38 shlokas
- 1
मैत्रेय उवाच
भगवानपि वैकुण्ठः साकं मघवता विभुः
यज्ञैर्यज्ञपतिस्तुष्टो यज्ञभुक्तमभाषत
maitreya uvāca
bhagavānapi vaikuṇṭhaḥ sākaṃ maghavatā vibhuḥ
yajñairyajñapatistuṣṭo yajñabhuktamabhāṣata
- 2
श्रीभगवानुवाच
एष ते ऽकार्षीद्भङ्गं हयमेधशतस्य ह
क्षमापयत आत्मानममुष्य क्षन्तुमर्हसि
śrībhagavānuvāca
eṣa te 'kārṣīdbhaṅgaṃ hayamedhaśatasya ha
kṣamāpayata ātmānamamuṣya kṣantumarhasi
- 3
सुधियः साधवो लोके नरदेव नरोत्तमाः
नाभिद्रुह्यन्ति भूतेभ्यो यर्हि नात्मा कलेवरम्
sudhiyaḥ sādhavo loke naradeva narottamāḥ
nābhidruhyanti bhūtebhyo yarhi nātmā kalevaram
- 4
पुरुषा यदि मुह्यन्ति त्वादृशा देवमायया
श्रम एव परं जातो दीर्घया वृद्धसेवया
puruṣā yadi muhyanti tvādṛśā devamāyayā
śrama eva paraṃ jāto dīrghayā vṛddhasevayā
- 5
अतः कायमिमं विद्वानविद्याकामकर्मभिः
आरब्ध इति नैवास्मिन्प्रतिबुद्धो ऽनुषज्जते
ataḥ kāyamimaṃ vidvānavidyākāmakarmabhiḥ
ārabdha iti naivāsminpratibuddho 'nuṣajjate
- 6
असंसक्तः शरीरे ऽस्मिनमुनोत्पादिते गृहे
अपत्ये द्रविणे वापि कः कुर्यान्ममतां बुधः
asaṃsaktaḥ śarīre 'sminamunotpādite gṛhe
apatye draviṇe vāpi kaḥ kuryānmamatāṃ budhaḥ
- 7
एकः शुद्धः स्वयंज्योतिर्निर्गुणो ऽसौ गुणाश्रयः
सर्वगो ऽनावृतः साक्षी निरात्मात्मात्मनः परः
ekaḥ śuddhaḥ svayaṃjyotirnirguṇo 'sau guṇāśrayaḥ
sarvago 'nāvṛtaḥ sākṣī nirātmātmātmanaḥ paraḥ
- 8
य एवं सन्तमात्मानमात्मस्थं वेद पूरुषः
नाज्यते प्रकृतिस्थो ऽपि तद्गुणैः स मयि स्थितः
ya evaṃ santamātmānamātmasthaṃ veda pūruṣaḥ
nājyate prakṛtistho 'pi tadguṇaiḥ sa mayi sthitaḥ
- 9
यः स्वधर्मेण मां नित्यं निराशीः श्रद्धयान्वितः
भजते शनकैस्तस्य मनो राजन्प्रसीदति
yaḥ svadharmeṇa māṃ nityaṃ nirāśīḥ śraddhayānvitaḥ
bhajate śanakaistasya mano rājanprasīdati
- 10
परित्यक्तगुणः सम्यग्दर्शनो विशदाशयः
शान्तिं मे समवस्थानं ब्रह्म कैवल्यमश्नुते
parityaktaguṇaḥ samyagdarśano viśadāśayaḥ
śāntiṃ me samavasthānaṃ brahma kaivalyamaśnute
- 11
उदासीनमिवाध्यक्षं द्रव्यज्ञानक्रियात्मनाम्
कूटस्थमिममात्मानं यो वेदाप्नोति शोभनम्
udāsīnamivādhyakṣaṃ dravyajñānakriyātmanām
kūṭasthamimamātmānaṃ yo vedāpnoti śobhanam
- 12
भिन्नस्य लिङ्गस्य गुणप्रवाहो द्रव्यक्रियाकारकचेतनात्मनः
दृष्टासु संपत्सु विपत्सु सूरयो न विक्रियन्ते मयि बद्धसौहृदाः
