63 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
जनेषु प्रगृणत्स्वेवं पृथुं पृथुलविक्रमम्
तत्रोपजग्मुर्मुनयश्चत्वारः सूर्यवर्चसः
maitreya uvāca
janeṣu pragṛṇatsvevaṃ pṛthuṃ pṛthulavikramam
tatropajagmurmunayaścatvāraḥ sūryavarcasaḥ
- 2
तांस्तु सिद्धेश्वरान्राजा व्योम्नो ऽवतरतो ऽर्चिषा
लोकान् अपापान्कुर्वाणान्सानुगो ऽचष्ट लक्षितान्
tāṃstu siddheśvarānrājā vyomno 'vatarato 'rciṣā
lokān apāpānkurvāṇānsānugo 'caṣṭa lakṣitān
- 3
तद्दर्शनोद्गतान्प्राणान्प्रत्यादित्सुरिवोत्थितः
ससदस्यानुगो वैन्य इन्द्रियेशो गुणानिव
taddarśanodgatānprāṇānpratyāditsurivotthitaḥ
sasadasyānugo vainya indriyeśo guṇāniva
- 4
गौरवाद्यन्त्रितः सभ्यः प्रश्रयानतकन्धरः
विधिवत्पूजयांचक्रे गृहीताध्यर्हणासनान्
gauravādyantritaḥ sabhyaḥ praśrayānatakandharaḥ
vidhivatpūjayāṃcakre gṛhītādhyarhaṇāsanān
- 5
तत्पादशौचसलिलैर्मार्जितालकबन्धनः
तत्र शीलवतां वृत्तमाचरन्मानयन्निव
tatpādaśaucasalilairmārjitālakabandhanaḥ
tatra śīlavatāṃ vṛttamācaranmānayanniva
- 6
हाटकासन आसीनान्स्वधिष्ण्येष्विव पावकान्
श्रद्धासंयमसंयुक्तः प्रीतः प्राह भवाग्रजान्
hāṭakāsana āsīnānsvadhiṣṇyeṣviva pāvakān
śraddhāsaṃyamasaṃyuktaḥ prītaḥ prāha bhavāgrajān
- 7
पृथुरुवाच
अहो आचरितं किं मे मङ्गलं मङ्गलायनाः
यस्य वो दर्शनं ह्यासीद्दुर्दर्शानां च योगिभिः
pṛthuruvāca
aho ācaritaṃ kiṃ me maṅgalaṃ maṅgalāyanāḥ
yasya vo darśanaṃ hyāsīddurdarśānāṃ ca yogibhiḥ
- 8
किं तस्य दुर्लभतरमिह लोके परत्र च
यस्य विप्राः प्रसीदन्ति शिवो विष्णुश्च सानुगः
kiṃ tasya durlabhataramiha loke paratra ca
yasya viprāḥ prasīdanti śivo viṣṇuśca sānugaḥ
- 9
नैव लक्षयते लोको लोकान्पर्यटतो ऽपि यान्
यथा सर्वदृशं सर्व आत्मानं ये ऽस्य हेतवः
naiva lakṣayate loko lokānparyaṭato 'pi yān
yathā sarvadṛśaṃ sarva ātmānaṃ ye 'sya hetavaḥ
- 10
अधना अपि ते धन्याः साधवो गृहमेधिनः
यद्गृहा ह्यर्हवर्याम्बु तृणभूमीश्वरावराः
adhanā api te dhanyāḥ sādhavo gṛhamedhinaḥ
yadgṛhā hyarhavaryāmbu tṛṇabhūmīśvarāvarāḥ
- 11
व्यालालयद्रुमा वै तेष्वरिक्ताखिलसम्पदः
यद्गृहास्तीर्थपादीयपादतीर्थविवर्जिताः
vyālālayadrumā vai teṣvariktākhilasampadaḥ
yadgṛhāstīrthapādīyapādatīrthavivarjitāḥ
- 12
स्वागतं वो द्विजश्रेष्ठा यद्व्रतानि मुमुक्षवः
चरन्ति श्रद्धया धीरा बाला एव बृहन्ति च
svāgataṃ vo dvijaśreṣṭhā yadvratāni mumukṣavaḥ
caranti śraddhayā dhīrā bālā eva bṛhanti ca
- 13
कच्चिन्नः कुशलं नाथा इन्द्रियार्थार्थवेदिनाम्
व्यसनावाप एतस्मिन्पतितानां स्वकर्मभिः
kaccinnaḥ kuśalaṃ nāthā indriyārthārthavedinām
vyasanāvāpa etasminpatitānāṃ svakarmabhiḥ
- 14
भवत्सु कुशलप्रश्न आत्मारामेषु नेष्यते
कुशलाकुशला यत्र न सन्ति मतिवृत्तयः
bhavatsu kuśalapraśna ātmārāmeṣu neṣyate
kuśalākuśalā yatra na santi mativṛttayaḥ
- 15
तदहं कृतविश्रम्भः सुहृदो वस्तपस्विनाम्
संपृच्छे भव एतस्मिन्क्षेमः केनाञ्जसा भवेत्
tadahaṃ kṛtaviśrambhaḥ suhṛdo vastapasvinām
saṃpṛcche bhava etasminkṣemaḥ kenāñjasā bhavet
- 16
व्यक्तमात्मवतामात्मा भगवानात्मभावनः
स्वानामनुग्रहायेमां सिद्धरूपी चरत्यजः
vyaktamātmavatāmātmā bhagavānātmabhāvanaḥ
svānāmanugrahāyemāṃ siddharūpī caratyajaḥ
- 17
मैत्रेय उवाच
पृथोस्तत्सूक्तमाकर्ण्य सारं सुष्ठु मितं मधु
स्मयमान इव प्रीत्या कुमारः प्रत्युवाच ह
