28 shlokas
- 1
सनत्कुमार उवाच
एवं तव पिता व्यास रक्षःसत्त्रं समाहरत्
समापयित्वा च पुनस्तपस्तेपे च भास्वरम्
sanatkumāra uvāca
evaṃ tava pitā vyāsa rakṣaḥsattraṃ samāharat
samāpayitvā ca punastapastepe ca bhāsvaram
- 2
तमागत्य वसिष्ठस्तु तपसा भास्करद्युतिम्
उवाच प्रीतिसम्पन्नमिदमर्थवदव्ययः
tamāgatya vasiṣṭhastu tapasā bhāskaradyutim
uvāca prītisampannamidamarthavadavyayaḥ
- 3
वसिष्ठ उवाच
पितरः पुत्रकामा वै तपः कृत्वातिदुश्चरम्
पुत्रमुत्पादयन्ति स्म तपोज्ञानसमन्वितम्
vasiṣṭha uvāca
pitaraḥ putrakāmā vai tapaḥ kṛtvātiduścaram
putramutpādayanti sma tapojñānasamanvitam
- 4
अयं नः संततिं चैव ज्ञानवांस्तपसान्वितः
करिष्यति गतिं चैव इति वेदविदो विदुः
ayaṃ naḥ saṃtatiṃ caiva jñānavāṃstapasānvitaḥ
kariṣyati gatiṃ caiva iti vedavido viduḥ
- 5
स त्वं तपोऽन्वितश्चैव ज्ञानवान्यशसान्वितः
पुत्रः पुत्रवतां श्रेष्ठो विहीनः प्रजया विभो
sa tvaṃ tapo'nvitaścaiva jñānavānyaśasānvitaḥ
putraḥ putravatāṃ śreṣṭho vihīnaḥ prajayā vibho
- 6
तस्मात्पितॄणाम् आनृण्यं गच्छ व्रतवतां वर
सुतमुत्पादय क्षिप्रमधिकं सममेव वा
tasmātpitṝṇām ānṛṇyaṃ gaccha vratavatāṃ vara
sutamutpādaya kṣipramadhikaṃ samameva vā
- 7
सनत्कुमार उवाच
स एवमुक्तस्तेजस्वी वसिष्ठेनामितात्मना
मैनाकं पर्वतं प्राप्य तपस्तेपे सुदुश्चरम्
sanatkumāra uvāca
sa evamuktastejasvī vasiṣṭhenāmitātmanā
mainākaṃ parvataṃ prāpya tapastepe suduścaram
- 8
तस्य कालेन महता तपसा भावितस्य तु
उमापतिर्वरं प्रादात्स च वव्रे सुतं शुभम्
tasya kālena mahatā tapasā bhāvitasya tu
umāpatirvaraṃ prādātsa ca vavre sutaṃ śubham
- 9
स लब्धवर आगम्य ययाचे पुत्रकारणात्
क्षेत्रं सुपरिशुद्धं च स्वपुत्रो यत्र सम्भवेत्
sa labdhavara āgamya yayāce putrakāraṇāt
kṣetraṃ supariśuddhaṃ ca svaputro yatra sambhavet
- 10
संभ्रमन्दाशराजस्य दुहितृत्वमुपागताम्
पितृकन्यां ततः कालीमपश्यद्दिव्यरूपिणीम्
saṃbhramandāśarājasya duhitṛtvamupāgatām
pitṛkanyāṃ tataḥ kālīmapaśyaddivyarūpiṇīm
- 11
मत्सीगर्भसमुत्पन्नां वसोर्बीजाशनात्पुरा
अद्रिकामप्सरःश्रेष्ठां ब्रह्मतेजोमयीं शुभाम्
matsīgarbhasamutpannāṃ vasorbījāśanātpurā
adrikāmapsaraḥśreṣṭhāṃ brahmatejomayīṃ śubhām
- 12
तस्यां स जनयामास वरं दत्त्वा महातपाः
भवन्तं तपसां योनिं श्रौतस्मार्तप्रवर्तकम्
tasyāṃ sa janayāmāsa varaṃ dattvā mahātapāḥ
bhavantaṃ tapasāṃ yoniṃ śrautasmārtapravartakam
- 13
तव पुत्रो ऽभवच्चापि शुको योगविदां वरः
तस्य पुत्राश्च चत्वारः कन्या चैका सुमध्यमा
tava putro 'bhavaccāpi śuko yogavidāṃ varaḥ
tasya putrāśca catvāraḥ kanyā caikā sumadhyamā
- 14
व्यास उवाच
कथं वैरं समभवद्विश्वामित्रवसिष्ठयोः
कथं चापगतं भूय एतदिच्छामि वेदितुम्
vyāsa uvāca
kathaṃ vairaṃ samabhavadviśvāmitravasiṣṭhayoḥ
kathaṃ cāpagataṃ bhūya etadicchāmi veditum
- 15
सनत्कुमार उवाच
पराशरे तु गर्भस्थे विप्रत्वं गाधिजे गते
सरस्वत्यां कुरुक्षेत्रे द्वयोरप्याश्रमौ तयोः
sanatkumāra uvāca
