52 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
ध्रुवं निवृत्तं प्रतिबुध्य वैशसादपेतमन्युं भगवान्धनेश्वरः
तत्रागतश्चारणयक्षकिन्नरैः संस्तूयमानो न्यवदत्कृताञ्जलिम्
maitreya uvāca
dhruvaṃ nivṛttaṃ pratibudhya vaiśasādapetamanyuṃ bhagavāndhaneśvaraḥ
tatrāgataścāraṇayakṣakinnaraiḥ saṃstūyamāno nyavadatkṛtāñjalim
- 2
धनद उवाच
भो भोः क्षत्रियदायाद परितुष्टो ऽस्मि ते ऽनघ
यत्त्वं पितामहादेशाद्वैरं दुस्त्यजमत्यजः
dhanada uvāca
bho bhoḥ kṣatriyadāyāda parituṣṭo 'smi te 'nagha
yattvaṃ pitāmahādeśādvairaṃ dustyajamatyajaḥ
- 3
न भवानवधीद्यक्षान्न यक्षा भ्रातरं तव
काल एव हि भूतानां प्रभुरप्ययभावयोः
na bhavānavadhīdyakṣānna yakṣā bhrātaraṃ tava
kāla eva hi bhūtānāṃ prabhurapyayabhāvayoḥ
- 4
अहं त्वमित्यपार्था धीरज्ञानात्पुरुषस्य हि
स्वाप्नीवाभात्य् अतद्ध्यानाद्यया बन्धविपर्ययौ
ahaṃ tvamityapārthā dhīrajñānātpuruṣasya hi
svāpnīvābhāty ataddhyānādyayā bandhaviparyayau
- 5
तद्गच्छ ध्रुव भद्रं ते भगवन्तमधोक्षजम्
सर्वभूतात्मभावेन सर्वभूतात्मविग्रहम्
tadgaccha dhruva bhadraṃ te bhagavantamadhokṣajam
sarvabhūtātmabhāvena sarvabhūtātmavigraham
- 6
भजस्व भजनीयाङ्घ्रिमभवाय भवच्छिदम्
युक्तं विरहितं शक्त्या गुणमय्यात्ममायया
bhajasva bhajanīyāṅghrimabhavāya bhavacchidam
yuktaṃ virahitaṃ śaktyā guṇamayyātmamāyayā
- 7
वृणीहि कामं नृप यन्मनोगतं मत्तस्त्वमौत्तानपदे ऽविशङ्कितः
वरं वरार्हो ऽम्बुजनाभपादयोरनन्तरं त्वां वयमङ्ग शुश्रुम
vṛṇīhi kāmaṃ nṛpa yanmanogataṃ mattastvamauttānapade 'viśaṅkitaḥ
varaṃ varārho 'mbujanābhapādayoranantaraṃ tvāṃ vayamaṅga śuśruma
- 8
मैत्रेय उवाच
स राजराजेन वराय चोदितो ध्रुवो महाभागवतो महामतिः
हरौ स वव्रे ऽचलितां स्मृतिं यया तरत्ययत्नेन दुरत्ययं तमः
maitreya uvāca
sa rājarājena varāya codito dhruvo mahābhāgavato mahāmatiḥ
harau sa vavre 'calitāṃ smṛtiṃ yayā taratyayatnena duratyayaṃ tamaḥ
- 9
तस्य प्रीतेन मनसा तां दत्त्वैडविडस्ततः
पश्यतो ऽन्तर्दधे सो ऽपि स्वपुरं प्रत्यपद्यत
tasya prītena manasā tāṃ dattvaiḍaviḍastataḥ
paśyato 'ntardadhe so 'pi svapuraṃ pratyapadyata
- 10
अथायजत यज्ञेशं क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः
द्रव्यक्रियादेवतानां कर्म कर्मफलप्रदम्
athāyajata yajñeśaṃ kratubhirbhūridakṣiṇaiḥ
dravyakriyādevatānāṃ karma karmaphalapradam
- 11
