51 shlokas
- 1
नारद उवाच
भरते ऽथ गते रामः पित्रादीनभ्यपूजयत्
राजा दशरथो रामम् उवाच शृणु राघव
nārada uvāca
bharate 'tha gate rāmaḥ pitrādīnabhyapūjayat
rājā daśaratho rāmam uvāca śṛṇu rāghava
- 2
गुणानुरागाद्राज्ये त्वं प्रजाभिरभिषेचितः
मनसाहं प्रभाते ते यौवराज्यं ददामि ह
guṇānurāgādrājye tvaṃ prajābhirabhiṣecitaḥ
manasāhaṃ prabhāte te yauvarājyaṃ dadāmi ha
- 3
रात्रौ त्वं सीतया सार्धं संयतः सुव्रतो भव
राज्ञश्च मन्त्रिणश्चाष्टौ सवसिष्ठास्तथाब्रुवन्
rātrau tvaṃ sītayā sārdhaṃ saṃyataḥ suvrato bhava
rājñaśca mantriṇaścāṣṭau savasiṣṭhāstathābruvan
- 4
सृष्टिर्जयन्तो विजयः सिद्धार्थो राष्ट्रवर्धनः
अशोको धर्मपालश्च सुमन्त्रः सवसिष्ठकः
sṛṣṭirjayanto vijayaḥ siddhārtho rāṣṭravardhanaḥ
aśoko dharmapālaśca sumantraḥ savasiṣṭhakaḥ
- 5
पित्रादिवचनं श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा स राघवः
स्थितो देवार्चनं कृत्वा कौशल्यायै निवेद्य तत्
pitrādivacanaṃ śrutvā tathetyuktvā sa rāghavaḥ
sthito devārcanaṃ kṛtvā kauśalyāyai nivedya tat
- 6
राजोवाच वसिष्ठादीन्रामराज्याभिषेचने
सम्भारान्संभवन्तु स्म इत्य् उक्त्वा कैकेयीं गतः
rājovāca vasiṣṭhādīnrāmarājyābhiṣecane
sambhārānsaṃbhavantu sma ity uktvā kaikeyīṃ gataḥ
- 7
अयोध्यालङ्कृतिं दृष्ट्वा ज्ञात्वा रामाभिषेचनं
भविष्यतीत्याचचक्षे कैकेयीं मन्थरा सखी
ayodhyālaṅkṛtiṃ dṛṣṭvā jñātvā rāmābhiṣecanaṃ
bhaviṣyatītyācacakṣe kaikeyīṃ mantharā sakhī
- 8
पादौ गृहीत्वा रामेण कर्षिता सापराधतः
तेन वैरेण सा रामवनवासं च काङ्क्षति
pādau gṛhītvā rāmeṇa karṣitā sāparādhataḥ
tena vaireṇa sā rāmavanavāsaṃ ca kāṅkṣati
- 9
कैकेयि त्वं समुत्तिष्ठ रामराज्याभिषेचनं
मरणं तव पुत्रस्य मम ते नात्र संशयः
kaikeyi tvaṃ samuttiṣṭha rāmarājyābhiṣecanaṃ
maraṇaṃ tava putrasya mama te nātra saṃśayaḥ
- 10
कुब्जयोक्तं च तच्छ्रुत्वा एकमाभरणं ददौ
उवाच मे यथा रामस्तथा मे भरतः सुतः
kubjayoktaṃ ca tacchrutvā ekamābharaṇaṃ dadau
uvāca me yathā rāmastathā me bharataḥ sutaḥ
- 11
उपायं तु न पश्यामि भरतो येन राज्यभाक्
कैकेयीमब्रवीत्क्रुद्धा हारं त्यक्त्वाथ मन्थरा
upāyaṃ tu na paśyāmi bharato yena rājyabhāk
kaikeyīmabravītkruddhā hāraṃ tyaktvātha mantharā
- 12
बालिशे रक्ष भरतम् आत्मानं मां च राघवात्
भविता राघवो राजा राघवस्य ततः सुतः
bāliśe rakṣa bharatam ātmānaṃ māṃ ca rāghavāt
bhavitā rāghavo rājā rāghavasya tataḥ sutaḥ
- 13
राजवंशस्तु कैकेयि भरतात्परिहास्यते
देवासुरे पुरा युद्धे शम्बरेण हताः सुराः
rājavaṃśastu kaikeyi bharatātparihāsyate
devāsure purā yuddhe śambareṇa hatāḥ surāḥ
- 14
रात्रौ भर्ता गतस्तत्र रक्षितो विद्यया त्वया
वरद्वयं तदा प्रादाद्याचेदानीं नृपं च तत्
rātrau bhartā gatastatra rakṣito vidyayā tvayā
varadvayaṃ tadā prādādyācedānīṃ nṛpaṃ ca tat
- 15
रामस्य च वने वासं नव वर्षाणि पञ्च च
यौवराज्यं च भरते तदिदानीं प्रदास्यति
rāmasya ca vane vāsaṃ nava varṣāṇi pañca ca
yauvarājyaṃ ca bharate tadidānīṃ pradāsyati