maitreya uvāca
pṛthostatsūktamākarṇya sāraṃ suṣṭhu mitaṃ madhu
smayamāna iva prītyā kumāraḥ pratyuvāca ha
- 18
सनत्कुमार उवाच
साधु पृष्टं महाराज सर्वभूतहितात्मना
भवता विदुषा चापि साधूनां मतिरीदृशी
sanatkumāra uvāca
sādhu pṛṣṭaṃ mahārāja sarvabhūtahitātmanā
bhavatā viduṣā cāpi sādhūnāṃ matirīdṛśī
- 19
सङ्गमः खलु साधूनामुभयेषां च संमतः
यत्सम्भाषणसम्प्रश्नः सर्वेषां वितनोति शम्
saṅgamaḥ khalu sādhūnāmubhayeṣāṃ ca saṃmataḥ
yatsambhāṣaṇasampraśnaḥ sarveṣāṃ vitanoti śam
- 20
अस्त्येव राजन्भवतो मधुद्विषः पादारविन्दस्य गुणानुवादने
रतिर्दुरापा विधुनोति नैष्ठिकी कामं कषायं मलमन्तरात्मनः
astyeva rājanbhavato madhudviṣaḥ pādāravindasya guṇānuvādane
ratirdurāpā vidhunoti naiṣṭhikī kāmaṃ kaṣāyaṃ malamantarātmanaḥ
- 21
शास्त्रेष्वियानेव सुनिश्चितो नृणां क्षेमस्य सध्र्यग्विमृशेषु हेतुः
असङ्ग आत्मव्यतिरिक्त आत्मनि दृढा रतिर्ब्रह्मणि निर्गुणे च या
śāstreṣviyāneva suniścito nṛṇāṃ kṣemasya sadhryagvimṛśeṣu hetuḥ
asaṅga ātmavyatirikta ātmani dṛḍhā ratirbrahmaṇi nirguṇe ca yā
- 22
सा श्रद्धया भगवद्धर्मचर्यया जिज्ञासयाध्यात्मिकयोगनिष्ठया
योगेश्वरोपासनया च नित्यं पुण्यश्रवःकथया पुण्यया च
sā śraddhayā bhagavaddharmacaryayā jijñāsayādhyātmikayoganiṣṭhayā
yogeśvaropāsanayā ca nityaṃ puṇyaśravaḥkathayā puṇyayā ca
- 23
अर्थेन्द्रियारामसगोष्ठ्यतृष्णया तत्संमतानामपरिग्रहेण च
विविक्तरुच्या परितोष आत्मनि विना हरेर्गुणपीयूषपानात्
arthendriyārāmasagoṣṭhyatṛṣṇayā tatsaṃmatānāmaparigraheṇa ca
viviktarucyā paritoṣa ātmani vinā harerguṇapīyūṣapānāt
- 24
अहिंसया पारमहंस्यचर्यया स्मृत्या मुकुन्दाचरिताग्र्यसीधुना
यमैरकामैर्नियमैश्चाप्यनिन्दया निरीहया द्वन्द्वतितिक्षया च
ahiṃsayā pāramahaṃsyacaryayā smṛtyā mukundācaritāgryasīdhunā
yamairakāmairniyamaiścāpyanindayā nirīhayā dvandvatitikṣayā ca
- 25
हरेर्मुहुस्तत्परकर्णपूरगुणाभिधानेन विजृम्भमाणया
भक्त्या ह्यसङ्गः सदसत्यनात्मनि स्यान्निर्गुणे ब्रह्मणि चाञ्जसा रतिः
harermuhustatparakarṇapūraguṇābhidhānena vijṛmbhamāṇayā
bhaktyā hyasaṅgaḥ sadasatyanātmani syānnirguṇe brahmaṇi cāñjasā ratiḥ
- 26
यदा रतिर्ब्रह्मणि नैष्ठिकी पुमानाचार्यवान्ज्ञानविरागरंहसा
दहत्यवीर्यं हृदयं जीवकोशं पञ्चात्मकं योनिमिवोत्थितो ऽग्निः
yadā ratirbrahmaṇi naiṣṭhikī pumānācāryavānjñānavirāgaraṃhasā
dahatyavīryaṃ hṛdayaṃ jīvakośaṃ pañcātmakaṃ yonimivotthito 'gniḥ
- 27
दग्धाशयो मुक्तसमस्ततद्गुणो नैवात्मनो बहिरन्तर्विचष्टे
परात्मनोर्यद्व्यवधानं पुरस्तात्स्वप्ने यथा पुरुषस्तद्विनाशे
dagdhāśayo muktasamastatadguṇo naivātmano bahirantarvicaṣṭe
parātmanoryadvyavadhānaṃ purastātsvapne yathā puruṣastadvināśe
- 28
आत्मानमिन्द्रियार्थं च परं यदुभयोरपि
सत्याशय उपाधौ वै पुमान्पश्यति नान्यदा
ātmānamindriyārthaṃ ca paraṃ yadubhayorapi
satyāśaya upādhau vai pumānpaśyati nānyadā
- 29
निमित्ते सति सर्वत्र जलादावपि पूरुषः
आत्मनश्च परस्यापि भिदां पश्यति नान्यदा
nimitte sati sarvatra jalādāvapi pūruṣaḥ
ātmanaśca parasyāpi bhidāṃ paśyati nānyadā
- 30
इन्द्रियैर्विषयाकृष्टैराक्षिप्तं ध्यायतां मनः
चेतनां हरते बुद्धेः स्तम्बस्तोयमिव ह्रदात्
indriyairviṣayākṛṣṭairākṣiptaṃ dhyāyatāṃ manaḥ
cetanāṃ harate buddheḥ stambastoyamiva hradāt

