26 shlokas
- 1
नारद उवाच
स एकदा महेष्वासो रथं पञ्चाश्वमाशुगम्
द्वीषं द्विचक्रम् एकाक्षं त्रिवेणुं पञ्चबन्धुरम्
nārada uvāca
sa ekadā maheṣvāso rathaṃ pañcāśvamāśugam
dvīṣaṃ dvicakram ekākṣaṃ triveṇuṃ pañcabandhuram
- 2
एकरश्म्येकदमनमेकनीडं द्विकूबरम्
पञ्चप्रहरणं सप्तवरूथं पञ्चविक्रमम्
ekaraśmyekadamanamekanīḍaṃ dvikūbaram
pañcapraharaṇaṃ saptavarūthaṃ pañcavikramam
- 3
हैमोपस्करमारुह्य स्वर्णवर्माक्षयेषुधिः
एकादशचमूनाथः पञ्चप्रस्थमगाद्वनम्
haimopaskaramāruhya svarṇavarmākṣayeṣudhiḥ
ekādaśacamūnāthaḥ pañcaprasthamagādvanam
- 4
चचार मृगयां तत्र दृप्त आत्तेषुकार्मुकः
विहाय जायामतदर्हां मृगव्यसनलालसः
cacāra mṛgayāṃ tatra dṛpta ātteṣukārmukaḥ
vihāya jāyāmatadarhāṃ mṛgavyasanalālasaḥ
- 5
आसुरीं वृत्तिमाश्रित्य घोरात्मा निरनुग्रहः
न्यहनन्निशितैर्बाणैर्वनेषु वनगोचरान्
āsurīṃ vṛttimāśritya ghorātmā niranugrahaḥ
nyahananniśitairbāṇairvaneṣu vanagocarān
- 6
तीर्थेषु प्रतिदृष्टेषु राजा मेध्यान्पशून्वने
यावदर्थमलं लुब्धो हन्यादिति नियम्यते
tīrtheṣu pratidṛṣṭeṣu rājā medhyānpaśūnvane
yāvadarthamalaṃ lubdho hanyāditi niyamyate
- 7
य एवं कर्म नियतं विद्वान्कुर्वीत मानवः
कर्मणा तेन राजेन्द्र ज्ञानेन न स लिप्यते
ya evaṃ karma niyataṃ vidvānkurvīta mānavaḥ
karmaṇā tena rājendra jñānena na sa lipyate
- 8
अन्यथा कर्म कुर्वाणो मानारूढो निबध्यते
गुणप्रवाहपतितो नष्टप्रज्ञो व्रजत्यधः
anyathā karma kurvāṇo mānārūḍho nibadhyate
guṇapravāhapatito naṣṭaprajño vrajatyadhaḥ
- 9
तत्र निर्भिन्नगात्राणां चित्रवाजैः शिलीमुखैः
विप्लवो ऽभूद्दुःखितानां दुःसहः करुणात्मनाम्
tatra nirbhinnagātrāṇāṃ citravājaiḥ śilīmukhaiḥ
viplavo 'bhūdduḥkhitānāṃ duḥsahaḥ karuṇātmanām
- 10
शशान्वराहान्महिषान्गवयान्रुरुशल्यकान्
मेध्यानन्यांश्च विविधान्विनिघ्नन्श्रममध्यगात्
śaśānvarāhānmahiṣāngavayānruruśalyakān
medhyānanyāṃśca vividhānvinighnanśramamadhyagāt
- 11
ततः क्षुत्तृट्परिश्रान्तो निवृत्तो गृहमेयिवान्
कृतस्नानोचिताहारः संविवेश गतक्लमः
tataḥ kṣuttṛṭpariśrānto nivṛtto gṛhameyivān
kṛtasnānocitāhāraḥ saṃviveśa gataklamaḥ
- 12
आत्मानमर्हयांचक्रे धूपालेपस्रगादिभिः
साध्वलंकृतसर्वाङ्गो महिष्यामादधे मनः
ātmānamarhayāṃcakre dhūpālepasragādibhiḥ
sādhvalaṃkṛtasarvāṅgo mahiṣyāmādadhe manaḥ
- 13
तृप्तो हृष्टः सुदृप्तश्च कन्दर्पाकृष्टमानसः
न व्यचष्ट वरारोहां गृहिणीं गृहमेधिनीम्
tṛpto hṛṣṭaḥ sudṛptaśca kandarpākṛṣṭamānasaḥ
na vyacaṣṭa varārohāṃ gṛhiṇīṃ gṛhamedhinīm
- 14
अन्तःपुरस्त्रियो ऽपृच्छद्विमना इव वेदिषत्
अपि वः कुशलं रामाः सेश्वरीणां यथा पुरा
antaḥpurastriyo 'pṛcchadvimanā iva vediṣat
api vaḥ kuśalaṃ rāmāḥ seśvarīṇāṃ yathā purā
- 15
न तथैतर्हि रोचन्ते गृहेषु गृहसम्पदः
यदि न स्याद्गृहे माता पत्नी वा पतिदेवता
व्यङ्गे रथ इव प्राज्ञः को नामासीत दीनवत्
