23 shlokas
- 1
अग्निर् उवाच
वक्ष्ये कूर्मावतारं च श्रुत्वा पापप्रणाशनम्
पुरा देवासुरे युद्धे दैत्यैर्देवाः पराजिताः
agnir uvāca
vakṣye kūrmāvatāraṃ ca śrutvā pāpapraṇāśanam
purā devāsure yuddhe daityairdevāḥ parājitāḥ
- 2
दुर्वाससश्च शापेन निःश्रीकाश्चाभवंस्तदा
स्तुत्वा क्षीराब्धिगं विष्णुम् ऊचुः पालय चासुरात्
durvāsasaśca śāpena niḥśrīkāścābhavaṃstadā
stutvā kṣīrābdhigaṃ viṣṇum ūcuḥ pālaya cāsurāt
- 3
ब्रह्मादिकान्हरिः प्राह सन्धिं कुर्वन्तु चासुरैः
क्षीराब्धिमथनार्थं हि अमृतार्थं श्रिये ऽसुराः
brahmādikānhariḥ prāha sandhiṃ kurvantu cāsuraiḥ
kṣīrābdhimathanārthaṃ hi amṛtārthaṃ śriye 'surāḥ
- 4
अरयो ऽपि हि संधेयाः सति कार्यार्थगौरवे
युष्मानमृतभाजो हि कारयामि न दानवान्
arayo 'pi hi saṃdheyāḥ sati kāryārthagaurave
yuṣmānamṛtabhājo hi kārayāmi na dānavān
- 5
मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम्
क्षीराब्धिं मत्सहायेन निर्मथध्वम् अतन्द्रिताः
manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā netraṃ kṛtvā tu vāsukim
kṣīrābdhiṃ matsahāyena nirmathadhvam atandritāḥ
- 6
विष्णूक्तां संविदं कृत्वा दैत्यैः क्षीराब्धिमागताः
ततो मथितुमारब्धाः यतः पुच्छं ततः सुराः
viṣṇūktāṃ saṃvidaṃ kṛtvā daityaiḥ kṣīrābdhimāgatāḥ
tato mathitumārabdhāḥ yataḥ pucchaṃ tataḥ surāḥ
- 7
फणिनिःश्वाससंतप्ता हरिणाप्यायिताः सुराः
मथ्यमाने ऽर्णवे सो ऽद्रिर् अनाधारो ह्य् अपो ऽविशत्
phaṇiniḥśvāsasaṃtaptā hariṇāpyāyitāḥ surāḥ
mathyamāne 'rṇave so 'drir anādhāro hy apo 'viśat
- 8
कूर्मरूपं समास्थाय दध्रे विष्णुश्च मन्दरम्
क्षीराब्धेर्मथ्यमानाच्च विषं हालाहलं ह्य् अभूत्
kūrmarūpaṃ samāsthāya dadhre viṣṇuśca mandaram
kṣīrābdhermathyamānācca viṣaṃ hālāhalaṃ hy abhūt
- 9
हरेण धारितं कण्ठे नीलकण्ठस्ततो ऽभवत्
ततो ऽभूद्वारुणी देवी पारिजातस्तु कौस्तुभः
hareṇa dhāritaṃ kaṇṭhe nīlakaṇṭhastato 'bhavat
tato 'bhūdvāruṇī devī pārijātastu kaustubhaḥ
- 10
गावश्चाप्सरसो दिव्या लक्ष्मीर्देवी हरिंगता
पश्यन्तः सर्वदेवास्तां स्तुवन्तः सश्रियो ऽभवन्
gāvaścāpsaraso divyā lakṣmīrdevī hariṃgatā
paśyantaḥ sarvadevāstāṃ stuvantaḥ saśriyo 'bhavan
- 11
ततो धन्वन्तरिर्विष्णुर् आयुर्वेदप्रवर्तकः
बिभ्रत्कमण्डलुं पूर्णम् अमृतेन समुत्थितः
tato dhanvantarirviṣṇur āyurvedapravartakaḥ
bibhratkamaṇḍaluṃ pūrṇam amṛtena samutthitaḥ
- 12
अमृतं तत्कराद्दैत्याः सुरेभ्यो ऽर्धं प्रदाय च
गृहीत्वा जग्मुर्जन्माद्या विष्णुः स्त्रीरूपधृक्ततः