- 16
प्रोत्साहिता कुब्जया सा अनर्थे चार्थदर्शिनी
उवाच सदुपायं मे कच्चित्तं कारयिष्यति
protsāhitā kubjayā sā anarthe cārthadarśinī
uvāca sadupāyaṃ me kaccittaṃ kārayiṣyati
- 17
क्रोधागारं प्रविष्टाथ पतिता भुवि मूर्छिता
द्विजादीनर्चयित्वाथ राजा दशरथस्तदा
krodhāgāraṃ praviṣṭātha patitā bhuvi mūrchitā
dvijādīnarcayitvātha rājā daśarathastadā
- 18
ददर्श केकयीं रुष्टाम् उवाच कथमीदृशी
रोगार्ता किं भयोद्विग्ना किमिच्छसि करोमि तत्
dadarśa kekayīṃ ruṣṭām uvāca kathamīdṛśī
rogārtā kiṃ bhayodvignā kimicchasi karomi tat
- 19
येन रामेण हि विना न जीवामि मुहूर्तकम्
शपामि तेन कुर्यां वै वाञ्छितं तव सुन्दरि
yena rāmeṇa hi vinā na jīvāmi muhūrtakam
śapāmi tena kuryāṃ vai vāñchitaṃ tava sundari
- 20
सत्यं ब्रूहीति सोवाच नृपं मह्यं ददासि चेत्
वरद्वयं पूर्वदत्तं सत्यात्त्वं देहि मे नृप
satyaṃ brūhīti sovāca nṛpaṃ mahyaṃ dadāsi cet
varadvayaṃ pūrvadattaṃ satyāttvaṃ dehi me nṛpa
- 21
चतुर्दशसमा रामो वने वसतु संयतः
सम्भारैर् एभिरद्यैव भरतो ऽत्राभिषेच्यताम्
caturdaśasamā rāmo vane vasatu saṃyataḥ
sambhārair ebhiradyaiva bharato 'trābhiṣecyatām
- 22
विषं पीत्वा मरिष्यामि दास्यसि त्वं न चेन्नृप
तच्छ्रुत्वा मूर्छितो भूमौ वज्राहत इवापतत्
viṣaṃ pītvā mariṣyāmi dāsyasi tvaṃ na cennṛpa
tacchrutvā mūrchito bhūmau vajrāhata ivāpatat
- 23
मुहूर्ताच्चेतनां प्राप्य कैकेयीमिदमब्रवीत्
किं कृतं तव रामेण मया वा पापनिश्चये
muhūrtāccetanāṃ prāpya kaikeyīmidamabravīt
kiṃ kṛtaṃ tava rāmeṇa mayā vā pāpaniścaye
- 24
यन्मामेवं ब्रवीषि त्वं सर्वलोकाप्रियंकरि
केवलं त्वत्प्रियं कृत्वा भविष्यामि सुनिन्दितः
yanmāmevaṃ bravīṣi tvaṃ sarvalokāpriyaṃkari
kevalaṃ tvatpriyaṃ kṛtvā bhaviṣyāmi suninditaḥ
- 25
या त्वं भार्या कालरात्री भरतो नेदृशः सुतः
प्रशाधि विधवा राज्यं मृते मयि गते सुते
yā tvaṃ bhāryā kālarātrī bharato nedṛśaḥ sutaḥ
praśādhi vidhavā rājyaṃ mṛte mayi gate sute
- 26
सत्यपाशनिबद्धस्तु राममाहूय चाब्रवीत्
कैकेय्या वञ्चितो राम राज्यं कुरु निगृह्य माम्
satyapāśanibaddhastu rāmamāhūya cābravīt
kaikeyyā vañcito rāma rājyaṃ kuru nigṛhya mām
- 27
त्वया वने तु वस्तव्यं कैकेयीभरतो नृपः
पितरं चैव कैकेयीं नमस्कृत्य प्रदक्षिणं
tvayā vane tu vastavyaṃ kaikeyībharato nṛpaḥ
pitaraṃ caiva kaikeyīṃ namaskṛtya pradakṣiṇaṃ
- 28
कृत्वा नत्वा च कौशल्यां समाश्वस्य सलक्ष्मणः
सीतया भार्यया सार्धं सरथः ससुमन्त्रकः
kṛtvā natvā ca kauśalyāṃ samāśvasya salakṣmaṇaḥ
sītayā bhāryayā sārdhaṃ sarathaḥ sasumantrakaḥ
- 29
दत्त्वा दानानि विप्रेभ्यो दीनानाथेभ्य एव सः
मातृभिश्चैव विप्राद्यैः शोकार्तैर्निर्गतः पुरात्
dattvā dānāni viprebhyo dīnānāthebhya eva saḥ
mātṛbhiścaiva viprādyaiḥ śokārtairnirgataḥ purāt
- 30
उषित्वा तमसातीरे रात्रौ पौरान्विहाय च
प्रभाते तमपश्यन्तो ऽयोध्यां ते पुनरागताः
uṣitvā tamasātīre rātrau paurānvihāya ca
prabhāte tamapaśyanto 'yodhyāṃ te punarāgatāḥ

