37 shlokas
- 1
वायुरुवाच
एवमेषा भगवती ब्रह्मलोकानुसारिणी
युष्माकं धर्मसिद्ध्यर्थं वेदीमध्याद्व्यवर्तत
vāyuruvāca
evameṣā bhagavatī brahmalokānusāriṇī
yuṣmākaṃ dharmasiddhyarthaṃ vedīmadhyādvyavartata
- 2
सनत्कुमार उवाच
एवं तेषां समाप्ते ऽथ सत्त्रे वर्षसहस्रिके
प्रवृत्तायां सरस्वत्यामगात्तत्र पितामहः
sanatkumāra uvāca
evaṃ teṣāṃ samāpte 'tha sattre varṣasahasrike
pravṛttāyāṃ sarasvatyāmagāttatra pitāmahaḥ
- 3
ब्रह्मोवाच
भूयो ऽन्येन ह सत्त्रेण यजध्वं देवमीश्वरम्
यदा वो भविता विघ्नं तदा निष्कल्मषं तपः
brahmovāca
bhūyo 'nyena ha sattreṇa yajadhvaṃ devamīśvaram
yadā vo bhavitā vighnaṃ tadā niṣkalmaṣaṃ tapaḥ
- 4
विघ्नं तच्चैव संतीर्य तपस्तप्त्वा च भास्वरम्
योगं प्राप्य महद्युक्तास्ततो द्रक्ष्यथ शंकरम्
vighnaṃ taccaiva saṃtīrya tapastaptvā ca bhāsvaram
yogaṃ prāpya mahadyuktāstato drakṣyatha śaṃkaram
- 5
तथेत्युक्त्वा गते तस्मिन्सत्त्राण्य् आजह्रिरे तदा
बहूनि विविधाकाराण्यभियुक्ता महाव्रताः
tathetyuktvā gate tasminsattrāṇy ājahrire tadā
bahūni vividhākārāṇyabhiyuktā mahāvratāḥ
- 6
निःसोमां पृथिवीं कृत्वा कृत्स्नामेतां ततो द्विजाः
राजानं सोममानाय्य अभिषेक्तुम् इयेषिरे
niḥsomāṃ pṛthivīṃ kṛtvā kṛtsnāmetāṃ tato dvijāḥ
rājānaṃ somamānāyya abhiṣektum iyeṣire
- 7
अथ सो ऽपि कृतातिथ्यः अदृश्येन दुरात्मना
स्वर्भानुना हृतः सोमस्ततस्ते दुःखिताभवन्
atha so 'pi kṛtātithyaḥ adṛśyena durātmanā
svarbhānunā hṛtaḥ somastataste duḥkhitābhavan
- 8
ते गत्वा मुनयः सर्वे कलापग्रामवासिनः
पुरूरवसमानीय राजानं ते ऽभ्यषेचयन्
te gatvā munayaḥ sarve kalāpagrāmavāsinaḥ
purūravasamānīya rājānaṃ te 'bhyaṣecayan
- 9
ऊचुश्चैनं महाभागा हृतः सोमो हि नः प्रभो
केनापि तद्भवान्क्षिप्रमिहानयतु माचिरम्
ūcuścainaṃ mahābhāgā hṛtaḥ somo hi naḥ prabho
kenāpi tadbhavānkṣipramihānayatu māciram
- 10
स एवमुक्तो मृगयन्न तमासादयत्प्रभुः
उवाच स तदा विप्रान्प्रणम्य भयपीडितः
sa evamukto mṛgayanna tamāsādayatprabhuḥ
uvāca sa tadā viprānpraṇamya bhayapīḍitaḥ
- 11
परमं यत्नमास्थाय मया सोमो ऽभिमार्गितः
न च तं वेद्मि केनासौ क्व वा नीत इति प्रभुः
paramaṃ yatnamāsthāya mayā somo 'bhimārgitaḥ
na ca taṃ vedmi kenāsau kva vā nīta iti prabhuḥ
- 12
तमेवंवादिनं क्रुद्धा ऋषयः संशितव्रताः
ऊचुः सर्वे सुसंरब्धा इलापुत्रं महामतिम्
tamevaṃvādinaṃ kruddhā ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ
ūcuḥ sarve susaṃrabdhā ilāputraṃ mahāmatim
- 13
भवान्राजा कुतस्त्राता कृतो ऽस्माभिर्भयार्दितैः
न च नस्तद्भयं शक्तो विनाशयितुमाश्वपि
bhavānrājā kutastrātā kṛto 'smābhirbhayārditaiḥ
na ca nastadbhayaṃ śakto vināśayitumāśvapi
- 14
विषयेष्वतिसक्तात्मा योगात्तं नानुपश्यसि
तस्माद्विरोधमास्थाय द्विजेभ्यो वधमाप्स्यसि
viṣayeṣvatisaktātmā yogāttaṃ nānupaśyasi
tasmādvirodhamāsthāya dvijebhyo vadhamāpsyasi
- 15
वयमेव हि राजानमानयिष्याम दुर्विदम्
तपसा स्वेन राजेन्द्र पश्य नो बलमुत्तमम्
vayameva hi rājānamānayiṣyāma durvidam
tapasā svena rājendra paśya no balamuttamam