सर्वात्मन्यच्युते ऽसर्वे तीव्रौघां भक्तिमुद्वहन्
ददर्शात्मनि भूतेषु तमेवावस्थितं विभुम्
sarvātmanyacyute 'sarve tīvraughāṃ bhaktimudvahan
dadarśātmani bhūteṣu tamevāvasthitaṃ vibhum
- 12
तमेवं शीलसम्पन्नं ब्रह्मण्यं दीनवत्सलम्
गोप्तारं धर्मसेतूनां मेनिरे पितरं प्रजाः
tamevaṃ śīlasampannaṃ brahmaṇyaṃ dīnavatsalam
goptāraṃ dharmasetūnāṃ menire pitaraṃ prajāḥ
- 13
षट्त्रिंशद्वर्षसाहस्रं शशास क्षितिमण्डलम्
भोगैः पुण्यक्षयं कुर्वन्नभोगैरशुभक्षयम्
ṣaṭtriṃśadvarṣasāhasraṃ śaśāsa kṣitimaṇḍalam
bhogaiḥ puṇyakṣayaṃ kurvannabhogairaśubhakṣayam
- 14
एवं बहुसवं कालं महात्माविचलेन्द्रियः
त्रिवर्गौपयिकं नीत्वा पुत्रायादान्नृपासनम्
evaṃ bahusavaṃ kālaṃ mahātmāvicalendriyaḥ
trivargaupayikaṃ nītvā putrāyādānnṛpāsanam
- 15
मन्यमान इदं विश्वं मायारचितमात्मनि
अविद्यारचितस्वप्नगन्धर्वनगरोपमम्
manyamāna idaṃ viśvaṃ māyāracitamātmani
avidyāracitasvapnagandharvanagaropamam
- 16
आत्मस्त्र्यपत्यसुहृदो बलमृद्धकोशमन्तःपुरं परिविहारभुवश्च रम्याः
भूमण्डलं जलधिमेखलमाकलय्य कालोपसृष्टमिति स प्रययौ विशालाम्
ātmastryapatyasuhṛdo balamṛddhakośamantaḥpuraṃ parivihārabhuvaśca ramyāḥ
bhūmaṇḍalaṃ jaladhimekhalamākalayya kālopasṛṣṭamiti sa prayayau viśālām
- 17
तस्यां विशुद्धकरणः शिववार्विगाह्य बद्ध्वासनं जितमरुन्मनसाहृताक्षः
स्थूले दधार भगवत्प्रतिरूप एतद्ध्यायंस्तदव्यवहितो व्यसृजत्समाधौ
tasyāṃ viśuddhakaraṇaḥ śivavārvigāhya baddhvāsanaṃ jitamarunmanasāhṛtākṣaḥ
sthūle dadhāra bhagavatpratirūpa etaddhyāyaṃstadavyavahito vyasṛjatsamādhau
- 18
भक्तिं हरौ भगवति प्रवहन्नजस्रमानन्दबाष्पकलया मुहुरर्द्यमानः
विक्लिद्यमानहृदयः पुलकाचिताङ्गो नात्मानमस्मरदसाविति मुक्तलिङ्गः
bhaktiṃ harau bhagavati pravahannajasramānandabāṣpakalayā muhurardyamānaḥ
viklidyamānahṛdayaḥ pulakācitāṅgo nātmānamasmaradasāviti muktaliṅgaḥ
- 19
स ददर्श विमानाग्र्यं नभसो ऽवतरद्ध्रुवः
विभ्राजयद्दश दिशो राकापतिमिवोदितम्
sa dadarśa vimānāgryaṃ nabhaso 'vataraddhruvaḥ
vibhrājayaddaśa diśo rākāpatimivoditam
- 20
तत्रानु देवप्रवरौ चतुर्भुजौ श्यामौ किशोरावरुणाम्बुजेक्षणौ
स्थिताववष्टभ्य गदां सुवाससौ किरीटहाराङ्गदचारुकुण्डलौ
tatrānu devapravarau caturbhujau śyāmau kiśorāvaruṇāmbujekṣaṇau
sthitāvavaṣṭabhya gadāṃ suvāsasau kirīṭahārāṅgadacārukuṇḍalau
- 21
विज्ञाय तावुत्तमगायकिङ्करावभ्युत्थितः साध्वसविस्मृतक्रमः
ननाम नामानि गृणन्मधुद्विषः पार्षत्प्रधानाविति संहताञ्जलिः
vijñāya tāvuttamagāyakiṅkarāvabhyutthitaḥ sādhvasavismṛtakramaḥ
nanāma nāmāni gṛṇanmadhudviṣaḥ pārṣatpradhānāviti saṃhatāñjaliḥ
- 22
तं कृष्णपादाभिनिविष्टचेतसं बद्धाञ्जलिं प्रश्रयनम्रकन्धरम्
सुनन्दनन्दावुपसृत्य सस्मितं प्रत्यूचतुः पुष्करनाभसंमतौ
taṃ kṛṣṇapādābhiniviṣṭacetasaṃ baddhāñjaliṃ praśrayanamrakandharam
sunandanandāvupasṛtya sasmitaṃ pratyūcatuḥ puṣkaranābhasaṃmatau
- 23
सुनन्दनन्दावूचतुः
भो भो राजन्सुभद्रं ते वाचं नो ऽवहितः शृणु
यः पञ्चवर्षस्तपसा भवान्देवमतीतृपत्
sunandanandāvūcatuḥ
bho bho rājansubhadraṃ te vācaṃ no 'vahitaḥ śṛṇu
yaḥ pañcavarṣastapasā bhavāndevamatītṛpat
- 24
तस्याखिलजगद्धातुरावां देवस्य शार्ङ्गिणः
पार्षदाविह सम्प्राप्तौ नेतुं त्वां भगवत्पदम्
tasyākhilajagaddhāturāvāṃ devasya śārṅgiṇaḥ
pārṣadāviha samprāptau netuṃ tvāṃ bhagavatpadam
- 25
सुदुर्जयं विष्णुपदं जितं त्वया यत्सूरयो ऽप्राप्य विचक्षते परम्
आतिष्ठ तच्चन्द्रदिवाकरादयो ग्रहर्क्षताराः परियन्ति दक्षिणम्
sudurjayaṃ viṣṇupadaṃ jitaṃ tvayā yatsūrayo 'prāpya vicakṣate param
ātiṣṭha taccandradivākarādayo graharkṣatārāḥ pariyanti dakṣiṇam
- 26
अनास्थितं ते पितृभिरन्यैरप्यङ्ग कर्हिचित्
आतिष्ठ जगतां वन्द्यं तद्विष्णोः परमं पदम्
anāsthitaṃ te pitṛbhiranyairapyaṅga karhicit
ātiṣṭha jagatāṃ vandyaṃ tadviṣṇoḥ paramaṃ padam
- 27
एतद्विमानप्रवरमुत्तमश्लोकमौलिना
उपस्थापितमायुष्मन्नधिरोढुं त्वमर्हसि
etadvimānapravaramuttamaślokamaulinā
upasthāpitamāyuṣmannadhiroḍhuṃ tvamarhasi
- 28
मैत्रेय उवाच
निशम्य वैकुण्ठनियोज्यमुख्ययोर्मधुच्युतं वाचमुरुक्रमप्रियः
कृताभिषेकः कृतनित्यमङ्गलो मुनीन्प्रणम्याशिषमभ्यवादयत्
maitreya uvāca
niśamya vaikuṇṭhaniyojyamukhyayormadhucyutaṃ vācamurukramapriyaḥ
kṛtābhiṣekaḥ kṛtanityamaṅgalo munīnpraṇamyāśiṣamabhyavādayat
- 29
परीत्याभ्यर्च्य धिष्ण्याग्र्यं पार्षदावभिवन्द्य च
इयेष तदधिष्ठातुं बिभ्रद्रूपं हिरण्मयम्
parītyābhyarcya dhiṣṇyāgryaṃ pārṣadāvabhivandya ca
iyeṣa tadadhiṣṭhātuṃ bibhradrūpaṃ hiraṇmayam
- 30
तदोत्तानपदः पुत्रो ददर्शान्तकमागतम्
मृत्योर्मूर्ध्नि पदं दत्त्वा आरुरोहाद्भुतं गृहम्
tadottānapadaḥ putro dadarśāntakamāgatam
mṛtyormūrdhni padaṃ dattvā ārurohādbhutaṃ gṛham

