19 shlokas
- 1
श्रियं सरस्वतीं गौरीं गणेशं स्कन्दमीश्वरम्
ब्रह्माणं वह्निमिन्द्रादीन्वासुदेवं नमाम्यहम्
śriyaṃ sarasvatīṃ gaurīṃ gaṇeśaṃ skandamīśvaram
brahmāṇaṃ vahnimindrādīnvāsudevaṃ namāmyaham
- 2
नैमिषे हरिमीजाना ऋषयः शौनकादयः
तीर्थयात्राप्रसङ्गेन स्वागतं सूतमब्रुवन्
naimiṣe harimījānā ṛṣayaḥ śaunakādayaḥ
tīrthayātrāprasaṅgena svāgataṃ sūtamabruvan
- 3
ऋषय ऊचुः
सूत त्वं पूजितो ऽस्माभिः सारात्सारं वदस्व नः
येन विज्ञानमात्रेण सर्वज्ञत्वं प्रजायते
ṛṣaya ūcuḥ
sūta tvaṃ pūjito 'smābhiḥ sārātsāraṃ vadasva naḥ
yena vijñānamātreṇa sarvajñatvaṃ prajāyate
- 4
सूत उवाच
सारात्सारो हि भगवान्विष्णुः सर्गादिकृद्विभुः
ब्रह्माहमस्मि तं ज्ञात्वा सर्वज्ञत्वं प्रजायते
sūta uvāca
sārātsāro hi bhagavānviṣṇuḥ sargādikṛdvibhuḥ
brahmāhamasmi taṃ jñātvā sarvajñatvaṃ prajāyate
- 5
द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत्
द्वे विद्ये वेदितव्ये हि इति चाथर्वणी श्रुतिः
dve brahmaṇī veditavye śabdabrahma paraṃ ca yat
dve vidye veditavye hi iti cātharvaṇī śrutiḥ
- 6
अहं शुकश्च पैलाद्या गत्वा बदरिकाश्रमम्
व्यासं नत्वा पृष्टवन्तः सो ऽस्मान्सारमथाब्रवीत्
ahaṃ śukaśca pailādyā gatvā badarikāśramam
vyāsaṃ natvā pṛṣṭavantaḥ so 'smānsāramathābravīt
- 7
व्यास उवाच
शुकाद्यैः शृणु सूत त्वं वशिष्ठो मां यथाब्रवीत्
ब्रह्मसारं हि पृच्छन्तं मुनिभिश्च परात्परम्
vyāsa uvāca
śukādyaiḥ śṛṇu sūta tvaṃ vaśiṣṭho māṃ yathābravīt
brahmasāraṃ hi pṛcchantaṃ munibhiśca parātparam
- 8
वसिष्ठ उवाच
द्वैविध्यं ब्रह्म वक्ष्यामि शृणु व्यासाखिलानुगम्
यथाग्निर्मां पुरा प्राह मुनिभिर्दैवतैः सह
vasiṣṭha uvāca
dvaividhyaṃ brahma vakṣyāmi śṛṇu vyāsākhilānugam
yathāgnirmāṃ purā prāha munibhirdaivataiḥ saha
- 9
पुराणं परमाग्नेयं ब्रह्मविद्याक्षरं परम्
ऋग्वेदाद्यपरं ब्रह्म सर्वदेवसुखावहम्
purāṇaṃ paramāgneyaṃ brahmavidyākṣaraṃ param
ṛgvedādyaparaṃ brahma sarvadevasukhāvaham
- 10
अग्निनोक्तं पुराणम्यद् आग्नेयं ब्रह्मसंमितम्
भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं पठतां शृण्वतां नृणाम्
agninoktaṃ purāṇamyad āgneyaṃ brahmasaṃmitam
bhuktimuktipradaṃ divyaṃ paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ nṛṇām
- 11
कालाग्निरूपिणम्विष्णुं ज्योतिर्ब्रह्म परात्परम्
मुनिभिः पृष्टवान्देवं पूजितं ज्ञानकर्मभिः
kālāgnirūpiṇamviṣṇuṃ jyotirbrahma parātparam
munibhiḥ pṛṣṭavāndevaṃ pūjitaṃ jñānakarmabhiḥ
- 12
वसिष्ठ उवाच
संसारसागरोत्तारनावं ब्रह्मेश्वरं वद
विद्यासारं यद्विदित्वा सर्वज्ञो जायते नरः
vasiṣṭha uvāca
saṃsārasāgarottāranāvaṃ brahmeśvaraṃ vada
vidyāsāraṃ yadviditvā sarvajño jāyate naraḥ
- 13
अग्निर् उवाच
विष्णुः कालाग्निरुद्रो ऽहं विद्यासारं वदामि ते
विद्यासारं पुराणं यत्सर्वं सर्वस्य कारणं
agnir uvāca
viṣṇuḥ kālāgnirudro 'haṃ vidyāsāraṃ vadāmi te
vidyāsāraṃ purāṇaṃ yatsarvaṃ sarvasya kāraṇaṃ
- 14
सर्गस्य प्रतिसर्गस्य वंशमन्वन्तरस्य च
वंशानुचरितादेश्च मत्स्यकूर्मादिरूपधृक्
sargasya pratisargasya vaṃśamanvantarasya ca
vaṃśānucaritādeśca matsyakūrmādirūpadhṛk
- 15
द्वे विद्ये भगवान्विष्णुः परा चैवापरा च ह
ऋग्यजुःसामाथर्वाख्या वेदाङ्गानि च षड्द्विज
dve vidye bhagavānviṣṇuḥ parā caivāparā ca ha
ṛgyajuḥsāmātharvākhyā vedāṅgāni ca ṣaḍdvija
- 16
शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषां गतिः
छन्दो ऽभिधानं मीमांसा धर्मशास्त्रं पुराणकम्
śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ jyotiṣāṃ gatiḥ
chando 'bhidhānaṃ mīmāṃsā dharmaśāstraṃ purāṇakam
- 17
न्यायवैद्यकगान्धर्वं धनुर्वेदो ऽर्थशास्त्रकम्
अपरेयं परा विद्या यया ब्रह्माभिगम्यते
nyāyavaidyakagāndharvaṃ dhanurvedo 'rthaśāstrakam
apareyaṃ parā vidyā yayā brahmābhigamyate
- 18
यत्तद् अदृश्यम् अग्राह्यम् अगोत्रचरणम्ध्रुवम्
विष्णुनोक्तं यथा मह्यं देवेभ्यो ब्रह्मणा पुरा
तथा ते कथयिष्यामि हेतुं मत्स्यादिरूपिणम्
yattad adṛśyam agrāhyam agotracaraṇamdhruvam
viṣṇunoktaṃ yathā mahyaṃ devebhyo brahmaṇā purā
tathā te kathayiṣyāmi hetuṃ matsyādirūpiṇam
- 19
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रश्नो नाम प्रथमो ऽध्यायः
ity ādimahāpurāṇe āgneye praśno nāma prathamo 'dhyāyaḥ