- 16
ततस्ते ऋषयः सर्वे तपसा दग्धकिल्बिषाः
अस्तुवन्वाग्भिर् इष्टाभिर्गायत्रीं वेदभाविनीम्
tataste ṛṣayaḥ sarve tapasā dagdhakilbiṣāḥ
astuvanvāgbhir iṣṭābhirgāyatrīṃ vedabhāvinīm
- 17
स्तुवतां तु ततस्तेषां गायत्री वेदभाविनी
रूपिणी दर्शनं प्रादादुवाचेदं च तान्द्विजान्
stuvatāṃ tu tatasteṣāṃ gāyatrī vedabhāvinī
rūpiṇī darśanaṃ prādāduvācedaṃ ca tāndvijān
- 18
तुष्टास्मि वत्साः किं वो ऽद्य करोमि वरदास्मि वः
ब्रूत तत्कृतमेवेह भविष्यति न संशयः
tuṣṭāsmi vatsāḥ kiṃ vo 'dya karomi varadāsmi vaḥ
brūta tatkṛtameveha bhaviṣyati na saṃśayaḥ
- 19
ऋषय ऊचुः
सोमो नो ऽपहृतो देवि केनापि सुदुरात्मना
तमानय नमस्ते ऽस्तु एष नो वर उत्तमः
ṛṣaya ūcuḥ
somo no 'pahṛto devi kenāpi sudurātmanā
tamānaya namaste 'stu eṣa no vara uttamaḥ
- 20
सनत्कुमार उवाच
सा तथोक्ता विनिश्चित्य दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा
श्येनीभूता जगामाशु स्वर्भानुमसुरं प्रति
sanatkumāra uvāca
sā tathoktā viniścitya dṛṣṭvā divyena cakṣuṣā
śyenībhūtā jagāmāśu svarbhānumasuraṃ prati
- 21
व्यग्राणामसुराणां सा गृहीत्वा सोममागता
आगम्य तानृषीन्प्राह अयं सोमो ऽभिषूयताम्
vyagrāṇāmasurāṇāṃ sā gṛhītvā somamāgatā
āgamya tānṛṣīnprāha ayaṃ somo 'bhiṣūyatām
- 22
ते तमासाद्य ऋषयः प्राप्य यज्ञफलं महत्
अमन्यन्त तपो ऽस्माकं निष्कल्मषमिति द्विजाः
te tamāsādya ṛṣayaḥ prāpya yajñaphalaṃ mahat
amanyanta tapo 'smākaṃ niṣkalmaṣamiti dvijāḥ
- 23
ततस्तत्र स्वयं ब्रह्मा सह देवोरगादिभिः
आगत्य तानृषीन्प्राह तपः कुरुत माचिरम्
tatastatra svayaṃ brahmā saha devoragādibhiḥ
āgatya tānṛṣīnprāha tapaḥ kuruta māciram
- 24
ते सह ब्रह्मणा गत्वा मैनाकं पर्वतोत्तमम्
सर्वैर्देवगणैः सार्धं तपश्चेरुः समाहिताः
te saha brahmaṇā gatvā mainākaṃ parvatottamam
sarvairdevagaṇaiḥ sārdhaṃ tapaśceruḥ samāhitāḥ
- 25
तेषां कालेन महता तपसा भावितात्मनाम्
योगप्रवृत्तिरभवत्सूक्ष्मयुक्तास्ततस्तु ते
teṣāṃ kālena mahatā tapasā bhāvitātmanām
yogapravṛttirabhavatsūkṣmayuktāstatastu te
- 26
ते युक्ता ब्रह्मणा सार्धमृषयः सह देवतैः
महेश्वरे मनः स्थाप्य निश्चलोपलवत्स्थिताः
te yuktā brahmaṇā sārdhamṛṣayaḥ saha devataiḥ
maheśvare manaḥ sthāpya niścalopalavatsthitāḥ
- 27
अथ तेषां महादेवः पिनाकी नीललोहितः
अभ्यगच्छत तं देशं विमानेनार्कतेजसा
atha teṣāṃ mahādevaḥ pinākī nīlalohitaḥ
abhyagacchata taṃ deśaṃ vimānenārkatejasā
- 28
तद्भावभाविताञ्ज्ञात्वा सद्भावेन परेण ह
उवाच मेघनिर्ह्रादः शतदुन्दुभिनिस्वनः
tadbhāvabhāvitāñjñātvā sadbhāvena pareṇa ha
uvāca meghanirhrādaḥ śatadundubhinisvanaḥ
- 29
भो भो सब्रह्मका देवाः सविष्ण्वृषिचारणाः
दिव्यं चक्षुः प्रयच्छामि पश्यध्वं मां यथेप्सितम्
bho bho sabrahmakā devāḥ saviṣṇvṛṣicāraṇāḥ
divyaṃ cakṣuḥ prayacchāmi paśyadhvaṃ māṃ yathepsitam
- 30
सनत्कुमार उवाच
अपश्यन्त ततः सर्वे सूर्यायुतसमप्रभम्
विमानं मेरुसंकाशं नानारत्नविभूषितम्
sanatkumāra uvāca
apaśyanta tataḥ sarve sūryāyutasamaprabham
vimānaṃ merusaṃkāśaṃ nānāratnavibhūṣitam

