30 shlokas
- 1
अग्निर् उवाच
भारतं सम्प्रवक्ष्यामि कृष्णमाहात्म्यलक्षणम्
भूभारमहरद्विष्णुर्निमित्तीकृत्य पाण्डवान्
agnir uvāca
bhārataṃ sampravakṣyāmi kṛṣṇamāhātmyalakṣaṇam
bhūbhāramaharadviṣṇurnimittīkṛtya pāṇḍavān
- 2
विष्णुनाभ्यब्जजो ब्रह्मा ब्रह्मपुत्रो ऽत्रिरत्रितः
सोमः सोमाद्बुधस्तस्मादैल आसीत्पुरूरवाः
viṣṇunābhyabjajo brahmā brahmaputro 'triratritaḥ
somaḥ somādbudhastasmādaila āsītpurūravāḥ
- 3
तस्मादायुस्ततो राजा नहुषो ऽतो ययातिकः
ततः पुरुस्तस्य वंशे भरतो ऽथ नृपः कुरुः
tasmādāyustato rājā nahuṣo 'to yayātikaḥ
tataḥ purustasya vaṃśe bharato 'tha nṛpaḥ kuruḥ
- 4
तद्वंशे शान्तनुस्तस्माद्भीष्मो गङ्गासुतो ऽनुजौ
चित्राङ्गदो विचित्रश्च सत्यवत्यां च शान्तनोः
tadvaṃśe śāntanustasmādbhīṣmo gaṅgāsuto 'nujau
citrāṅgado vicitraśca satyavatyāṃ ca śāntanoḥ
- 5
स्वर्गं गते शान्तनौ च भीष्मो भार्याविवर्जितः
अपालयत्भ्रातृराज्यं बालश्चित्राङ्गदो हतः
svargaṃ gate śāntanau ca bhīṣmo bhāryāvivarjitaḥ
apālayatbhrātṛrājyaṃ bālaścitrāṅgado hataḥ
- 6
चित्राङ्गदेन द्वे कन्ये काशिराजस्य चाम्बिका
अम्बालिका च भीष्मेण आनीते विजितारिणा
citrāṅgadena dve kanye kāśirājasya cāmbikā
ambālikā ca bhīṣmeṇa ānīte vijitāriṇā
- 7
भार्ये विचित्रवीर्यस्य यक्ष्मणा स दिवं गतः
सत्यवत्या ह्य् अनुमतादम्बिकायां नृपो ऽभवत्
bhārye vicitravīryasya yakṣmaṇā sa divaṃ gataḥ
satyavatyā hy anumatādambikāyāṃ nṛpo 'bhavat
- 8
धृतराष्ट्रो ऽम्बालिकायां पाण्डुश्च व्यासतः सुतः
गान्धार्यां धृतराष्ट्राच्च दुर्योधनमुखं शतम्
dhṛtarāṣṭro 'mbālikāyāṃ pāṇḍuśca vyāsataḥ sutaḥ
gāndhāryāṃ dhṛtarāṣṭrācca duryodhanamukhaṃ śatam
- 9
शतशृङ्गाश्रमपदे भार्यायोगाद्यतो मृतिः
ऋषिशापात्ततो धर्मात्कुन्त्यां पाण्डोर्युधिष्ठिरः
śataśṛṅgāśramapade bhāryāyogādyato mṛtiḥ
ṛṣiśāpāttato dharmātkuntyāṃ pāṇḍoryudhiṣṭhiraḥ
- 10
वाताद्भीमो ऽर्जुनः शक्रान्माद्र्यामश्विकुमारतः
नकुलः सहदेवश्च पाण्डुर्माद्रीयुतो मृतः
vātādbhīmo 'rjunaḥ śakrānmādryāmaśvikumārataḥ
nakulaḥ sahadevaśca pāṇḍurmādrīyuto mṛtaḥ
- 11
कर्णः कुन्त्यां हि कन्यायां जातो दुर्योधाश्रितः
कुरुपाण्डवयोर्वैरं दैवयोगाद्बभूव ह
karṇaḥ kuntyāṃ hi kanyāyāṃ jāto duryodhāśritaḥ
kurupāṇḍavayorvairaṃ daivayogādbabhūva ha
- 12
दुर्योधनो जतुगृहे पाण्डवानदहत्कुधीः
दग्धागाराद्विनिष्क्रान्ता मातृपृष्टास्तु पाण्डवाः
duryodhano jatugṛhe pāṇḍavānadahatkudhīḥ
dagdhāgārādviniṣkrāntā mātṛpṛṣṭāstu pāṇḍavāḥ
- 13
ततस्तु एकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने
मुनिवेषाः स्थिताः सर्वे निहत्य बकराक्षसम्
tatastu ekacakrāyāṃ brāhmaṇasya niveśane
muniveṣāḥ sthitāḥ sarve nihatya bakarākṣasam
- 14
ययुः पाञ्चालविषयं द्रौपद्यास्ते स्वयंवरे
सम्प्राप्ता बाहुवेधेन द्रौपदी पञ्चपाण्डवैः
yayuḥ pāñcālaviṣayaṃ draupadyāste svayaṃvare
samprāptā bāhuvedhena draupadī pañcapāṇḍavaiḥ
- 15
अर्धराज्यं ततः प्राप्ता ज्ञाता दुर्योधनादिभिः
गाण्डीवं च धनुर्दिव्यं पावकाद्रथमुत्तमम्
ardharājyaṃ tataḥ prāptā jñātā duryodhanādibhiḥ
gāṇḍīvaṃ ca dhanurdivyaṃ pāvakādrathamuttamam