bhinnasya liṅgasya guṇapravāho dravyakriyākārakacetanātmanaḥ
dṛṣṭāsu saṃpatsu vipatsu sūrayo na vikriyante mayi baddhasauhṛdāḥ
- 13
समः समानोत्तममध्यमाधमः सुखे च दुःखे च जितेन्द्रियाशयः
मयोपक्ᄆप्ताखिललोकसंयुतो विधत्स्व वीराखिललोकरक्षणम्
samaḥ samānottamamadhyamādhamaḥ sukhe ca duḥkhe ca jitendriyāśayaḥ
mayopakᄆptākhilalokasaṃyuto vidhatsva vīrākhilalokarakṣaṇam
- 14
श्रेयः प्रजापालनमेव राज्ञो यत्साम्पराये सुकृतात्षष्ठमंशम्
हर्तान्यथा हृतपुण्यः प्रजानामरक्षिता करहारो ऽघमत्ति
śreyaḥ prajāpālanameva rājño yatsāmparāye sukṛtātṣaṣṭhamaṃśam
hartānyathā hṛtapuṇyaḥ prajānāmarakṣitā karahāro 'ghamatti
- 15
एवं द्विजाग्र्यानुमतानुवृत्तधर्मप्रधानो ऽन्यतमो ऽवितास्याः
ह्रस्वेन कालेन गृहोपयातान्द्रष्टासि सिद्धाननुरक्तलोकः
evaṃ dvijāgryānumatānuvṛttadharmapradhāno 'nyatamo 'vitāsyāḥ
hrasvena kālena gṛhopayātāndraṣṭāsi siddhānanuraktalokaḥ
- 16
वरं च मत्कंचन मानवेन्द्र वृणीष्व ते ऽहं गुणशीलयन्त्रितः
नाहं मखैर्वै सुलभस्तपोभिर्योगेन वा यत्समचित्तवर्ती
varaṃ ca matkaṃcana mānavendra vṛṇīṣva te 'haṃ guṇaśīlayantritaḥ
nāhaṃ makhairvai sulabhastapobhiryogena vā yatsamacittavartī
- 17
मैत्रेय उवाच
स इत्थं लोकगुरुणा विष्वक्सेनेन विश्वजित्
अनुशासित आदेशं शिरसा जगृहे हरेः
maitreya uvāca
sa itthaṃ lokaguruṇā viṣvaksenena viśvajit
anuśāsita ādeśaṃ śirasā jagṛhe hareḥ
- 18
स्पृशन्तं पादयोः प्रेम्णा व्रीडितं स्वेन कर्मणा
शतक्रतुं परिष्वज्य विद्वेषं विससर्ज ह
spṛśantaṃ pādayoḥ premṇā vrīḍitaṃ svena karmaṇā
śatakratuṃ pariṣvajya vidveṣaṃ visasarja ha
- 19
भगवानथ विश्वात्मा पृथुनोपहृतार्हणः
समुज्जिहानया भक्त्या गृहीतचरणाम्बुजः
bhagavānatha viśvātmā pṛthunopahṛtārhaṇaḥ
samujjihānayā bhaktyā gṛhītacaraṇāmbujaḥ
- 20
प्रस्थानाभिमुखो ऽप्येनमनुग्रहविलम्बितः
पश्यन्पद्मपलाशाक्षो न प्रतस्थे सुहृत्सताम्
prasthānābhimukho 'pyenamanugrahavilambitaḥ
paśyanpadmapalāśākṣo na pratasthe suhṛtsatām
- 21
स आदिराजो रचिताञ्जलिर्हरिं विलोकितुं नाशकदश्रुलोचनः
न किंचनोवाच स बाष्पविक्लवो हृदोपगुह्यामुमधादवस्थितः
sa ādirājo racitāñjalirhariṃ vilokituṃ nāśakadaśrulocanaḥ
na kiṃcanovāca sa bāṣpaviklavo hṛdopaguhyāmumadhādavasthitaḥ
- 22
अथावमृज्याश्रुकला विलोकयन्नतृप्तदृग्गोचरमाह पूरुषम्
पदा स्पृशन्तं क्षितिमंस उन्नते विन्यस्तहस्ताग्रमुरङ्गविद्विषः
athāvamṛjyāśrukalā vilokayannatṛptadṛggocaramāha pūruṣam
padā spṛśantaṃ kṣitimaṃsa unnate vinyastahastāgramuraṅgavidviṣaḥ
- 23
पृथुरुवाच
वरान्विभो त्वद्वरदेश्वराद्बुधः कथं वृणीते गुणविक्रियात्मनाम्
ये नारकाणामपि सन्ति देहिनां तानीश कैवल्यपते वृणे न च
pṛthuruvāca
varānvibho tvadvaradeśvarādbudhaḥ kathaṃ vṛṇīte guṇavikriyātmanām
ye nārakāṇāmapi santi dehināṃ tānīśa kaivalyapate vṛṇe na ca
- 24
न कामये नाथ तदप्यहं क्वचिन्न यत्र युष्मच्चरणाम्बुजासवः
महत्तमान्तर्हृदयान्मुखच्युतो विधत्स्व कर्णायुतमेष मे वरः
na kāmaye nātha tadapyahaṃ kvacinna yatra yuṣmaccaraṇāmbujāsavaḥ
mahattamāntarhṛdayānmukhacyuto vidhatsva karṇāyutameṣa me varaḥ
- 25
स उत्तमश्लोक महन्मुखच्युतो भवत्पदाम्भोजसुधा कणानिलः
स्मृतिं पुनर्विस्मृततत्त्ववर्त्मनां कुयोगिनां नो वितरत्यलं वरैः
sa uttamaśloka mahanmukhacyuto bhavatpadāmbhojasudhā kaṇānilaḥ
smṛtiṃ punarvismṛtatattvavartmanāṃ kuyogināṃ no vitaratyalaṃ varaiḥ
- 26
यशः शिवं सुश्रव आर्यसङ्गमे यदृच्छया चोपशृणोति ते सकृत्
कथं गुणज्ञो विरमेद्विना पशुं श्रीर्यत्प्रवव्रे गुणसङ्ग्रहेच्छया
yaśaḥ śivaṃ suśrava āryasaṅgame yadṛcchayā copaśṛṇoti te sakṛt
kathaṃ guṇajño viramedvinā paśuṃ śrīryatpravavre guṇasaṅgrahecchayā
- 27
अथाभजे त्वाखिलपूरुषोत्तमं गुणालयं पद्मकरेव लालसः
अप्यावयोरेकपतिस्पृधोः कलिर्न स्यात्कृतत्वच्चरणैकतानयोः
athābhaje tvākhilapūruṣottamaṃ guṇālayaṃ padmakareva lālasaḥ
apyāvayorekapatispṛdhoḥ kalirna syātkṛtatvaccaraṇaikatānayoḥ
- 28
जगज्जनन्यां जगदीश वैशसं स्यादेव यत्कर्मणि नः समीहितम्
करोषि फल्ग्वप्युरु दीनवत्सलः स्व एव धिष्ण्ये ऽभिरतस्य किं तया
jagajjananyāṃ jagadīśa vaiśasaṃ syādeva yatkarmaṇi naḥ samīhitam
karoṣi phalgvapyuru dīnavatsalaḥ sva eva dhiṣṇye 'bhiratasya kiṃ tayā
- 29
भजन्त्यथ त्वामत एव साधवो व्युदस्तमायागुणविभ्रमोदयम्
भवत्पदानुस्मरणादृते सतां निमित्तमन्यद्भगवन्न विद्महे
bhajantyatha tvāmata eva sādhavo vyudastamāyāguṇavibhramodayam
bhavatpadānusmaraṇādṛte satāṃ nimittamanyadbhagavanna vidmahe
- 30
मन्ये गिरं ते जगतां विमोहिनीं वरं वृणीष्वेति भजन्तमात्थ यत्
वाचा नु तन्त्या यदि ते जनो ऽसितः कथं पुनः कर्म करोति मोहितः
manye giraṃ te jagatāṃ vimohinīṃ varaṃ vṛṇīṣveti bhajantamāttha yat
vācā nu tantyā yadi te jano 'sitaḥ kathaṃ punaḥ karma karoti mohitaḥ

