रक्षिष्यत्यञ्जसेन्द्रवत्
deve 'varṣatyasau devo naradevavapurhariḥ
kṛcchraprāṇāḥ prajā hyeṣa rakṣiṣyatyañjasendravat
- 9
आप्याययत्यसौ लोकं वदनामृतमूर्तिना
सानुरागावलोकेन विशदस्मितचारुणा
āpyāyayatyasau lokaṃ vadanāmṛtamūrtinā
sānurāgāvalokena viśadasmitacāruṇā
- 10
अव्यक्तवर्त्मैष निगूढकार्यो गम्भीरवेधा उपगुप्तवित्तः
अनन्तमाहात्म्यगुणैकधामा पृथुः प्रचेता इव संवृतात्मा
avyaktavartmaiṣa nigūḍhakāryo gambhīravedhā upaguptavittaḥ
anantamāhātmyaguṇaikadhāmā pṛthuḥ pracetā iva saṃvṛtātmā
- 11
दुरासदो दुर्विषह आसन्नो ऽपि विदूरवत्
नैवाभिभवितुं शक्यो वेनारण्युत्थितो ऽनलः
durāsado durviṣaha āsanno 'pi vidūravat
naivābhibhavituṃ śakyo venāraṇyutthito 'nalaḥ
- 12
अन्तर्बहिश्च भूतानां पश्यन्कर्माणि चारणैः
उदासीन इवाध्यक्षो वायुरात्मेव देहिनाम्
antarbahiśca bhūtānāṃ paśyankarmāṇi cāraṇaiḥ
udāsīna ivādhyakṣo vāyurātmeva dehinām
- 13
नादण्ड्यं दण्डयत्येष सुतमात्मद्विषामपि
दण्डयत्यात्मजमपि दण्ड्यं धर्मपथे स्थितः
nādaṇḍyaṃ daṇḍayatyeṣa sutamātmadviṣāmapi
daṇḍayatyātmajamapi daṇḍyaṃ dharmapathe sthitaḥ
- 14
अस्याप्रतिहतं चक्रं पृथोरामानसाचलात्
वर्तते भगवानर्को यावत्तपति गोगणैः
asyāpratihataṃ cakraṃ pṛthorāmānasācalāt
vartate bhagavānarko yāvattapati gogaṇaiḥ
- 15
रञ्जयिष्यति यल्लोकमयमात्मविचेष्टितैः
अथामुमाहू राजानं मनोरञ्जनकैः प्रजाः
rañjayiṣyati yallokamayamātmaviceṣṭitaiḥ
athāmumāhū rājānaṃ manorañjanakaiḥ prajāḥ
- 16
दृढव्रतः सत्यसंधो ब्रह्मण्यो वृद्धसेवकः
शरण्यः सर्वभूतानां मानदो दीनवत्सलः
dṛḍhavrataḥ satyasaṃdho brahmaṇyo vṛddhasevakaḥ
śaraṇyaḥ sarvabhūtānāṃ mānado dīnavatsalaḥ
- 17
मातृभक्तिः परस्त्रीषु पत्न्यामर्ध इवात्मनः
प्रजासु पितृवत्स्निग्धः किङ्करो ब्रह्मवादिनाम्
mātṛbhaktiḥ parastrīṣu patnyāmardha ivātmanaḥ
prajāsu pitṛvatsnigdhaḥ kiṅkaro brahmavādinām
- 18
देहिनामात्मवत्प्रेष्ठः सुहृदां नन्दिवर्धनः
मुक्तसङ्गप्रसङ्गो ऽयं दण्डपाणिरसाधुषु
dehināmātmavatpreṣṭhaḥ suhṛdāṃ nandivardhanaḥ
muktasaṅgaprasaṅgo 'yaṃ daṇḍapāṇirasādhuṣu
- 19
अयं तु साक्षाद्भगवांस्त्र्यधीशः कूटस्थ आत्मा कलयावतीर्णः
यस्मिनविद्यारचितं निरर्थकं पश्यन्ति नानात्वमपि प्रतीतम्
