45 shlokas
- 1
अग्निर् उवाच
प्रियव्रतोत्तानपादौ मनोः स्वायम्भुवात्सुतौ
अजीजनत्स तां कन्यां शतरूपां तपोऽन्विताम्
agnir uvāca
priyavratottānapādau manoḥ svāyambhuvātsutau
ajījanatsa tāṃ kanyāṃ śatarūpāṃ tapo'nvitām
- 2
काम्यां कर्दमभार्यातः सम्राट्कुक्षिर्विराट्प्रभुः
सुरुच्यामुत्तमो जज्ञे पुत्र उत्तानपादतः
kāmyāṃ kardamabhāryātaḥ samrāṭkukṣirvirāṭprabhuḥ
surucyāmuttamo jajñe putra uttānapādataḥ
- 3
सुनीत्यां तु ध्रुवः पुत्रस्तपस्तेपे स कीर्तये
ध्रुवो वर्षसहस्राणि त्रीणि दिव्यानि हे मुने
sunītyāṃ tu dhruvaḥ putrastapastepe sa kīrtaye
dhruvo varṣasahasrāṇi trīṇi divyāni he mune
- 4
तस्मै प्रीतो हरिः प्रादान्मुन्यग्रे स्थानकं स्थिरम्
श्लोकं पपाठ ह्य् उशना वृद्धिं दृष्ट्वा स तस्य च
tasmai prīto hariḥ prādānmunyagre sthānakaṃ sthiram
ślokaṃ papāṭha hy uśanā vṛddhiṃ dṛṣṭvā sa tasya ca
- 5
अहो ऽस्य तपसो वीर्यमहो श्रुतम् अहो ऽद्भुतम्
यमद्य पुरतः कृत्वा ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः
aho 'sya tapaso vīryamaho śrutam aho 'dbhutam
yamadya purataḥ kṛtvā dhruvaṃ saptarṣayaḥ sthitāḥ
- 6
तस्मात्शिष्टिं च भव्यं च ध्रुवाच्छम्भुर्व्यजायत
शिष्टेराधत्त सुच्छाया पञ्च पुत्रानकल्मषान्
tasmātśiṣṭiṃ ca bhavyaṃ ca dhruvācchambhurvyajāyata
śiṣṭerādhatta succhāyā pañca putrānakalmaṣān
- 7
रिपुं रिपुञ्जयं रिप्रं वृकलं वृकतेजसम्
रिपोराधत्त बृहती चाक्षुषं सर्वतेजसम्
ripuṃ ripuñjayaṃ ripraṃ vṛkalaṃ vṛkatejasam
riporādhatta bṛhatī cākṣuṣaṃ sarvatejasam
- 8
अजीजनत्पुष्करिण्यां वीरिण्यां चाक्षुषो मनुम्
मनोरजायन्त दश नड्वलायां सुतोत्तमाः
ajījanatpuṣkariṇyāṃ vīriṇyāṃ cākṣuṣo manum
manorajāyanta daśa naḍvalāyāṃ sutottamāḥ
- 9
ऊरुः पुरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाक्कविः
अग्निष्टुर् अतिरात्रश्च सुद्युम्नश्चाभिमन्युकः
ūruḥ puruḥ śatadyumnastapasvī satyavākkaviḥ
agniṣṭur atirātraśca sudyumnaścābhimanyukaḥ
- 10
ऊरोरजनयत्पुत्रान्षडग्नेयी महाप्रभान्
अङ्गं सुमनसं स्वातिं क्रतुम् अङ्गिरसं गयम्
ūrorajanayatputrānṣaḍagneyī mahāprabhān
aṅgaṃ sumanasaṃ svātiṃ kratum aṅgirasaṃ gayam
- 11
अङ्गात्सुनीथापत्यं वै वेणमेकं व्यजायत
अरक्षकः पापरतः स हतो मुनिभिः कुशैः
aṅgātsunīthāpatyaṃ vai veṇamekaṃ vyajāyata
arakṣakaḥ pāparataḥ sa hato munibhiḥ kuśaiḥ
- 12
प्रजार्थम् ऋषयो ऽथास्य ममन्थुर्दक्षिणं करं
वेणस्य मथितो पाणौ संबभूव पृथुर्नृपः
prajārtham ṛṣayo 'thāsya mamanthurdakṣiṇaṃ karaṃ
veṇasya mathito pāṇau saṃbabhūva pṛthurnṛpaḥ
- 13
तं दृष्ट्वा मुनयः प्राहुरेष वै मुदिताः प्रजाः
करिष्यति महातेजा यशश्च प्राप्स्यते महत्
taṃ dṛṣṭvā munayaḥ prāhureṣa vai muditāḥ prajāḥ
kariṣyati mahātejā yaśaśca prāpsyate mahat
- 14
स धन्वी कवची जातस्तेजसा निर्दहन्निव
पृथुर्वैन्यः प्रजाः सर्वा ररक्ष क्षेत्रपूर्वजः
sa dhanvī kavacī jātastejasā nirdahanniva
pṛthurvainyaḥ prajāḥ sarvā rarakṣa kṣetrapūrvajaḥ
- 15
राजसूयाभिषिक्तानामाद्यः स पृथिवीपतिः
तस्माच्चैव समुत्पन्नौ निपुणौ सूतमागधौ
rājasūyābhiṣiktānāmādyaḥ sa pṛthivīpatiḥ
tasmāccaiva samutpannau nipuṇau sūtamāgadhau
- 16
