35 shlokas
- 1
विदुर उवाच
भवे शीलवतां श्रेष्ठे दक्षो दुहितृवत्सलः
विद्वेषम् अकरोत्कस्माद् अनादृत्यात्मजां सतीम्
vidura uvāca
bhave śīlavatāṃ śreṣṭhe dakṣo duhitṛvatsalaḥ
vidveṣam akarotkasmād anādṛtyātmajāṃ satīm
- 2
कस्तं चराचरगुरुं निर्वैरं शान्तविग्रहम्
आत्मारामं कथं द्वेष्टि जगतो दैवतं महत्
kastaṃ carācaraguruṃ nirvairaṃ śāntavigraham
ātmārāmaṃ kathaṃ dveṣṭi jagato daivataṃ mahat
- 3
एतद् आख्याहि मे ब्रह्मन्जामातुः श्वशुरस्य च
विद्वेषस्तु यतः प्राणांस्तत्यजे दुस्त्यजान्सती
etad ākhyāhi me brahmanjāmātuḥ śvaśurasya ca
vidveṣastu yataḥ prāṇāṃstatyaje dustyajānsatī
- 4
मैत्रेय उवाच
पुरा विश्वसृजां सत्रे समेताः परमर्षयः
तथामरगणाः सर्वे सानुगा मुनयो ऽग्नयः
maitreya uvāca
purā viśvasṛjāṃ satre sametāḥ paramarṣayaḥ
tathāmaragaṇāḥ sarve sānugā munayo 'gnayaḥ
- 5
तत्र प्रविष्टम् ऋषयो दृष्ट्वार्कम् इव रोचिषा
भ्राजमानं वितिमिरं कुर्वन्तं तन्महत्सदः
tatra praviṣṭam ṛṣayo dṛṣṭvārkam iva rociṣā
bhrājamānaṃ vitimiraṃ kurvantaṃ tanmahatsadaḥ
- 6
उदतिष्ठन्सदस्यास्ते स्वधिष्ण्येभ्यः सहाग्नयः
ऋते विरिञ्चं शर्वं च तद्भासाक्षिप्तचेतसः
udatiṣṭhansadasyāste svadhiṣṇyebhyaḥ sahāgnayaḥ
ṛte viriñcaṃ śarvaṃ ca tadbhāsākṣiptacetasaḥ
- 7
सदसस्पतिभिर्दक्षो भगवान्साधु सत्कृतः
अजं लोकगुरुं नत्वा निषसाद तदाज्ञया
sadasaspatibhirdakṣo bhagavānsādhu satkṛtaḥ
ajaṃ lokaguruṃ natvā niṣasāda tadājñayā
- 8
प्राङ्निषण्णं मृडं दृष्ट्वा नामृष्यत्तदनादृतः
उवाच वामं चक्षुर्भ्याम् अभिवीक्ष्य दहन्न् इव
prāṅniṣaṇṇaṃ mṛḍaṃ dṛṣṭvā nāmṛṣyattadanādṛtaḥ
uvāca vāmaṃ cakṣurbhyām abhivīkṣya dahann iva
- 9
श्रूयतां ब्रह्मर्षयो मे सहदेवाः सहाग्नयः
साधूनां ब्रुवतो वृत्तं नाज्ञानान्न च मत्सरात्
śrūyatāṃ brahmarṣayo me sahadevāḥ sahāgnayaḥ
sādhūnāṃ bruvato vṛttaṃ nājñānānna ca matsarāt
- 10
अयं तु लोकपालानां यशोघ्नो निरपत्रपः
सद्भिर् आचरितः पन्था येन स्तब्धेन दूषितः
ayaṃ tu lokapālānāṃ yaśoghno nirapatrapaḥ
sadbhir ācaritaḥ panthā yena stabdhena dūṣitaḥ
- 11
एष मे शिष्यतां प्राप्तो यन्मे दुहितुर् अग्रहीत्
पाणिं विप्राग्निमुखतः सावित्र्या इव साधुवत्
eṣa me śiṣyatāṃ prāpto yanme duhitur agrahīt
pāṇiṃ viprāgnimukhataḥ sāvitryā iva sādhuvat
- 12
गृहीत्वा मृगशावाक्ष्याः पाणिं मर्कटलोचनः
प्रत्युत्थानाभिवादार्हे वाचाप्य् अकृत नोचितम्
gṛhītvā mṛgaśāvākṣyāḥ pāṇiṃ markaṭalocanaḥ
pratyutthānābhivādārhe vācāpy akṛta nocitam
- 13
लुप्तक्रियायाशुचये मानिने भिन्नसेतवे
अनिच्छन्न् अप्य् अदां बालां शूद्रायेवोशतीं गिरम्
luptakriyāyāśucaye mānine bhinnasetave
anicchann apy adāṃ bālāṃ śūdrāyevośatīṃ giram
- 14
प्रेतावासेषु घोरेषु प्रेतैर्भूतगणैर्वृतः
अटत्य् उन्मत्तवन्नग्नो व्युप्तकेशो हसन्रुदन्
pretāvāseṣu ghoreṣu pretairbhūtagaṇairvṛtaḥ
aṭaty unmattavannagno vyuptakeśo hasanrudan
- 15
चिताभस्मकृतस्नानः प्रेतस्रङ्न्रस्थिभूषणः
शिवापदेशो ह्य् अशिवो मत्तो मत्तजनप्रियः
पतिः प्रमथनाथानां तमोमात्रात्मकात्मनाम्
citābhasmakṛtasnānaḥ pretasraṅnrasthibhūṣaṇaḥ
śivāpadeśo hy aśivo matto mattajanapriyaḥ
patiḥ pramathanāthānāṃ tamomātrātmakātmanām
- 16
तस्मा उन्मादनाथाय नष्टशौचाय दुर्हृदे