parāśare tu garbhasthe vipratvaṃ gādhije gate
sarasvatyāṃ kurukṣetre dvayorapyāśramau tayoḥ
- 16
तत्र वैरमनुस्मृत्य विश्वामित्रेण धीमता
मिषतस्तु वसिष्ठस्य हतं पुत्रशतं रुषा
tatra vairamanusmṛtya viśvāmitreṇa dhīmatā
miṣatastu vasiṣṭhasya hataṃ putraśataṃ ruṣā
- 17
मुनिरप्याह तत्रासौ विश्वामित्रः प्रतापवान्
सरस्वतीमथैकान्ते वसिष्ठं मे महापगे
स्रोतसा महताक्षिप्य स्नायमानमिहानय
munirapyāha tatrāsau viśvāmitraḥ pratāpavān
sarasvatīmathaikānte vasiṣṭhaṃ me mahāpage
srotasā mahatākṣipya snāyamānamihānaya
- 18
सैवमुक्ता तु तं गत्वा वसिष्ठं प्राह दुःखिता
यदुक्तवांस्तु गाधेयः स चोवाच महानदीम्
saivamuktā tu taṃ gatvā vasiṣṭhaṃ prāha duḥkhitā
yaduktavāṃstu gādheyaḥ sa covāca mahānadīm
- 19
एवं कुरु महाभागे मां नयस्व यथेप्सितम्
मा ते क्रूरः स गाधेयः शापं दद्यात्सुदुस्तरम्
evaṃ kuru mahābhāge māṃ nayasva yathepsitam
mā te krūraḥ sa gādheyaḥ śāpaṃ dadyātsudustaram
- 20
सनत्कुमार उवाच
गाधेयस्य ततः सा तु जुह्वतो ऽग्निं दिवाकरे
मध्यं प्राप्ते ऽनयद्वेगाद्वसिष्ठं स्रोतसा शुभा
sanatkumāra uvāca
gādheyasya tataḥ sā tu juhvato 'gniṃ divākare
madhyaṃ prāpte 'nayadvegādvasiṣṭhaṃ srotasā śubhā
- 21
तं दृष्ट्वापहृतं व्यास स्रोतसा मुनिसत्तमम्
उवाच छद्मना यस्माद्वेगेनापहृतस्त्वया
तस्मात्त्वं कर्मणानेन सासृक्तोया भविष्यसि
taṃ dṛṣṭvāpahṛtaṃ vyāsa srotasā munisattamam
uvāca chadmanā yasmādvegenāpahṛtastvayā
tasmāttvaṃ karmaṇānena sāsṛktoyā bhaviṣyasi
- 22
विश्वामित्रेण सा शप्ता नदी लोकसुखप्रदा
अवहद्रुधिरं चैव मांसमेदस्तथैव च
viśvāmitreṇa sā śaptā nadī lokasukhapradā
avahadrudhiraṃ caiva māṃsamedastathaiva ca
- 23
अथ तीर्थप्रसङ्गेन मुनिभिः समुपागतैः
अनुग्रहः कृतस्तस्या येन स्वच्छजलाभवत्
atha tīrthaprasaṅgena munibhiḥ samupāgataiḥ
anugrahaḥ kṛtastasyā yena svacchajalābhavat
- 24
महतस्तपसः शक्त्या कालेन महता तदा
वसिष्ठस्य च तां क्षान्तिं ज्ञात्वा स ऋषिपुंगवः
mahatastapasaḥ śaktyā kālena mahatā tadā
vasiṣṭhasya ca tāṃ kṣāntiṃ jñātvā sa ṛṣipuṃgavaḥ
- 25
विश्वामित्रो महातेजा वसिष्ठे वैरमत्यजत्
एवं तौ वैरमन्योन्यं जहतुर्मुनिसत्तमौ
viśvāmitro mahātejā vasiṣṭhe vairamatyajat
evaṃ tau vairamanyonyaṃ jahaturmunisattamau
- 26
सनत्कुमार उवाच
य इमं शृणुयान्नित्यं ब्राह्मणाञ्श्रावयीत वा
स दुस्तराणि दुर्गाणि तरत्यश्रान्तपौरुषः
sanatkumāra uvāca
ya imaṃ śṛṇuyānnityaṃ brāhmaṇāñśrāvayīta vā
sa dustarāṇi durgāṇi taratyaśrāntapauruṣaḥ
- 27
ह्रीपौरुषौदार्यविहारसत्त्वैः समन्वितः सोज्ज्वलचारुवेषः
भवेच्च सर्वामरराजतुल्यस्त्रिपिष्टपे क्रीडति चेच्छया स्वयम्
hrīpauruṣaudāryavihārasattvaiḥ samanvitaḥ sojjvalacāruveṣaḥ
bhavecca sarvāmararājatulyastripiṣṭape krīḍati cecchayā svayam
- 28
एवं तदभवद्व्यास विश्वामित्रवसिष्ठयोः
वैरं समाप्तं लोकानां हितार्थं पुनरेव च
evaṃ tadabhavadvyāsa viśvāmitravasiṣṭhayoḥ
vairaṃ samāptaṃ lokānāṃ hitārthaṃ punareva ca