na tathaitarhi rocante gṛheṣu gṛhasampadaḥ
yadi na syādgṛhe mātā patnī vā patidevatā
vyaṅge ratha iva prājñaḥ ko nāmāsīta dīnavat
- 16
क्व वर्तते सा ललना मज्जन्तं व्यसनार्णवे
या मामुद्धरते प्रज्ञां दीपयन्ती पदे पदे
kva vartate sā lalanā majjantaṃ vyasanārṇave
yā māmuddharate prajñāṃ dīpayantī pade pade
- 17
रामा ऊचुः
नरनाथ न जानीमस्त्वत्प्रिया यद्व्यवस्यति
भूतले निरवस्तारे शयानां पश्य शत्रुहन्
rāmā ūcuḥ
naranātha na jānīmastvatpriyā yadvyavasyati
bhūtale niravastāre śayānāṃ paśya śatruhan
- 18
नारद उवाच
पुरञ्जनः स्वमहिषीं निरीक्ष्यावधुतां भुवि
तत्सङ्गोन्मथितज्ञानो वैक्लव्यं परमं ययौ
nārada uvāca
purañjanaḥ svamahiṣīṃ nirīkṣyāvadhutāṃ bhuvi
tatsaṅgonmathitajñāno vaiklavyaṃ paramaṃ yayau
- 19
सान्त्वयन्श्लक्ष्णया वाचा हृदयेन विदूयता
प्रेयस्याः स्नेहसंरम्भलिङ्गमात्मनि नाभ्यगात्
sāntvayanślakṣṇayā vācā hṛdayena vidūyatā
preyasyāḥ snehasaṃrambhaliṅgamātmani nābhyagāt
- 20
अनुनिन्ये ऽथ शनकैर्वीरो ऽनुनयकोविदः
पस्पर्श पादयुगलमाह चोत्सङ्गलालिताम्
anuninye 'tha śanakairvīro 'nunayakovidaḥ
pasparśa pādayugalamāha cotsaṅgalālitām
- 21
पुरञ्जन उवाच
नूनं त्वकृतपुण्यास्ते भृत्या येष्व् ईश्वराः शुभे
कृतागःस्वात्मसात्कृत्वा शिक्षादण्डं न युञ्जते
purañjana uvāca
nūnaṃ tvakṛtapuṇyāste bhṛtyā yeṣv īśvarāḥ śubhe
kṛtāgaḥsvātmasātkṛtvā śikṣādaṇḍaṃ na yuñjate
- 22
परमो ऽनुग्रहो दण्डो भृत्येषु प्रभुणार्पितः
बालो न वेद तत्तन्वि बन्धुकृत्यममर्षणः
paramo 'nugraho daṇḍo bhṛtyeṣu prabhuṇārpitaḥ
bālo na veda tattanvi bandhukṛtyamamarṣaṇaḥ
- 23
सा त्वं मुखं सुदति सुभ्र्वनुरागभारव्रीडाविलम्बविलसद्धसितावलोकम्
नीलालकालिभिरुपस्कृतमुन्नसं नः स्वानां प्रदर्शय मनस्विनि वल्गुवाक्यम्
sā tvaṃ mukhaṃ sudati subhrvanurāgabhāravrīḍāvilambavilasaddhasitāvalokam
nīlālakālibhirupaskṛtamunnasaṃ naḥ svānāṃ pradarśaya manasvini valguvākyam
- 24
तस्मिन्दधे दममहं तव वीरपत्नि यो ऽन्यत्र भूसुरकुलात्कृतकिल्बिषस्तम्
पश्ये न वीतभयमुन्मुदितं त्रिलोक्यामन्यत्र वै मुररिपोरितरत्र दासात्
tasmindadhe damamahaṃ tava vīrapatni yo 'nyatra bhūsurakulātkṛtakilbiṣastam
paśye na vītabhayamunmuditaṃ trilokyāmanyatra vai murariporitaratra dāsāt
- 25
वक्त्रं न ते वितिलकं मलिनं विहर्षं संरम्भभीमम् अविमृष्टमपेतरागम्
पश्ये स्तनावपि शुचोपहतौ सुजातौ बिम्बाधरं विगतकुङ्कुमपङ्करागम्
vaktraṃ na te vitilakaṃ malinaṃ viharṣaṃ saṃrambhabhīmam avimṛṣṭamapetarāgam
paśye stanāvapi śucopahatau sujātau bimbādharaṃ vigatakuṅkumapaṅkarāgam
- 26
तन्मे प्रसीद सुहृदः कृतकिल्बिषस्य स्वैरं गतस्य मृगयां व्यसनातुरस्य
का देवरं वशगतं कुसुमास्त्रवेगविस्रस्तपौंस्नमुशती न भजेत कृत्ये
tanme prasīda suhṛdaḥ kṛtakilbiṣasya svairaṃ gatasya mṛgayāṃ vyasanāturasya
kā devaraṃ vaśagataṃ kusumāstravegavisrastapauṃsnamuśatī na bhajeta kṛtye

