61 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
इत्य् अजेनानुनीतेन भवेन परितुष्यता
अभ्यधायि महाबाहो प्रहस्य श्रूयताम् इति
maitreya uvāca
ity ajenānunītena bhavena parituṣyatā
abhyadhāyi mahābāho prahasya śrūyatām iti
- 2
महादेव उवाच
नाघं प्रजेश बालानां वर्णये नानुचिन्तये
देवमायाभिभूतानां दण्डस्तत्र धृतो मया
mahādeva uvāca
nāghaṃ prajeśa bālānāṃ varṇaye nānucintaye
devamāyābhibhūtānāṃ daṇḍastatra dhṛto mayā
- 3
प्रजापतेर्दग्धशीर्ष्णो भवत्व् अजमुखं शिरः
मित्रस्य चक्षुषेक्षेत भागं स्वं बर्हिषो भगः
prajāpaterdagdhaśīrṣṇo bhavatv ajamukhaṃ śiraḥ
mitrasya cakṣuṣekṣeta bhāgaṃ svaṃ barhiṣo bhagaḥ
- 4
पूषा तु यजमानस्य दद्भिर्जक्षतु पिष्टभुक्
देवाः प्रकृतसर्वाङ्गा ये म उच्छेषणं ददुः
pūṣā tu yajamānasya dadbhirjakṣatu piṣṭabhuk
devāḥ prakṛtasarvāṅgā ye ma uccheṣaṇaṃ daduḥ
- 5
बाहुभ्याम् अश्विनोः पूष्णो हस्ताभ्यां कृतबाहवः
भवन्त्व् अध्वर्यवश्चान्ये बस्तश्मश्रुर्भृगुर्भवेत्
bāhubhyām aśvinoḥ pūṣṇo hastābhyāṃ kṛtabāhavaḥ
bhavantv adhvaryavaścānye bastaśmaśrurbhṛgurbhavet
- 6
मैत्रेय उवाच
तदा सर्वाणि भूतानि श्रुत्वा मीढुष्टमोदितम्
परितुष्टात्मभिस्तात साधु साध्व् इत्य् अथाब्रुवन्
maitreya uvāca
tadā sarvāṇi bhūtāni śrutvā mīḍhuṣṭamoditam
parituṣṭātmabhistāta sādhu sādhv ity athābruvan
- 7
ततो मीढ्वांसम् आमन्त्र्य शुनासीराः सहर्षिभिः
भूयस्तद्देवयजनं समीढ्वद्वेधसो ययुः
tato mīḍhvāṃsam āmantrya śunāsīrāḥ saharṣibhiḥ
bhūyastaddevayajanaṃ samīḍhvadvedhaso yayuḥ
- 8
विधाय कार्त्स्न्येन च तद्यद् आह भगवान्भवः
संदधुः कस्य कायेन सवनीयपशोः शिरः
vidhāya kārtsnyena ca tadyad āha bhagavānbhavaḥ
saṃdadhuḥ kasya kāyena savanīyapaśoḥ śiraḥ
- 9
संधीयमाने शिरसि दक्षो रुद्राभिवीक्षितः
सद्यः सुप्त इवोत्तस्थौ ददृशे चाग्रतो मृडम्
saṃdhīyamāne śirasi dakṣo rudrābhivīkṣitaḥ
sadyaḥ supta ivottasthau dadṛśe cāgrato mṛḍam
- 10
तदा वृषध्वजद्वेषकलिलात्मा प्रजापतिः
शिवावलोकाद् अभवच्छरद्ध्रद इवामलः
tadā vṛṣadhvajadveṣakalilātmā prajāpatiḥ
śivāvalokād abhavaccharaddhrada ivāmalaḥ
- 11
भवस्तवाय कृतधीर्नाशक्नोद् अनुरागतः
औत्कण्ठ्याद्बाष्पकलया संपरेतां सुतां स्मरन्
bhavastavāya kṛtadhīrnāśaknod anurāgataḥ
autkaṇṭhyādbāṣpakalayā saṃparetāṃ sutāṃ smaran
- 12
कृच्छ्रात्संस्तभ्य च मनः प्रेमविह्वलितः सुधीः
शशंस निर्व्यलीकेन भावेनेशं प्रजापतिः
kṛcchrātsaṃstabhya ca manaḥ premavihvalitaḥ sudhīḥ
śaśaṃsa nirvyalīkena bhāveneśaṃ prajāpatiḥ
- 13
दक्ष उवाच
भूयान् अनुग्रह अहो भवता कृतो मे दण्डस्त्वया मयि भृतो यद् अपि प्रलब्धः
न ब्रह्मबन्धुषु च वां भगवन्न् अवज्ञा तुभ्यं हरेश्च कुत एव धृतव्रतेषु
dakṣa uvāca
bhūyān anugraha aho bhavatā kṛto me daṇḍastvayā mayi bhṛto yad api pralabdhaḥ
na brahmabandhuṣu ca vāṃ bhagavann avajñā tubhyaṃ hareśca kuta eva dhṛtavrateṣu
- 14
विद्यातपोव्रतधरान्मुखतः स्म विप्रान्ब्रह्मात्मतत्त्वम् अवितुं प्रथमं त्वम् अस्राक्
तद्ब्राह्मणान्परम सर्वविपत्सु पासि पालः पशून् इव विभो प्रगृहीतदण्डः
vidyātapovratadharānmukhataḥ sma viprānbrahmātmatattvam avituṃ prathamaṃ tvam asrāk
tadbrāhmaṇānparama sarvavipatsu pāsi pālaḥ paśūn iva vibho pragṛhītadaṇḍaḥ
- 15
यो ऽसौ मयाविदिततत्त्वदृशा सभायां क्षिप्तो दुरुक्तिविशिखैर्विगणय्य तन्माम्
अर्वाक्पतन्तम् अर्हत्तमनिन्दयापाद्दृष्ट्यार्द्रया स भगवान्स्वकृतेन तुष्येत्
yo 'sau mayāviditatattvadṛśā sabhāyāṃ kṣipto duruktiviśikhairvigaṇayya tanmām
arvākpatantam arhattamanindayāpāddṛṣṭyārdrayā sa bhagavānsvakṛtena tuṣyet
- 16
मैत्रेय उवाच
क्षमाप्यैवं स मीढ्वांसं ब्रह्मणा चानुमन्त्रितः
कर्म संतानयामास सोपाध्यायर्त्विगादिभिः
maitreya uvāca
kṣamāpyaivaṃ sa mīḍhvāṃsaṃ brahmaṇā cānumantritaḥ
karma saṃtānayāmāsa sopādhyāyartvigādibhiḥ
- 17
वैष्णवं यज्ञसन्तत्यै त्रिकपालं द्विजोत्तमाः
पुरोडाशं निरवपन्वीरसंसर्गशुद्धये
vaiṣṇavaṃ yajñasantatyai trikapālaṃ dvijottamāḥ
puroḍāśaṃ niravapanvīrasaṃsargaśuddhaye
- 18
अध्वर्युणात्तहविषा यजमानो विशाम्पते
धिया विशुद्धया दध्यौ तथा प्रादुरभूद्धरिः
adhvaryuṇāttahaviṣā yajamāno viśāmpate
dhiyā viśuddhayā dadhyau tathā prādurabhūddhariḥ
- 19
तदा स्वप्रभया तेषां द्योतयन्त्या दिशो दश
मुष्णंस्तेज उपानीतस्तार्क्ष्येण स्तोत्रवाजिना
tadā svaprabhayā teṣāṃ dyotayantyā diśo daśa
muṣṇaṃsteja upānītastārkṣyeṇa stotravājinā
- 20
श्यामो हिरण्यरशनो ऽर्ककिरीटजुष्टो नीलालकभ्रमरमण्डितकुण्डलास्यः
शङ्खाब्जचक्रशरचापगदासिचर्मव्यग्रैर्हिरण्मयभुजैर् इव कर्णिकारः
śyāmo hiraṇyaraśano 'rkakirīṭajuṣṭo nīlālakabhramaramaṇḍitakuṇḍalāsyaḥ
śaṅkhābjacakraśaracāpagadāsicarmavyagrairhiraṇmayabhujair iva karṇikāraḥ
- 21
वक्षस्य् अधिश्रितवधूर्वनमाल्य् उदारहासावलोककलया रमयंश्च विश्वम्
पार्श्वभ्रमद्व्यजनचामरराजहंसः श्वेतातपत्रशशिनोपरि रज्यमानः
vakṣasy adhiśritavadhūrvanamāly udārahāsāvalokakalayā ramayaṃśca viśvam
pārśvabhramadvyajanacāmararājahaṃsaḥ śvetātapatraśaśinopari rajyamānaḥ
- 22
तम् उपागतम् आलक्ष्य सर्वे सुरगणादयः
प्रणेमुः सहसोत्थाय ब्रह्मेन्द्रत्र्यक्षनायकाः
tam upāgatam ālakṣya sarve suragaṇādayaḥ
praṇemuḥ sahasotthāya brahmendratryakṣanāyakāḥ
- 23
