42 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
अथादीक्षत राजा तु हयमेधशतेन सः
ब्रह्मावर्ते मनोः क्षेत्रे यत्र प्राची सरस्वती
maitreya uvāca
athādīkṣata rājā tu hayamedhaśatena saḥ
brahmāvarte manoḥ kṣetre yatra prācī sarasvatī
- 2
तदभिप्रेत्य भगवान्कर्मातिशयमात्मनः
शतक्रतुर्न ममृषे पृथोर्यज्ञमहोत्सवम्
tadabhipretya bhagavānkarmātiśayamātmanaḥ
śatakraturna mamṛṣe pṛthoryajñamahotsavam
- 3
यत्र यज्ञपतिः साक्षाद्भगवान्हरिरीश्वरः
अन्वभूयत सर्वात्मा सर्वलोकगुरुः प्रभुः
yatra yajñapatiḥ sākṣādbhagavānharirīśvaraḥ
anvabhūyata sarvātmā sarvalokaguruḥ prabhuḥ
- 4
अन्वितो ब्रह्मशर्वाभ्यां लोकपालैः सहानुगैः
उपगीयमानो गन्धर्वैर्मुनिभिश्चाप्सरोगणैः
anvito brahmaśarvābhyāṃ lokapālaiḥ sahānugaiḥ
upagīyamāno gandharvairmunibhiścāpsarogaṇaiḥ
- 5
सिद्धा विद्याधरा दैत्या दानवा गुह्यकादयः
सुनन्दनन्दप्रमुखाः पार्षदप्रवरा हरेः
siddhā vidyādharā daityā dānavā guhyakādayaḥ
sunandanandapramukhāḥ pārṣadapravarā hareḥ
- 6
कपिलो नारदो दत्तो योगेशाः सनकादयः
तमन्वीयुर्भागवता ये च तत्सेवनोत्सुकाः
kapilo nārado datto yogeśāḥ sanakādayaḥ
tamanvīyurbhāgavatā ye ca tatsevanotsukāḥ
- 7
यत्र धर्मदुघा भूमिः सर्वकामदुघा सती
दोग्धि स्माभीप्सितान् अर्थान्यजमानस्य भारत
yatra dharmadughā bhūmiḥ sarvakāmadughā satī
dogdhi smābhīpsitān arthānyajamānasya bhārata
- 8
ऊहुः सर्वरसान्नद्यः क्षीरदध्यन्नगोरसान्
तरवो भूरिवर्ष्माणः प्रासूयन्त मधुच्युतः
ūhuḥ sarvarasānnadyaḥ kṣīradadhyannagorasān
taravo bhūrivarṣmāṇaḥ prāsūyanta madhucyutaḥ
- 9
सिन्धवो रत्ननिकरान्गिरयो ऽन्नं चतुर्विधम्
उपायनमुपाजह्रुः सर्वे लोकाः सपालकाः
sindhavo ratnanikarāngirayo 'nnaṃ caturvidham
upāyanamupājahruḥ sarve lokāḥ sapālakāḥ
- 10
इति चाधोक्षजेशस्य पृथोस्तु परमोदयम्
असूयन्भगवानिन्द्रः प्रतिघातमचीकरत्
iti cādhokṣajeśasya pṛthostu paramodayam
asūyanbhagavānindraḥ pratighātamacīkarat
- 11
चरमेणाश्वमेधेन यजमाने यजुष्पतिम्
वैन्ये यज्ञपशुं स्पर्धन्नपोवाह तिरोहितः
carameṇāśvamedhena yajamāne yajuṣpatim
vainye yajñapaśuṃ spardhannapovāha tirohitaḥ
- 12
तमत्रिर्भगवानैक्षत्त्वरमाणं विहायसा
आमुक्तमिव पाखण्डं यो ऽधर्मे धर्मविभ्रमः
tamatrirbhagavānaikṣattvaramāṇaṃ vihāyasā
āmuktamiva pākhaṇḍaṃ yo 'dharme dharmavibhramaḥ
- 13
अत्रिणा चोदितो हन्तुं पृथुपुत्रो महारथः
अन्वधावत संक्रुद्धस्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्
atriṇā codito hantuṃ pṛthuputro mahārathaḥ
anvadhāvata saṃkruddhastiṣṭha tiṣṭheti cābravīt
- 14
तं तादृशाकृतिं वीक्ष्य मेने धर्मं शरीरिणम्
जटिलं भस्मनाच्छन्नं तस्मै बाणं न मुञ्चति
taṃ tādṛśākṛtiṃ vīkṣya mene dharmaṃ śarīriṇam
jaṭilaṃ bhasmanācchannaṃ tasmai bāṇaṃ na muñcati
- 15
वधान्निवृत्तं तं भूयो हन्तवे ऽत्रिरचोदयत्
जहि यज्ञहनं तात महेन्द्रं विबुधाधमम्
vadhānnivṛttaṃ taṃ bhūyo hantave 'triracodayat
jahi yajñahanaṃ tāta mahendraṃ vibudhādhamam
- 16
एवं वैन्यसुतः प्रोक्तस्त्वरमाणं विहायसा
अन्वद्रवदभिक्रुद्धो रावणं गृध्रराड् इव
evaṃ vainyasutaḥ proktastvaramāṇaṃ vihāyasā
anvadravadabhikruddho rāvaṇaṃ gṛdhrarāḍ iva
- 17
सो ऽश्वं रूपं च तद्धित्वा तस्मा अन्तर्हितः स्वराट्
वीरः स्वपशुमादाय पितुर्यज्ञमुपेयिवान्
so 'śvaṃ rūpaṃ ca taddhitvā tasmā antarhitaḥ svarāṭ
vīraḥ svapaśumādāya pituryajñamupeyivān
- 18
तत्तस्य चाद्भुतं कर्म विचक्ष्य परमर्षयः
नामधेयं ददुस्तस्मै विजिताश्व इति प्रभो
tattasya cādbhutaṃ karma vicakṣya paramarṣayaḥ
nāmadheyaṃ dadustasmai vijitāśva iti prabho
- 19
उपसृज्य तमस्तीव्रं जहाराश्वं पुनर्हरिः
चषालयूपतश्छन्नो हिरण्यरशनं विभुः
upasṛjya tamastīvraṃ jahārāśvaṃ punarhariḥ
caṣālayūpataśchanno hiraṇyaraśanaṃ vibhuḥ
- 20
अत्रिः संदर्शयामास त्वरमाणं विहायसा
कपालखट्वाङ्गधरं वीरो नैनमबाधत
atriḥ saṃdarśayāmāsa tvaramāṇaṃ vihāyasā
kapālakhaṭvāṅgadharaṃ vīro nainamabādhata
- 21
अत्रिणा चोदितस्तस्मै संदधे विशिखं रुषा
सो ऽश्वं रूपं च तद्धित्वा तस्थावन्तर्हितः स्वराट्
atriṇā coditastasmai saṃdadhe viśikhaṃ ruṣā
so 'śvaṃ rūpaṃ ca taddhitvā tasthāvantarhitaḥ svarāṭ
- 22
वीरश्चाश्वमुपादाय पितृयज्ञमथाव्रजत्
तदवद्यं हरे रूपं जगृहुर्ज्ञानदुर्बलाः
vīraścāśvamupādāya pitṛyajñamathāvrajat
tadavadyaṃ hare rūpaṃ jagṛhurjñānadurbalāḥ
- 23
यानि रूपाणि जगृहे इन्द्रो हयजिहीर्षया
तानि पापस्य खण्डानि लिङ्गं खण्डमिहोच्यते
yāni rūpāṇi jagṛhe indro hayajihīrṣayā
tāni pāpasya khaṇḍāni liṅgaṃ khaṇḍamihocyate
- 24
एवमिन्द्रे हरत्यश्वं वैन्ययज्ञजिघांसया
तद्गृहीतविसृष्टेषु पाखण्डेषु मतिर्नॄणाम्
evamindre haratyaśvaṃ vainyayajñajighāṃsayā
tadgṛhītavisṛṣṭeṣu pākhaṇḍeṣu matirnṝṇām
- 25
धर्म इत्युपधर्मेषु नग्नरक्तपटादिषु
प्रायेण सज्जते भ्रान्त्या पेशलेषु च वाग्मिषु
dharma ityupadharmeṣu nagnaraktapaṭādiṣu
prāyeṇa sajjate bhrāntyā peśaleṣu ca vāgmiṣu
- 26
तदभिज्ञाय भगवान्पृथुः पृथुपराक्रमः
इन्द्राय कुपितो बाणमादत्तोद्यतकार्मुकः
tadabhijñāya bhagavānpṛthuḥ pṛthuparākramaḥ
indrāya kupito bāṇamādattodyatakārmukaḥ
- 27
तमृत्विजः शक्रवधाभिसंधितं विचक्ष्य दुष्प्रेक्ष्यम् असह्यरंहसम्
निवारयामासुरहो महामते न युज्यते ऽत्रान्यवधः प्रचोदितात्
tamṛtvijaḥ śakravadhābhisaṃdhitaṃ vicakṣya duṣprekṣyam asahyaraṃhasam
nivārayāmāsuraho mahāmate na yujyate 'trānyavadhaḥ pracoditāt
- 28
वयं मरुत्वन्तमिहार्थनाशनं ह्वयामहे त्वच्छ्रवसा हतत्विषम्
अयातयामोपहवैरनन्तरं प्रसह्य राजन्जुहवाम ते ऽहितम्
vayaṃ marutvantamihārthanāśanaṃ hvayāmahe tvacchravasā hatatviṣam
ayātayāmopahavairanantaraṃ prasahya rājanjuhavāma te 'hitam
- 29
इत्यामन्त्र्य क्रतुपतिं विदुरास्यर्त्विजो रुषा
स्रुग्घस्तान्जुह्वतो ऽभ्येत्य स्वयम्भूः प्रत्यषेधत
ityāmantrya kratupatiṃ vidurāsyartvijo ruṣā
srugghastānjuhvato 'bhyetya svayambhūḥ pratyaṣedhata
- 30
न वध्यो भवतामिन्द्रो यद्यज्ञो भगवत्तनुः
यं जिघांसथ यज्ञेन यस्येष्टास्तनवः सुराः
na vadhyo bhavatāmindro yadyajño bhagavattanuḥ
yaṃ jighāṃsatha yajñena yasyeṣṭāstanavaḥ surāḥ