ayaṃ tu sākṣādbhagavāṃstryadhīśaḥ kūṭastha ātmā kalayāvatīrṇaḥ
yasminavidyāracitaṃ nirarthakaṃ paśyanti nānātvamapi pratītam
- 20
अयं भुवो मण्डलम् ओदयाद्रेर्गोप्तैकवीरो नरदेवनाथः
आस्थाय जैत्रं रथमात्तचापः पर्यस्यते दक्षिणतो यथार्कः
ayaṃ bhuvo maṇḍalam odayādrergoptaikavīro naradevanāthaḥ
āsthāya jaitraṃ rathamāttacāpaḥ paryasyate dakṣiṇato yathārkaḥ
- 21
अस्मै नृपालाः किल तत्र तत्र बलिं हरिष्यन्ति सलोकपालाः
मंस्यन्त एषां स्त्रिय आदिराजं चक्रायुधं तद्यश उद्धरन्त्यः
asmai nṛpālāḥ kila tatra tatra baliṃ hariṣyanti salokapālāḥ
maṃsyanta eṣāṃ striya ādirājaṃ cakrāyudhaṃ tadyaśa uddharantyaḥ
- 22
अयं महीं गां दुदुहे ऽधिराजः प्रजापतिर्वृत्तिकरः प्रजानाम्
यो लीलयाद्रीन्स्वशरासकोट्या भिन्दन्समां गामकरोद्यथेन्द्रः
ayaṃ mahīṃ gāṃ duduhe 'dhirājaḥ prajāpatirvṛttikaraḥ prajānām
yo līlayādrīnsvaśarāsakoṭyā bhindansamāṃ gāmakarodyathendraḥ
- 23
विस्फूर्जयन्नाजगवं धनुः स्वयं यदाचरत्क्ष्माम् अविषह्यम् आजौ
तदा निलिल्युर्दिशि दिश्यसन्तो लाङ्गूलमुद्यम्य यथा मृगेन्द्रः
visphūrjayannājagavaṃ dhanuḥ svayaṃ yadācaratkṣmām aviṣahyam ājau
tadā nililyurdiśi diśyasanto lāṅgūlamudyamya yathā mṛgendraḥ
- 24
एषो ऽश्वमेधाञ्शतमाजहार सरस्वती प्रादुरभावि यत्र
अहार्षीद्यस्य हयं पुरन्दरः शतक्रतुश्चरमे वर्तमाने
eṣo 'śvamedhāñśatamājahāra sarasvatī prādurabhāvi yatra
ahārṣīdyasya hayaṃ purandaraḥ śatakratuścarame vartamāne
- 25
एष स्वसद्मोपवने समेत्य सनत्कुमारं भगवन्तमेकम्
आराध्य भक्त्यालभतामलं तज्ज्ञानं यतो ब्रह्म परं विदन्ति
eṣa svasadmopavane sametya sanatkumāraṃ bhagavantamekam
ārādhya bhaktyālabhatāmalaṃ tajjñānaṃ yato brahma paraṃ vidanti
- 26
तत्र तत्र गिरस्तास्ता इति विश्रुतविक्रमः
श्रोष्यत्यात्माश्रिता गाथाः पृथुः पृथुपराक्रमः
tatra tatra girastāstā iti viśrutavikramaḥ
śroṣyatyātmāśritā gāthāḥ pṛthuḥ pṛthuparākramaḥ
- 27
दिशो विजित्याप्रतिरुद्धचक्रः स्वतेजसोत्पाटितलोकशल्यः
सुरासुरेन्द्रैरुपगीयमान महानुभावो भविता पतिर्भुवः
diśo vijityāpratiruddhacakraḥ svatejasotpāṭitalokaśalyaḥ
surāsurendrairupagīyamāna mahānubhāvo bhavitā patirbhuvaḥ