amṛtaṃ tatkarāddaityāḥ surebhyo 'rdhaṃ pradāya ca
gṛhītvā jagmurjanmādyā viṣṇuḥ strīrūpadhṛktataḥ
- 13
तां दृष्ट्वा रूपसम्पन्नां दैत्याः प्रोचुर्विमोहिताः
भव भार्यामृतं गृह्य पाययास्मान्वरानने
tāṃ dṛṣṭvā rūpasampannāṃ daityāḥ procurvimohitāḥ
bhava bhāryāmṛtaṃ gṛhya pāyayāsmānvarānane
- 14
तथेत्युक्त्वा हरिस्तेभ्यो गृहीत्वापाययत्सुरान्
चन्द्ररूपधरो राहुः पिबंश्चार्केन्दुनार्पितः
tathetyuktvā haristebhyo gṛhītvāpāyayatsurān
candrarūpadharo rāhuḥ pibaṃścārkendunārpitaḥ
- 15
हरिणाप्यरिणा छिन्नं स राहुस्तच्छिरः पृथक्
कृपयामरतां नीतं वरदं हरिमब्रवीत्
hariṇāpyariṇā chinnaṃ sa rāhustacchiraḥ pṛthak
kṛpayāmaratāṃ nītaṃ varadaṃ harimabravīt
- 16
राहुर्मत्तस्तु चन्द्रार्कौ प्राप्स्येते ग्रहणं ग्रहः
तस्मिन्कले च यद्दानं दास्यन्ते स्यात्तदक्षयं
rāhurmattastu candrārkau prāpsyete grahaṇaṃ grahaḥ
tasminkale ca yaddānaṃ dāsyante syāttadakṣayaṃ
- 17
तथेत्याहाथ तं विष्णुस्ततः सर्वैः सहामरैः
स्त्रीरूपं सम्परित्यज्य हरेणोक्तः प्रदर्शय
tathetyāhātha taṃ viṣṇustataḥ sarvaiḥ sahāmaraiḥ
strīrūpaṃ samparityajya hareṇoktaḥ pradarśaya
- 18
दर्शयामास रुद्राय स्त्रीरूपं भगवान्हरिः
मायया मोहितः शम्भुः गौरीं त्यक्त्वा स्त्रियं गतः
darśayāmāsa rudrāya strīrūpaṃ bhagavānhariḥ
māyayā mohitaḥ śambhuḥ gaurīṃ tyaktvā striyaṃ gataḥ
- 19
नग्न उन्मत्तरूपो ऽभूत्स्त्रियः केशानधारयत्
अगाद्विमुच्य केशान्स्त्री अन्वधावच्च तां गताम्
nagna unmattarūpo 'bhūtstriyaḥ keśānadhārayat
agādvimucya keśānstrī anvadhāvacca tāṃ gatām
- 20
स्खलितं तस्य वीर्यं कौ यत्र यत्र हरस्य हि
तत्र तत्राभवत्क्षेत्रं लिङ्गानां कनकस्य च
skhalitaṃ tasya vīryaṃ kau yatra yatra harasya hi
tatra tatrābhavatkṣetraṃ liṅgānāṃ kanakasya ca
- 21
मायेयमिति तां ज्ञात्वा स्वरूपस्थो ऽभवद्धरः
शिवमाह हरी रुद्र जिता माया त्वया हि मे
māyeyamiti tāṃ jñātvā svarūpastho 'bhavaddharaḥ
śivamāha harī rudra jitā māyā tvayā hi me
- 22
न जेतुम् एनां शक्तो मे त्वदृते ऽन्यः पुमान्भुवि
अप्राप्याथामृतं दैत्या देवैर्युद्धे निपातिताः
त्रिदिवस्थाः सुराश्चासन्यः पठेत्त्रिदिवं व्रजेत्
na jetum enāṃ śakto me tvadṛte 'nyaḥ pumānbhuvi
aprāpyāthāmṛtaṃ daityā devairyuddhe nipātitāḥ
tridivasthāḥ surāścāsanyaḥ paṭhettridivaṃ vrajet
- 23
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये कूर्मावतारो नाम तृतीयो ऽध्यायः
ity ādimahāpurāṇe āgneye kūrmāvatāro nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ

