41 shlokas
- 1
सनत्कुमार उवाच
ततः स राजा स्वं राज्यमुत्सृज्य सह भार्यया
वनं विवेश तत्राभूत्पुरुषादो महाबलः
sanatkumāra uvāca
tataḥ sa rājā svaṃ rājyamutsṛjya saha bhāryayā
vanaṃ viveśa tatrābhūtpuruṣādo mahābalaḥ
- 2
सो ऽभक्षयत तत्राग्रे शक्तिमेव महामुनिम्
ततो भ्रातृशतं तस्य वसिष्ठस्यैव पश्यतः
so 'bhakṣayata tatrāgre śaktimeva mahāmunim
tato bhrātṛśataṃ tasya vasiṣṭhasyaiva paśyataḥ
- 3
ततः पुत्रवधं घोरं दृष्ट्वा ब्रह्मसुतः प्रभुः
नोत्ससर्ज तदा क्रोधं वसिष्ठः कौशिकं प्रति
पुत्रशोकेन महता भृशम् एवान्वकीर्यत
tataḥ putravadhaṃ ghoraṃ dṛṣṭvā brahmasutaḥ prabhuḥ
notsasarja tadā krodhaṃ vasiṣṭhaḥ kauśikaṃ prati
putraśokena mahatā bhṛśam evānvakīryata
- 4
स बद्ध्वा महतीं कण्ठे शिलां ब्रह्मसुतः प्रभुः
नद्यामात्मानमुत्सृज्य शतधा साद्रवद्भयात्
शतद्रूरिति तां प्राहुर्मुनयः संशितव्रताः
sa baddhvā mahatīṃ kaṇṭhe śilāṃ brahmasutaḥ prabhuḥ
nadyāmātmānamutsṛjya śatadhā sādravadbhayāt
śatadrūriti tāṃ prāhurmunayaḥ saṃśitavratāḥ
- 5
पुनः पाशैर्दृढैर्बद्ध्वा अन्यस्याम् असृजद्वशी
तस्यां विपाशः संवृत्तो विपाशा साभवत्ततः
punaḥ pāśairdṛḍhairbaddhvā anyasyām asṛjadvaśī
tasyāṃ vipāśaḥ saṃvṛtto vipāśā sābhavattataḥ
- 6
ततो ऽटवीं समासाद्य निराहारो जितेन्द्रियः
वायुभक्षस्तदा तस्थौ स्वं देहं परितापयन्
tato 'ṭavīṃ samāsādya nirāhāro jitendriyaḥ
vāyubhakṣastadā tasthau svaṃ dehaṃ paritāpayan
- 7
अथ शुश्राव वेदानां ध्वनिमेकस्य सुस्वरम्
अधीयानस्य तत्राशु ध्यानम् एवान्वपद्यत
atha śuśrāva vedānāṃ dhvanimekasya susvaram
adhīyānasya tatrāśu dhyānam evānvapadyata
- 8
अथैनं चारुसर्वाङ्गी पीनोन्नतपयोधरा
उपतस्थे ऽग्रतः पत्नी शक्तेर्दीनाननेक्षणा
athainaṃ cārusarvāṅgī pīnonnatapayodharā
upatasthe 'grataḥ patnī śakterdīnānanekṣaṇā
- 9
तामुवाच कुतस्त्वं वै कस्यैष श्रूयते ध्वनिः
सोवाच दीनया वाचा रुदती श्वशुरं तदा
tāmuvāca kutastvaṃ vai kasyaiṣa śrūyate dhvaniḥ
sovāca dīnayā vācā rudatī śvaśuraṃ tadā
- 10
अदृश्यन्त्युवाच
यदैव सुतदुःखेन निर्गतो ऽस्याश्रमाद्गुरो
तदाप्रभृत्य् एवादृश्या भगवन्तमनुव्रता
adṛśyantyuvāca
yadaiva sutaduḥkhena nirgato 'syāśramādguro
tadāprabhṛty evādṛśyā bhagavantamanuvratā
- 11
अधीयानस्य चैवायं ध्वनिः पुत्रस्य ते विभो
उदरस्थस्य ते सूनोर्मा दुःखे त्वं मनः कृथाः
adhīyānasya caivāyaṃ dhvaniḥ putrasya te vibho
udarasthasya te sūnormā duḥkhe tvaṃ manaḥ kṛthāḥ
- 12
सनत्कुमार उवाच
इदानीमस्ति मे वत्से जीविताशेति सो ऽब्रवीत्
क्षान्तिं धृतिं च संस्थित्य प्रययाव् आश्रमं मुनिः
sanatkumāra uvāca
idānīmasti me vatse jīvitāśeti so 'bravīt
kṣāntiṃ dhṛtiṃ ca saṃsthitya prayayāv āśramaṃ muniḥ
- 13
तदाश्रमपदं गच्छन्पथि राजानमैक्षत
वसारुधिरदिग्धाङ्गं सौदासं रक्तलोचनम्
tadāśramapadaṃ gacchanpathi rājānamaikṣata
vasārudhiradigdhāṅgaṃ saudāsaṃ raktalocanam
- 14
अभिद्रवन्तं वेगेन मन्त्रैरस्तम्भयन्मुनिः
ततो ऽस्य निर्गतः कायाद्रक्षः परमदारुणः
abhidravantaṃ vegena mantrairastambhayanmuniḥ
tato 'sya nirgataḥ kāyādrakṣaḥ paramadāruṇaḥ
- 15
उवाच चैनं दुष्टात्मन्दहेयं त्वां सबान्धवम्
दग्धेन च त्वया किं मे गच्छ मुक्तो ऽसि दुर्मते
uvāca cainaṃ duṣṭātmandaheyaṃ tvāṃ sabāndhavam
dagdhena ca tvayā kiṃ me gaccha mukto 'si durmate
- 16
ततः स मुक्तो दीनात्मा राक्षसः क्रूरकर्मकृत्
प्रणम्य शिरसा भीतो जगाम कुशिकान्तिकम्
tataḥ sa mukto dīnātmā rākṣasaḥ krūrakarmakṛt
praṇamya śirasā bhīto jagāma kuśikāntikam
- 17
गते निशाचरे राजा प्रणम्य शिरसा मुनिम्
प्रसादयामास तदा स चोवाचेदमर्थवत्
gate niśācare rājā praṇamya śirasā munim
prasādayāmāsa tadā sa covācedamarthavat
- 18
न दोषस्तव राजेन्द्र रक्षसाधिष्ठितस्य वै
कृतान्तेन हताः पुत्रा निमित्तं तत्र राक्षसः
na doṣastava rājendra rakṣasādhiṣṭhitasya vai
kṛtāntena hatāḥ putrā nimittaṃ tatra rākṣasaḥ
- 19
प्रशाधि राज्यं राजेन्द्र पितृपैतामहं विभो
ब्रूहि किं वा प्रियं ते ऽद्य करोमि नरपुंगव
praśādhi rājyaṃ rājendra pitṛpaitāmahaṃ vibho
brūhi kiṃ vā priyaṃ te 'dya karomi narapuṃgava
- 20
राजोवाच
इच्छामि भगवन्पुत्रं त्वयोत्पादितमच्युत
देव्यामस्यां महासत्त्वं तत्कुरुष्व मम प्रियम्
rājovāca
icchāmi bhagavanputraṃ tvayotpāditamacyuta
devyāmasyāṃ mahāsattvaṃ tatkuruṣva mama priyam
- 21
सनत्कुमार उवाच
एवमस्त्वित्यथोक्त्वासौ तस्यां पत्न्यां महाव्रतः
पुत्रं च शोणकं नाम जनयामास निर्वृतः
sanatkumāra uvāca
evamastvityathoktvāsau tasyāṃ patnyāṃ mahāvrataḥ
putraṃ ca śoṇakaṃ nāma janayāmāsa nirvṛtaḥ
- 22
तं शोणकं ततो राज्ये स्वं पुत्रमभिषिच्य सः
जगाम वनमेवाशु सभार्यस्तपसि स्थितः
taṃ śoṇakaṃ tato rājye svaṃ putramabhiṣicya saḥ
jagāma vanamevāśu sabhāryastapasi sthitaḥ
- 23
वसिष्ठस्यापि कालेन शक्तेः पुत्रः प्रतापवान्
अदृश्यन्त्यां समभवत्पुत्रो नाम्ना पराशरः
vasiṣṭhasyāpi kālena śakteḥ putraḥ pratāpavān
adṛśyantyāṃ samabhavatputro nāmnā parāśaraḥ
- 24
वसिष्ठं तु तदा धीमांस्तातमेवाभ्यमन्यत
तात तातेति च मुहुर्व्याजहार पितुर्गुरुम्
vasiṣṭhaṃ tu tadā dhīmāṃstātamevābhyamanyata
tāta tāteti ca muhurvyājahāra piturgurum
- 25
ततः कदाचिद्विज्ञाय भक्षितं रक्षसा शुचिम्
पितरं तपसा मन्त्रैरीजे रक्षःक्रतौ तदा
tataḥ kadācidvijñāya bhakṣitaṃ rakṣasā śucim
pitaraṃ tapasā mantrairīje rakṣaḥkratau tadā
- 26
तत्र कोटीः स पञ्चाशद्रक्षसां क्रूरकर्मणाम्
जुहावाग्नौ महातेजास्ततो ब्रह्माभ्यगाद्द्रुतम्
tatra koṭīḥ sa pañcāśadrakṣasāṃ krūrakarmaṇām
juhāvāgnau mahātejāstato brahmābhyagāddrutam
- 27
सुतमभ्येत्य सम्पूज्य वसिष्ठसहितः प्रभुः
ऋषिभिर्दैवतैश्चैव इदमाह पराशरम्
sutamabhyetya sampūjya vasiṣṭhasahitaḥ prabhuḥ
ṛṣibhirdaivataiścaiva idamāha parāśaram
- 28
ब्रह्मोवाच
देवतास्ते पतन्ति स्म यज्ञैर्मन्त्रपुरस्कृतैः
अष्टमं स्थानमेतद्धि देवानामाद्यमीदृशम्
brahmovāca
devatāste patanti sma yajñairmantrapuraskṛtaiḥ
aṣṭamaṃ sthānametaddhi devānāmādyamīdṛśam
- 29
पराशर उवाच
सह देवैरहं सर्वा
दग्ध्वान्यान्प्रथयिष्यामि तत्र लोकान्न संशयः
parāśara uvāca
saha devairahaṃ sarvā
dagdhvānyānprathayiṣyāmi tatra lokānna saṃśayaḥ
- 30
सनत्कुमार उवाच
तस्यैवं गर्वितं वाक्यं श्रुत्वा देवः पितामहः
उवाच श्लक्ष्णया वाचा सान्त्वयंस्तमिदं वचः
sanatkumāra uvāca
tasyaivaṃ garvitaṃ vākyaṃ śrutvā devaḥ pitāmahaḥ
uvāca ślakṣṇayā vācā sāntvayaṃstamidaṃ vacaḥ