दत्ता बत मया साध्वी चोदिते परमेष्ठिना
tasmā unmādanāthāya naṣṭaśaucāya durhṛde
dattā bata mayā sādhvī codite parameṣṭhinā
- 17
मैत्रेय उवाच
विनिन्द्यैवं स गिरिशम् अप्रतीपम् अवस्थितम्
दक्षो ऽथाप उपस्पृश्य क्रुद्धः शप्तुं प्रचक्रमे
maitreya uvāca
vinindyaivaṃ sa giriśam apratīpam avasthitam
dakṣo 'thāpa upaspṛśya kruddhaḥ śaptuṃ pracakrame
- 18
अयं तु देवयजन इन्द्रोपेन्द्रादिभिर्भवः
सह भागं न लभतां देवैर्देवगणाधमः
ayaṃ tu devayajana indropendrādibhirbhavaḥ
saha bhāgaṃ na labhatāṃ devairdevagaṇādhamaḥ
- 19
निषिध्यमानः स सदस्यमुख्यैर्दक्षो गिरित्राय विसृज्य शापम्
तस्माद्विनिष्क्रम्य विवृद्धमन्युर्जगाम कौरव्य निजं निकेतनम्
niṣidhyamānaḥ sa sadasyamukhyairdakṣo giritrāya visṛjya śāpam
tasmādviniṣkramya vivṛddhamanyurjagāma kauravya nijaṃ niketanam
- 20
विज्ञाय शापं गिरिशानुगाग्रणीर्नन्दीश्वरो रोषकषायदूषितः
दक्षाय शापं विससर्ज दारुणं ये चान्वमोदंस्तदवाच्यतां द्विजाः
vijñāya śāpaṃ giriśānugāgraṇīrnandīśvaro roṣakaṣāyadūṣitaḥ
dakṣāya śāpaṃ visasarja dāruṇaṃ ye cānvamodaṃstadavācyatāṃ dvijāḥ
- 21
य एतन्मर्त्यम् उद्दिश्य भगवत्य् अप्रतिद्रुहि
द्रुह्यत्य् अज्ञः पृथग्दृष्टिस्तत्त्वतो विमुखो भवेत्
ya etanmartyam uddiśya bhagavaty apratidruhi
druhyaty ajñaḥ pṛthagdṛṣṭistattvato vimukho bhavet
- 22
गृहेषु कूटधर्मेषु सक्तो ग्राम्यसुखेच्छया
कर्मतन्त्रं वितनुते वेदवादविपन्नधीः
gṛheṣu kūṭadharmeṣu sakto grāmyasukhecchayā
karmatantraṃ vitanute vedavādavipannadhīḥ
- 23
बुद्ध्या पराभिध्यायिन्या विस्मृतात्मगतिः पशुः
स्त्रीकामः सो ऽस्त्व् अतितरां दक्षो बस्तमुखो ऽचिरात्
buddhyā parābhidhyāyinyā vismṛtātmagatiḥ paśuḥ
strīkāmaḥ so 'stv atitarāṃ dakṣo bastamukho 'cirāt
- 24
विद्याबुद्धिर् अविद्यायां कर्ममय्याम् असौ जडः
संसरन्त्विह ये चामुम् अनु शर्वावमानिनम्
vidyābuddhir avidyāyāṃ karmamayyām asau jaḍaḥ
saṃsarantviha ye cāmum anu śarvāvamāninam
- 25
गिरः श्रुतायाः पुष्पिण्या मधुगन्धेन भूरिणा
मथ्ना चोन्मथितात्मानः संमुह्यन्तु हरद्विषः
giraḥ śrutāyāḥ puṣpiṇyā madhugandhena bhūriṇā
mathnā conmathitātmānaḥ saṃmuhyantu haradviṣaḥ
- 26
सर्वभक्षा द्विजा वृत्त्यै धृतविद्यातपोव्रताः
वित्तदेहेन्द्रियारामा याचका विचरन्त्व् इह
sarvabhakṣā dvijā vṛttyai dhṛtavidyātapovratāḥ
vittadehendriyārāmā yācakā vicarantv iha
- 27
तस्यैवं वदतः शापं श्रुत्वा द्विजकुलाय वै
भृगुः प्रत्यसृजच्छापं ब्रह्मदण्डं दुरत्ययम्
tasyaivaṃ vadataḥ śāpaṃ śrutvā dvijakulāya vai
bhṛguḥ pratyasṛjacchāpaṃ brahmadaṇḍaṃ duratyayam
- 28
भवव्रतधरा ये च ये च तान्समनुव्रताः
पाषण्डिनस्ते भवन्तु सच्छास्त्रपरिपन्थिनः
bhavavratadharā ye ca ye ca tānsamanuvratāḥ
pāṣaṇḍinaste bhavantu sacchāstraparipanthinaḥ
- 29
नष्टशौचा मूढधियो जटाभस्मास्थिधारिणः
विशन्तु शिवदीक्षायां यत्र दैवं सुरासवम्
naṣṭaśaucā mūḍhadhiyo jaṭābhasmāsthidhāriṇaḥ
viśantu śivadīkṣāyāṃ yatra daivaṃ surāsavam
- 30
ब्रह्म च ब्राह्मणांश्चैव यद्यूयं परिनिन्दथ
सेतुं विधारणं पुंसाम् अतः पाषण्डम् आश्रिताः
brahma ca brāhmaṇāṃścaiva yadyūyaṃ parinindatha
setuṃ vidhāraṇaṃ puṃsām ataḥ pāṣaṇḍam āśritāḥ