तत्स्तोत्रं चक्रतुर्वीरौ राजाभूज्जनरञ्जनात्
दुग्धा गौस्तेन शस्यार्थं प्रजानां जीवनाय च
tatstotraṃ cakraturvīrau rājābhūjjanarañjanāt
dugdhā gaustena śasyārthaṃ prajānāṃ jīvanāya ca
- 17
सह देवैर्मुनिगणैर्गन्धर्वैः साप्सरोगणैः
पितृभिर्दानवैः सर्पैर्वीरुद्भिः पर्वतैर्जनैः
saha devairmunigaṇairgandharvaiḥ sāpsarogaṇaiḥ
pitṛbhirdānavaiḥ sarpairvīrudbhiḥ parvatairjanaiḥ
- 18
तेषु तेषु च पात्रेषु दुह्यमाना वसुन्धरा
प्रादाद्यथेप्सितं क्षीरं तेन प्राणानधारयत्
teṣu teṣu ca pātreṣu duhyamānā vasundharā
prādādyathepsitaṃ kṣīraṃ tena prāṇānadhārayat
- 19
पृथोः पुत्रौ तु धर्मज्ञौ जज्ञाते ऽन्तर्द्विपालिनौ
शिखण्डी हविर्धानमन्तर्धानात्व्यजायत
pṛthoḥ putrau tu dharmajñau jajñāte 'ntardvipālinau
śikhaṇḍī havirdhānamantardhānātvyajāyata
- 20
हविर्धानात्षडाग्नेयी धीषणाजनयत्सुतान्
प्राचीनबर्हिषं शुक्रं गयं कृष्णं व्रजाजिनौ
havirdhānātṣaḍāgneyī dhīṣaṇājanayatsutān
prācīnabarhiṣaṃ śukraṃ gayaṃ kṛṣṇaṃ vrajājinau
- 21
प्राचीनाग्राः कुशास्तस्य पृथिव्यां यजतो यतः
प्राचीनबर्हिर्भगवान्महानासीत्प्रजापतिः
prācīnāgrāḥ kuśāstasya pṛthivyāṃ yajato yataḥ
prācīnabarhirbhagavānmahānāsītprajāpatiḥ
- 22
सवर्णाधत्त सामुद्री दश प्राचीनबर्हिषः
सर्वे प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगाः
savarṇādhatta sāmudrī daśa prācīnabarhiṣaḥ
sarve pracetaso nāma dhanurvedasya pāragāḥ
- 23
अपृथग्धर्मचरणास्ते तप्यन्त महत्तपः
दशवर्षसहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः
apṛthagdharmacaraṇāste tapyanta mahattapaḥ
daśavarṣasahasrāṇi samudrasalileśayāḥ
- 24
प्रजापतित्वं सम्प्राप्य तुष्टा विष्णोश्च निर्गताः
भूः खं व्याप्तं हि तरुभिस्तांस्तरूनदहंश्च ते
prajāpatitvaṃ samprāpya tuṣṭā viṣṇośca nirgatāḥ
bhūḥ khaṃ vyāptaṃ hi tarubhistāṃstarūnadahaṃśca te
- 25
मुखजाग्निमरुद्भ्यां च दृष्ट्वा चाथ द्रुमक्षयम्
उपगम्याब्रवीदेतान्राजा सोमः प्रजापतीन्
mukhajāgnimarudbhyāṃ ca dṛṣṭvā cātha drumakṣayam
upagamyābravīdetānrājā somaḥ prajāpatīn
- 26
कोपं यच्छत दास्यन्ति कन्यां वो मारिषां वराम्
तपस्विनो मुनेः कण्डोः प्रम्लोचायां ममैव च
kopaṃ yacchata dāsyanti kanyāṃ vo māriṣāṃ varām
tapasvino muneḥ kaṇḍoḥ pramlocāyāṃ mamaiva ca
- 27
भविष्यं जानता सृष्टा भार्या वो ऽस्तु कुलंकरी
अस्यामुत्पत्स्यते दक्षः प्रजाः संवर्धयिष्यति
bhaviṣyaṃ jānatā sṛṣṭā bhāryā vo 'stu kulaṃkarī
asyāmutpatsyate dakṣaḥ prajāḥ saṃvardhayiṣyati
- 28
प्रचेतसस्तां जगृहुर्दक्षो ऽस्यां च ततो ऽभवत्
अचरांश्च चरांश्चैव द्विपदो ऽथ चतुष्पदः
pracetasastāṃ jagṛhurdakṣo 'syāṃ ca tato 'bhavat
acarāṃśca carāṃścaiva dvipado 'tha catuṣpadaḥ
- 29
स सृष्ट्वा मनसा दक्षः पश्चादसृजत स्त्रियः
ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश
sa sṛṣṭvā manasā dakṣaḥ paścādasṛjata striyaḥ
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa
- 30
सप्तविंशति सोमाय चतस्रो ऽरिष्टनेमिने
द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे अदात्
saptaviṃśati somāya catasro 'riṣṭanemine
dve caiva bahuputrāya dve caivāṅgirase adāt

