30 shlokas
- 1
सनत्कुमार उवाच
शृणुष्वेमां कथां दिव्यां सर्वपापप्रणाशनीम्
कथ्यमानां मया चित्रां बह्वर्थां श्रुतिसंमिताम्
यां श्रुत्वा पापकर्मापि गच्छेच्च परमां गतिम्
sanatkumāra uvāca
śṛṇuṣvemāṃ kathāṃ divyāṃ sarvapāpapraṇāśanīm
kathyamānāṃ mayā citrāṃ bahvarthāṃ śrutisaṃmitām
yāṃ śrutvā pāpakarmāpi gacchecca paramāṃ gatim
- 2
न नास्तिकाश्रद्दधाने शठे चापि कथंचन
इमां कथामनुब्रूयात्तथा चासूयके नरे
na nāstikāśraddadhāne śaṭhe cāpi kathaṃcana
imāṃ kathāmanubrūyāttathā cāsūyake nare
- 3
इदं पुत्राय शिष्याय धार्मिकायानसूयवे
कथनीयं महाब्रह्मन्देवभक्ताय वा भवेत्
कुमारभक्ताय तथा श्रद्दधानाय चैव हि
idaṃ putrāya śiṣyāya dhārmikāyānasūyave
kathanīyaṃ mahābrahmandevabhaktāya vā bhavet
kumārabhaktāya tathā śraddadhānāya caiva hi
- 4
पुरा ब्रह्मा प्रजाध्यक्षः अण्डे ऽस्मिन्सम्प्रसूयते
सो ऽज्ञानात्पितरं ब्रह्मा न वेद तमसावृतः
purā brahmā prajādhyakṣaḥ aṇḍe 'sminsamprasūyate
so 'jñānātpitaraṃ brahmā na veda tamasāvṛtaḥ
- 5
अहमेक इति ज्ञात्वा सर्वा
न चापश्यत तत्रान्यं तपोयोगबलान्वितः
ahameka iti jñātvā sarvā
na cāpaśyata tatrānyaṃ tapoyogabalānvitaḥ
- 6
पुत्र पुत्रेति चाप्युक्तो ब्रह्मा शर्वेण धीमता
प्रणतः प्राञ्जलिर्भूत्वा तमेव शरणं गतः
putra putreti cāpyukto brahmā śarveṇa dhīmatā
praṇataḥ prāñjalirbhūtvā tameva śaraṇaṃ gataḥ
- 7
स दत्त्वा ब्रह्मणे शम्भुः स्रष्टृत्वं ज्ञानसंहितम्
विभुत्वं चैव लोकानामन्तर्धे परमेश्वरः
sa dattvā brahmaṇe śambhuḥ sraṣṭṛtvaṃ jñānasaṃhitam
vibhutvaṃ caiva lokānāmantardhe parameśvaraḥ
- 8
तदेषोपनिषत्प्रोक्ता मया व्यास सनातना
यां श्रुत्वा योगिनो ध्यानात्प्रपद्यन्ते महेश्वरम्
tadeṣopaniṣatproktā mayā vyāsa sanātanā
yāṃ śrutvā yogino dhyānātprapadyante maheśvaram
- 9
ब्रह्मं च यो विदधे पुत्रमग्रे ज्ञानं च यः प्रहिणोति स्म तस्मै
तमात्मस्थं ये ऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम्
brahmaṃ ca yo vidadhe putramagre jñānaṃ ca yaḥ prahiṇoti sma tasmai
tamātmasthaṃ ye 'nupaśyanti dhīrāsteṣāṃ śāntiḥ śāśvatī netareṣām
- 10
स व्यास पितरं दृष्ट्वा स्वदीप्त्या परया युतम्
पुत्रकामः प्रजाहेतोस्तपस्तीव्रं चकार ह
sa vyāsa pitaraṃ dṛṣṭvā svadīptyā parayā yutam
putrakāmaḥ prajāhetostapastīvraṃ cakāra ha
- 11
महता योगतपसा युक्तस्य सुमहात्मनः
अचिरेणैव कालेन पिता सम्प्रतुतोष ह
mahatā yogatapasā yuktasya sumahātmanaḥ
acireṇaiva kālena pitā sampratutoṣa ha
- 12
दर्शनं चागमत्तस्य वरदो ऽस्मीत्युवाच ह
स तुष्टाव नतो भूत्वा कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्
darśanaṃ cāgamattasya varado 'smītyuvāca ha
sa tuṣṭāva nato bhūtvā kṛtvā śirasi cāñjalim
- 13
नमः परमदेवाय देवानामपि वेधसे
स्रष्ट्रे वै लोकतन्त्राय ब्रह्मणः पतये नमः
namaḥ paramadevāya devānāmapi vedhase
sraṣṭre vai lokatantrāya brahmaṇaḥ pataye namaḥ
- 14
एकस्मै शक्तियुक्ताय अशक्तिरहिताय च
अनन्तायाप्रमेयाय इन्द्रियाविषयाय च
ekasmai śaktiyuktāya aśaktirahitāya ca
anantāyāprameyāya indriyāviṣayāya ca
- 15
व्यापिने व्याप्तपूर्वाय अधिष्ठात्रे प्रचोदिने
कृतप्रचेतनायैव तत्त्वविन्यासकारिणे
vyāpine vyāptapūrvāya adhiṣṭhātre pracodine
kṛtapracetanāyaiva tattvavinyāsakāriṇe
- 16
प्रधानचोदकायैव गुणिनां शान्तिदाय च
दृष्टिदाय च सर्वेषां स्वयं वै दर्शनाय च