तत्तेजसा हतरुचः सन्नजिह्वाः ससाध्वसाः
मूर्ध्ना धृताञ्जलिपुटा उपतस्थुर् अधोक्षजम्
tattejasā hatarucaḥ sannajihvāḥ sasādhvasāḥ
mūrdhnā dhṛtāñjalipuṭā upatasthur adhokṣajam
- 24
अप्य् अर्वाग्वृत्तयो यस्य महि त्व् आत्मभुवादयः
यथामति गृणन्ति स्म कृतानुग्रहविग्रहम्
apy arvāgvṛttayo yasya mahi tv ātmabhuvādayaḥ
yathāmati gṛṇanti sma kṛtānugrahavigraham
- 25
दक्षो गृहीतार्हणसादनोत्तमं यज्ञेश्वरं विश्वसृजां परं गुरुम्
सुनन्दनन्दाद्यनुगैर्वृतं मुदा गृणन्प्रपेदे प्रयतः कृताञ्जलिः
dakṣo gṛhītārhaṇasādanottamaṃ yajñeśvaraṃ viśvasṛjāṃ paraṃ gurum
sunandanandādyanugairvṛtaṃ mudā gṛṇanprapede prayataḥ kṛtāñjaliḥ
- 26
दक्ष उवाच
शुद्धं स्वधाम्न्य् उपरताखिलबुद्ध्यवस्थं चिन्मात्रम् एकम् अभयं प्रतिषिध्य मायाम्
तिष्ठंस्तयैव पुरुषत्वम् उपेत्य तस्याम् आस्ते भवान् अपरिशुद्ध इवात्मतन्त्रः
dakṣa uvāca
śuddhaṃ svadhāmny uparatākhilabuddhyavasthaṃ cinmātram ekam abhayaṃ pratiṣidhya māyām
tiṣṭhaṃstayaiva puruṣatvam upetya tasyām āste bhavān apariśuddha ivātmatantraḥ
- 27
ऋत्विज ऊचुः
तत्त्वं न ते वयम् अनञ्जन रुद्रशापात्कर्मण्य् अवग्रहधियो भगवन्विदामः
धर्मोपलक्षणम् इदं त्रिवृद् अध्वराख्यं ज्ञातं यदर्थम् अधिदैवम् अदो व्यवस्थाः
ṛtvija ūcuḥ
tattvaṃ na te vayam anañjana rudraśāpātkarmaṇy avagrahadhiyo bhagavanvidāmaḥ
dharmopalakṣaṇam idaṃ trivṛd adhvarākhyaṃ jñātaṃ yadartham adhidaivam ado vyavasthāḥ
- 28
सदस्या ऊचुः
उत्पत्त्यध्वन्य् अशरण उरुक्लेशदुर्गे ऽन्तकोग्रव्यालान्विष्टे विषयमृगतृष्य् आत्मगेहोरुभारः
द्वन्द्वश्वभ्रे खलमृगभये शोकदावे ऽज्ञसार्थः पादौकस्ते शरणद कदा याति कामोपसृष्टः
sadasyā ūcuḥ
utpattyadhvany aśaraṇa urukleśadurge 'ntakogravyālānviṣṭe viṣayamṛgatṛṣy ātmagehorubhāraḥ
dvandvaśvabhre khalamṛgabhaye śokadāve 'jñasārthaḥ pādaukaste śaraṇada kadā yāti kāmopasṛṣṭaḥ
- 29
रुद्र उवाच
तव वरद वराङ्घ्राव् आशिषेहाखिलार्थे ह्य् अपि मुनिभिर् असक्तैर् आदरेणार्हणीये
यदि रचितधियं माविद्यलोको ऽपविद्धं जपति न गणये तत्त्वत्परानुग्रहेण
rudra uvāca
tava varada varāṅghrāv āśiṣehākhilārthe hy api munibhir asaktair ādareṇārhaṇīye
yadi racitadhiyaṃ māvidyaloko 'paviddhaṃ japati na gaṇaye tattvatparānugraheṇa
- 30
भृगुर् उवाच
यन्मायया गहनयापहृतात्मबोधा ब्रह्मादयस्तनुभृतस्तमसि स्वपन्तः
नात्मन्श्रितं तव विदन्त्य् अधुनापि तत्त्वं सो ऽयं प्रसीदतु भवान्प्रणतात्मबन्धुः
bhṛgur uvāca
yanmāyayā gahanayāpahṛtātmabodhā brahmādayastanubhṛtastamasi svapantaḥ
nātmanśritaṃ tava vidanty adhunāpi tattvaṃ so 'yaṃ prasīdatu bhavānpraṇatātmabandhuḥ

