18 shlokas
- 1
वशिष्ठ उवाच
मत्स्यादिरूपिणं विष्णुं ब्रूहि सर्गादिकारणम्
पुराणं ब्रह्म चाग्नेयं यथा विष्णोः पुरा श्रुतम्
vaśiṣṭha uvāca
matsyādirūpiṇaṃ viṣṇuṃ brūhi sargādikāraṇam
purāṇaṃ brahma cāgneyaṃ yathā viṣṇoḥ purā śrutam
- 2
अग्निर् उवाच
मत्स्यावतारं वक्ष्ये ऽहं वसिष्ठ शृणु वै हरेः
अवतारक्रिया दुष्टनष्ट्यै सत्पालनाय हि
agnir uvāca
matsyāvatāraṃ vakṣye 'haṃ vasiṣṭha śṛṇu vai hareḥ
avatārakriyā duṣṭanaṣṭyai satpālanāya hi
- 3
आसीदतीतकल्पान्ते ब्राह्मो नैमित्तिको लयः
समुद्रोपप्लुतास्तत्र लोका भूरादिका मुने
āsīdatītakalpānte brāhmo naimittiko layaḥ
samudropaplutāstatra lokā bhūrādikā mune
- 4
मनुर्वैवस्वतस्तेपे तपो वै भुक्तिमुक्तये
एकदा कृतमालायां कुर्वतो जलतर्पणं
manurvaivasvatastepe tapo vai bhuktimuktaye
ekadā kṛtamālāyāṃ kurvato jalatarpaṇaṃ
- 5
तस्याञ्जल्युदके मत्स्यः स्वल्प एको ऽभ्यपद्यत
क्षेप्तुकामं जले प्राह न मां क्षिप नरोत्तम
tasyāñjalyudake matsyaḥ svalpa eko 'bhyapadyata
kṣeptukāmaṃ jale prāha na māṃ kṣipa narottama
- 6
ग्राहादिभ्यो भयं मे ऽद्य तच्छ्रुत्वा कलशे ऽक्षिपत्
स तु वृद्धः पुनर्मत्स्यः प्राह तं देहि मे बृहत्
grāhādibhyo bhayaṃ me 'dya tacchrutvā kalaśe 'kṣipat
sa tu vṛddhaḥ punarmatsyaḥ prāha taṃ dehi me bṛhat
- 7
स्थानमेतद्वचः श्रुत्वा राजाथोदञ्चने ऽक्षिपत्
तत्र वृद्धो ऽब्रवीद्भूपं पृथु देहि पदं मनो
sthānametadvacaḥ śrutvā rājāthodañcane 'kṣipat
tatra vṛddho 'bravīdbhūpaṃ pṛthu dehi padaṃ mano
- 8
सरोवरे पुनः क्षिप्तो ववृधे तत्प्रमाणवान्
ऊचे देहि बृहत्स्थानं प्राक्षिपच्चाम्बुधौ ततः
sarovare punaḥ kṣipto vavṛdhe tatpramāṇavān
ūce dehi bṛhatsthānaṃ prākṣipaccāmbudhau tataḥ
- 9
लक्षयोजनविस्तीर्णः क्षणमात्रेण सो ऽभवत्
मत्स्यं तमद्भुतं दृष्ट्वा विस्मितः प्राब्रवीन्मनुः
lakṣayojanavistīrṇaḥ kṣaṇamātreṇa so 'bhavat
matsyaṃ tamadbhutaṃ dṛṣṭvā vismitaḥ prābravīnmanuḥ
- 10
को भवान्ननु वै विष्णुर्नारायण नमो ऽस्तु ते
मायया मोहयसि मां किमर्थं त्वं जनार्दन
ko bhavānnanu vai viṣṇurnārāyaṇa namo 'stu te
māyayā mohayasi māṃ kimarthaṃ tvaṃ janārdana
- 11
मनुनोक्तो ऽब्रवीन्मत्स्यो मनुं वै पालने रतम्
अवतीर्णो भवायास्य जगतो दुष्टनष्टये
manunokto 'bravīnmatsyo manuṃ vai pālane ratam
avatīrṇo bhavāyāsya jagato duṣṭanaṣṭaye
- 12
सप्तमे दिवसे त्व् अब्धिः प्लावयिष्यति वै जगत्
उपस्थितायां नावि त्वं बीजादीनि विधाय च
saptame divase tv abdhiḥ plāvayiṣyati vai jagat
upasthitāyāṃ nāvi tvaṃ bījādīni vidhāya ca
- 13
सप्तर्षिभिः परिवृतो निशां ब्राह्मीं चरिष्यसि
उपस्थितस्य मे शृङ्गे निबध्नीहि महाहिना
saptarṣibhiḥ parivṛto niśāṃ brāhmīṃ cariṣyasi
upasthitasya me śṛṅge nibadhnīhi mahāhinā
- 14
इत्युक्त्वान्तर्दधे मत्स्यो मनुः कालप्रतीक्षकः
स्थितः समुद्र उद्वेले नावमारुरुहे तदा
ityuktvāntardadhe matsyo manuḥ kālapratīkṣakaḥ
sthitaḥ samudra udvele nāvamāruruhe tadā
- 15
एकशृङ्गधरो मत्स्यो हैमो नियुतयोजनः
नावम्बबन्ध तच्छृङ्गे मत्स्याख्यं च पुराणकम्
ekaśṛṅgadharo matsyo haimo niyutayojanaḥ
nāvambabandha tacchṛṅge matsyākhyaṃ ca purāṇakam
- 16
शुश्राव मत्स्यात्पापघ्नं संस्तुवन्स्तुतिभिश्च तं
ब्रह्मवेदप्रहर्तारं हयग्रीवं च दानवं
śuśrāva matsyātpāpaghnaṃ saṃstuvanstutibhiśca taṃ
brahmavedaprahartāraṃ hayagrīvaṃ ca dānavaṃ
- 17
अवधीत्वेदमत्स्याद्यान्पालयामास केशवः
प्राप्ते कल्पे ऽथ वाराहे कूर्मरूपो ऽभवद्धरिः
avadhītvedamatsyādyānpālayāmāsa keśavaḥ
prāpte kalpe 'tha vārāhe kūrmarūpo 'bhavaddhariḥ
- 18
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मत्स्यावतारो नाम द्वितीयो ऽध्यायः
ity ādimahāpurāṇe āgneye matsyāvatāro nāma dvitīyo 'dhyāyaḥ