pradhānacodakāyaiva guṇināṃ śāntidāya ca
dṛṣṭidāya ca sarveṣāṃ svayaṃ vai darśanāya ca
- 17
विषयग्राहिणे चैव नियमस्य च कारिणे
मनसः करणानां च तत्रैव नियमस्य च
viṣayagrāhiṇe caiva niyamasya ca kāriṇe
manasaḥ karaṇānāṃ ca tatraiva niyamasya ca
- 18
भूतानां गुणकर्त्रे च शक्तिदाय तथैव च
कर्त्रे ह्य् अण्डस्य मह्यं च अचिन्त्यायाग्रजाय च
अप्रमेय पितर्नित्यं प्रीतो नो दिश शक्वरीम्
bhūtānāṃ guṇakartre ca śaktidāya tathaiva ca
kartre hy aṇḍasya mahyaṃ ca acintyāyāgrajāya ca
aprameya pitarnityaṃ prīto no diśa śakvarīm
- 19
तस्यैवं स्तुवतो व्यास देवदेवो महेश्वरः
तुष्टो ऽब्रवीत्स्वयं पुत्रं ब्रह्माणं प्रणतं तथा
tasyaivaṃ stuvato vyāsa devadevo maheśvaraḥ
tuṣṭo 'bravītsvayaṃ putraṃ brahmāṇaṃ praṇataṃ tathā
- 20
यस्मात्ते विदितं वत्स सूक्ष्ममेतन्महाद्युते
तस्माद्ब्रह्मेति लोकेषु नाम्ना ख्यातिं गमिष्यसि
yasmātte viditaṃ vatsa sūkṣmametanmahādyute
tasmādbrahmeti lokeṣu nāmnā khyātiṃ gamiṣyasi
- 21
यस्माच्चाहं पितेत्युक्तस्त्वया बुद्धिमतां वर
तस्मात्पितामहत्वं ते लोके ख्यातिं गमिष्यति
yasmāccāhaṃ pitetyuktastvayā buddhimatāṃ vara
tasmātpitāmahatvaṃ te loke khyātiṃ gamiṣyati
- 22
प्रजार्थं यच्च ते तप्तं तप उग्रं सुदुश्चरम्
तस्मात्प्रजापतित्वं ते ददानि प्रयतात्मने
prajārthaṃ yacca te taptaṃ tapa ugraṃ suduścaram
tasmātprajāpatitvaṃ te dadāni prayatātmane
- 23
एवमुक्त्वा स देवेशो मूर्तिमत्यो ऽसृजत्स्त्रियः
यास्ताः प्रकृतयस्त्वष्टौ विशेषाश्चेन्द्रियैः सह
भावाश्च सर्वे ते देवमुपतस्थुः स्वरूपिणः
evamuktvā sa deveśo mūrtimatyo 'sṛjatstriyaḥ
yāstāḥ prakṛtayastvaṣṭau viśeṣāścendriyaiḥ saha
bhāvāśca sarve te devamupatasthuḥ svarūpiṇaḥ
- 24
तानुवाच ततो देवः पतिर्युक्तः स्वतेजसा
एतमद्याभिषेकेण संपादयत माचिरम्
tānuvāca tato devaḥ patiryuktaḥ svatejasā
etamadyābhiṣekeṇa saṃpādayata māciram
- 25
ताभिः स्वं स्वं समादाय भावं दिव्यमतर्कितम्
अभिषिक्तो बभूवेति प्रजापतिरतिद्युतिः
tābhiḥ svaṃ svaṃ samādāya bhāvaṃ divyamatarkitam
abhiṣikto babhūveti prajāpatiratidyutiḥ
- 26
तत्रैवं योगिनः सूक्ष्मं दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा
पुराणं योगतत्त्वज्ञा गायन्ति त्रिगुणान्वितम्
tatraivaṃ yoginaḥ sūkṣmaṃ dṛṣṭvā divyena cakṣuṣā
purāṇaṃ yogatattvajñā gāyanti triguṇānvitam
- 27
रुद्रः स्रष्टा हि सर्वेषां भूतानां तव च प्रभो
अस्माभिश्च भवान्सार्धं जगतः संप्रवर्तकः
rudraḥ sraṣṭā hi sarveṣāṃ bhūtānāṃ tava ca prabho
asmābhiśca bhavānsārdhaṃ jagataḥ saṃpravartakaḥ
- 28
स देवस्तोषितः सम्यक्परमैश्वर्ययोगधृक्
ब्रह्माणमग्रजं पुत्रं प्राजापत्ये ऽभ्यषेचयत्
sa devastoṣitaḥ samyakparamaiśvaryayogadhṛk
brahmāṇamagrajaṃ putraṃ prājāpatye 'bhyaṣecayat
- 29
यः कृत्वा बहुविधमार्गयोगयुक्तं तत्त्वाख्यं जगद् इदम् आदराद्युयोज
देवानां परममनन्तयोगयुक्तं मायाभिस्त्रिभुवनम् अन्धम् अप्रसादम्
yaḥ kṛtvā bahuvidhamārgayogayuktaṃ tattvākhyaṃ jagad idam ādarādyuyoja
devānāṃ paramamanantayogayuktaṃ māyābhistribhuvanam andham aprasādam
- 30
सर्वेषां मनसि सदावतिष्ठमानो जानानः शुभमशुभं च भूतनाथः
तं देवं प्रमथपतिं प्रणम्य भक्त्या नित्यं वै शरणमुपैमि सूक्ष्मसूक्ष्मम्
sarveṣāṃ manasi sadāvatiṣṭhamāno jānānaḥ śubhamaśubhaṃ ca bhūtanāthaḥ
taṃ devaṃ pramathapatiṃ praṇamya bhaktyā nityaṃ vai śaraṇamupaimi sūkṣmasūkṣmam