- 16
सारथिं चार्जुनः संख्ये कृष्णम् अक्षय्यसायकान्
ब्रह्मास्त्रादींस्तथा द्रोणात्सर्वे शस्त्रविशारदाः
sārathiṃ cārjunaḥ saṃkhye kṛṣṇam akṣayyasāyakān
brahmāstrādīṃstathā droṇātsarve śastraviśāradāḥ
- 17
कृष्णेन सो ऽर्जुनो वह्निं खाण्डवे समतर्पयत्
इन्द्रवृष्टिं वारयंश्च शरवर्षेण पाण्डवः
kṛṣṇena so 'rjuno vahniṃ khāṇḍave samatarpayat
indravṛṣṭiṃ vārayaṃśca śaravarṣeṇa pāṇḍavaḥ
- 18
जिता दिशः पाण्डवैश्च राज्यं चक्रे युधिष्ठिरः
बहुस्वर्णं राजसूयं न सेहे तं सुयोधनः
jitā diśaḥ pāṇḍavaiśca rājyaṃ cakre yudhiṣṭhiraḥ
bahusvarṇaṃ rājasūyaṃ na sehe taṃ suyodhanaḥ
- 19
भ्रात्रा दुःशासनेनोक्तः कर्णेन प्राप्तभूतिना
द्यूतकार्ये शकुनिना द्यूतेन स युधिष्ठिरम्
bhrātrā duḥśāsanenoktaḥ karṇena prāptabhūtinā
dyūtakārye śakuninā dyūtena sa yudhiṣṭhiram
- 20
अजयत्तस्य राज्यं च सभास्थो माययाहसत्
जितो युधिष्ठिरो भ्रातृयुक्तश्चारण्यकं ययौ
ajayattasya rājyaṃ ca sabhāstho māyayāhasat
jito yudhiṣṭhiro bhrātṛyuktaścāraṇyakaṃ yayau
- 21
वने द्वादशवर्षाणि प्रतिज्ञातानि सो ऽनयत्
अष्टाशीतिसहस्राणि भोजयन्पूर्ववत्द्विजान्
vane dvādaśavarṣāṇi pratijñātāni so 'nayat
aṣṭāśītisahasrāṇi bhojayanpūrvavatdvijān
- 22
सधौम्यो द्रौपदीषष्ठस्ततः प्रायाद्विराटकम्
कङ्को द्विजो ह्य् अविज्ञातो राजा भीमो ऽथ सूपकृत्
sadhaumyo draupadīṣaṣṭhastataḥ prāyādvirāṭakam
kaṅko dvijo hy avijñāto rājā bhīmo 'tha sūpakṛt
- 23
बृहन्नलार्जुनो भार्या सैरिन्ध्री यमजौ तथा
अन्यनाम्ना भीमसेनः कीचकं चावधीन्निशि
bṛhannalārjuno bhāryā sairindhrī yamajau tathā
anyanāmnā bhīmasenaḥ kīcakaṃ cāvadhīnniśi
- 24
द्रौपदीं हर्तुकामं तं अर्जुनश्चाजयत्कुरून्
कुर्वतो गोग्रहादींश्च तैर्ज्ञाताः पाण्डवा अथ
draupadīṃ hartukāmaṃ taṃ arjunaścājayatkurūn
kurvato gograhādīṃśca tairjñātāḥ pāṇḍavā atha
- 25
सुभद्रा कृष्णभगिनी अर्जुनात्समजीजनत्
अभिमन्युं ददौ तस्मै विराटश्चोत्तरां सुताम्
subhadrā kṛṣṇabhaginī arjunātsamajījanat
abhimanyuṃ dadau tasmai virāṭaścottarāṃ sutām
- 26
सप्ताक्षौहिणीश आसीद्धर्मराजो रणाय सः
कृष्णो दूतो ऽब्रवीद्गत्वा दुर्योधनममर्षणम्
saptākṣauhiṇīśa āsīddharmarājo raṇāya saḥ
kṛṣṇo dūto 'bravīdgatvā duryodhanamamarṣaṇam
- 27
एकादशाक्षौहिणीशं नृपं दुर्योधनं तदा
युधिष्ठिरायार्धराज्यं देहि ग्रामांश्च पञ्च वा
ekādaśākṣauhiṇīśaṃ nṛpaṃ duryodhanaṃ tadā
yudhiṣṭhirāyārdharājyaṃ dehi grāmāṃśca pañca vā
- 28
युध्यस्व वा वचः श्रुत्वा कृष्णमाह सुयोधनः
भूसूच्यग्रं न दास्यामि योत्स्ये संग्रहणोद्यतः
yudhyasva vā vacaḥ śrutvā kṛṣṇamāha suyodhanaḥ
bhūsūcyagraṃ na dāsyāmi yotsye saṃgrahaṇodyataḥ
- 29
विश्वरूपं दर्शयित्वा अधृष्यं विदुरार्चितः
प्रागाद्युधिष्ठिरं प्राह योधयैनं सुयोधनम्
viśvarūpaṃ darśayitvā adhṛṣyaṃ vidurārcitaḥ
prāgādyudhiṣṭhiraṃ prāha yodhayainaṃ suyodhanam
- 30
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये आदिपर्वादिवर्णनं नाम त्रयोदशो ऽध्यायः
ity ādimahāpurāṇe āgneye ādiparvādivarṇanaṃ nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ

