24 shlokas
- 1
अग्निर् उवाच
प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणस्तु सः
तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गो हि स स्मृतः
agnir uvāca
prathamo mahataḥ sargo vijñeyo brahmaṇastu saḥ
tanmātrāṇāṃ dvitīyastu bhūtasargo hi sa smṛtaḥ
- 2
वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्ग ऐन्द्रियकः स्मृतः
इत्येष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धिपूर्वकः
vaikārikastṛtīyastu sarga aindriyakaḥ smṛtaḥ
ityeṣa prākṛtaḥ sargaḥ sambhūto buddhipūrvakaḥ
- 3
मुख्यः सर्गश्चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः
तिर्यक्स्रोतास्तु यः प्रोक्तस्तैर्यग्योन्यस्ततः स्मृतः
mukhyaḥ sargaścaturthastu mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ
tiryaksrotāstu yaḥ proktastairyagyonyastataḥ smṛtaḥ
- 4
तथोर्ध्वस्रोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः
ततो ऽर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः
tathordhvasrotasāṃ ṣaṣṭho devasargastu sa smṛtaḥ
tato 'rvāksrotasāṃ sargaḥ saptamaḥ sa tu mānuṣaḥ
- 5
अष्टमो ऽनुग्रहः सर्गैः सात्त्विकस्तामसश्च यः
पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृताश्च त्रयः स्मृताः
aṣṭamo 'nugrahaḥ sargaiḥ sāttvikastāmasaśca yaḥ
pañcaite vaikṛtāḥ sargāḥ prākṛtāśca trayaḥ smṛtāḥ
- 6
प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमस्तथा
ब्रह्मतो नव सर्गास्तु जगतो मूलहेतवः
prākṛto vaikṛtaścaiva kaumāro navamastathā
brahmato nava sargāstu jagato mūlahetavaḥ
- 7
ख्यात्याद्या दक्षकन्यास्तु भृग्वाद्या उपयेमिरे
नित्यो नैमित्तकः सर्गस्त्रिधा प्रकथितो जनैः
khyātyādyā dakṣakanyāstu bhṛgvādyā upayemire
nityo naimittakaḥ sargastridhā prakathito janaiḥ
- 8
प्राकृता दैनन्दिनी स्यादन्तरप्रलयादनु
जायते यत्रानुदिनं मित्यसर्गो हि संमतः
prākṛtā dainandinī syādantarapralayādanu
jāyate yatrānudinaṃ mityasargo hi saṃmataḥ
- 9
देवौ धाताविधातारौ भृगोः ख्यातिरसूयत
श्रियं च पत्नी विष्णोर्या स्तुता शक्रेण वृद्धये
devau dhātāvidhātārau bhṛgoḥ khyātirasūyata
śriyaṃ ca patnī viṣṇoryā stutā śakreṇa vṛddhaye
- 10
धातुर्विधातुर्द्वौ पुत्रौ क्रमात्प्राणो मृकण्डुकः
मार्कण्डेयो मृकण्डोश्च जज्ञे वेदशिरास्ततः
dhāturvidhāturdvau putrau kramātprāṇo mṛkaṇḍukaḥ
mārkaṇḍeyo mṛkaṇḍośca jajñe vedaśirāstataḥ
- 11
पौर्णमासश्च सम्भूत्यां मरीचेरभवत्सुतः
स्मृत्यामङ्गिरसः पुत्राः सिनीवाली कुहूस्तथा
paurṇamāsaśca sambhūtyāṃ marīcerabhavatsutaḥ
smṛtyāmaṅgirasaḥ putrāḥ sinīvālī kuhūstathā
- 12
राकाश्चानुमतिश्चात्रेर् अनसूयाप्यजीजनत्
सोमं दुर्वाससं पुत्रं दत्तात्रेयं च योगिनम्
rākāścānumatiścātrer anasūyāpyajījanat
somaṃ durvāsasaṃ putraṃ dattātreyaṃ ca yoginam
- 13
प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दत्तोलिस्तत्सुतो ऽभवत्
क्षमायां पुलहाज्जाताः सहिष्णुः कर्मपादिकाः
prītyāṃ pulastyabhāryāyāṃ dattolistatsuto 'bhavat
kṣamāyāṃ pulahājjātāḥ sahiṣṇuḥ karmapādikāḥ
- 14
संनत्यां च क्रतोरासन्बालिखिल्या महौजसः
अङ्गुष्ठपर्वमात्रास्ते ये हि षष्टिसहस्रिणः
saṃnatyāṃ ca kratorāsanbālikhilyā mahaujasaḥ
aṅguṣṭhaparvamātrāste ye hi ṣaṣṭisahasriṇaḥ
- 15
ऊर्जायां च वशिष्ठाच्च राजा गात्रोर्ध्वबाहुकः
सवनश्चालघुः शुक्रः सुतपाः सप्त चर्षयः
ūrjāyāṃ ca vaśiṣṭhācca rājā gātrordhvabāhukaḥ
savanaścālaghuḥ śukraḥ sutapāḥ sapta carṣayaḥ
- 16
पावकः पवमानो ऽभूच्छुचिः स्वाहाग्निजो ऽभवत्
अग्निस्वात्ता बर्हिषदो ऽनग्नयः साग्नयो ह्य् अजात्
pāvakaḥ pavamāno 'bhūcchuciḥ svāhāgnijo 'bhavat
agnisvāttā barhiṣado 'nagnayaḥ sāgnayo hy ajāt
- 17
पितृभ्यश्च स्वधायां च मेना वैधारिणी सुते
हिंसाभार्या त्वधर्मस्य तयोर्जज्ञे तथानृतम्
pitṛbhyaśca svadhāyāṃ ca menā vaidhāriṇī sute
hiṃsābhāryā tvadharmasya tayorjajñe tathānṛtam
- 18
कन्या च निकृतिस्ताभ्यां भयन्नरकेमेव च
माया च वेदना चैव मिथुनं त्विदमेतयोः
kanyā ca nikṛtistābhyāṃ bhayannarakemeva ca
māyā ca vedanā caiva mithunaṃ tvidametayoḥ
- 19
तयोर्जज्ञे ऽथ वै मायां मृत्युं भूतापहारिणम्
वेदना च सुतं चापि दुःखं जज्ञे ऽथ रौरवात्
tayorjajñe 'tha vai māyāṃ mṛtyuṃ bhūtāpahāriṇam
vedanā ca sutaṃ cāpi duḥkhaṃ jajñe 'tha rauravāt
- 20
मृत्योर्व्याधिजराशोकतृष्णाक्रोधाश्च जज्ञिरे
ब्रह्मणश्च रुदन्जातो रोदनाद्रुद्रनामकः
mṛtyorvyādhijarāśokatṛṣṇākrodhāśca jajñire
brahmaṇaśca rudanjāto rodanādrudranāmakaḥ
- 21
भवं शर्वमथेशानं तथा पशुपतिं द्विज
भीममुग्रं महादेवमुवाच स पितामहः
bhavaṃ śarvamatheśānaṃ tathā paśupatiṃ dvija
bhīmamugraṃ mahādevamuvāca sa pitāmahaḥ
- 22
दक्षकोपाच्च तद्भार्या देहं तत्याज सा सती
हिमवद्दुहिता भूत्वा पत्नी शम्भोरभूत्पुनः
dakṣakopācca tadbhāryā dehaṃ tatyāja sā satī
himavadduhitā bhūtvā patnī śambhorabhūtpunaḥ
- 23
ऋषिभ्यो नारदाद्युक्ताः पूजाः स्नानादिपूर्विकाः
स्वायम्भुवाद्यास्ताः कृत्वा विष्ण्वादेर्भुक्तिमुक्तिदाः
ṛṣibhyo nāradādyuktāḥ pūjāḥ snānādipūrvikāḥ
svāyambhuvādyāstāḥ kṛtvā viṣṇvāderbhuktimuktidāḥ
- 24
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये जगत्सर्गवर्णनं नाम विंशतितमो ऽध्यायः
ity ādimahāpurāṇe āgneye jagatsargavarṇanaṃ nāma viṃśatitamo 'dhyāyaḥ

