४२ श्लोक
- 1
भूय एव महाबाहो शृणु मे परमं वचः ।
यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया ॥
मेसिन मस्यौदाbhūya eva mahābāho śaṛṇu me paramaṃ vacaḥ |
yatte'haṃ prīyamāṇāya vakṣyāmi hitakāmyayā ||
मेसिन मस्यौदाश्रीभगवानले भन्नुभयो: हे महाबाहु, मेरो परम वचन फेरि एकपटक सुन। तिमी यसमा रमाउँछौ, त्यसैले तिम्रो भलो चाहेर म यो तिमीलाई भन्नेछु।
- 2
न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः ।
अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः ॥
मेसिन मस्यौदाna me viduḥ suragaṇāḥ prabhavaṃ na maharṣayaḥ |
ahamādirhi devānāṃ maharṣīṇāṃ ca sarvaśaḥ ||
मेसिन मस्यौदादेवगणले पनि मेरो उत्पत्ति जान्दैनन्, महर्षिहरूले पनि जान्दैनन्, किनभने म नै सबै प्रकारले देवता र महर्षिहरूको आदि हुँ।
- 3
यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् ।
असम्मूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥
मेसिन मस्यौदाyo māmajamanādiṃ ca vetti lokamaheśvaram |
asammūḍhaḥ sa martyeṣu sarvapāpaiḥ pramucyate ||
मेसिन मस्यौदाजसले मलाई अजन्मा, अनादि र लोकहरूका महेश्वर भनी जान्दछ, त्यो मर्त्यहरूमाझ मोहरहित हुन्छ र सबै पापबाट मुक्त हुन्छ।
- 4
बुद्धिर्ज्ञानमसम्मोहः क्षमा सत्यं दमः शमः ।
सुखं दुःखं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च ॥
मेसिन मस्यौदाbuddhirjñānamasammohaḥ kṣamā satyaṃ damaḥ śamaḥ |
sukhaṃ duḥkhaṃ bhavo'bhāvo bhayaṃ cābhayameva ca ||
मेसिन मस्यौदाबुद्धि, ज्ञान, मोहरहितता, क्षमा, सत्य, इन्द्रियसंयम र मनको शान्ति, सुख र दुःख, उत्पत्ति र अभाव, भय र अभय पनि,
- 5
अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः ।
भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः ॥
मेसिन मस्यौदाahiṃsā samatā tuṣṭistapo dānaṃ yaśo'yaśaḥ |
bhavanti bhāvā bhūtānāṃ matta eva pṛthagvidhāḥ ||
मेसिन मस्यौदाअहिंसा, समता, सन्तोष, तप, दान, यश र अपयश: प्राणीहरूका यी विभिन्न भावहरू मबाटै उत्पन्न हुन्छन्।
- 6
महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा ।
मद्भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः ॥
मेसिन मस्यौदाmaharṣayaḥ sapta pūrve catvāro manavastathā |
madbhāvā mānasā jātā yeṣāṃ loka imāḥ prajāḥ ||
मेसिन मस्यौदापुराना सात महर्षि र त्यस्तै चार मनु, जो मेरो भावबाट युक्त भई मेरो मनबाट जन्मिए, उनीहरूबाटै संसारका यी सबै प्रजा उत्पन्न भएका हुन्।
- 7
एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः ।
सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ॥
मेसिन मस्यौदाetāṃ vibhūtiṃ yogaṃ ca mama yo vetti tattvataḥ |
so'vikampena yogena yujyate nātra saṃśayaḥ ||
मेसिन मस्यौदाजसले मेरो यो विभूति र योगलाई तत्त्वसहित जान्दछ, ऊ अविचल योगले युक्त हुन्छ; यसमा कुनै शङ्का छैन।
- 8
अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते ।
इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः ॥
मेसिन मस्यौदाahaṃ sarvasya prabhavo mattaḥ sarvaṃ pravartate |
iti matvā bhajante māṃ budhā bhāvasamanvitāḥ ||
मेसिन मस्यौदाम सबैको उत्पत्तिस्थान हुँ, मबाटै सबै कुरा प्रवृत्त हुन्छन्। यो बुझेर भावले भरिएका बुद्धिमान्हरू मलाई भज्छन्।
- 9
मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम् ।
कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥
मेसिन मस्यौदाmaccittā madgataprāṇā bodhayantaḥ parasparam |
kathayantaśca māṃ nityaṃ tuṣyanti ca ramanti ca ||
मेसिन मस्यौदाउनीहरूको चित्त ममा हुन्छ, प्राण मलाई अर्पित हुन्छ; उनीहरू एकअर्कालाई बुझाउँदै र सधैँ मेरै कुरा गर्दै सन्तुष्ट रहन्छन् र रमाउँछन्।
- 10
तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् ।
ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते ॥
मेसिन मस्यौदाteṣāṃ satatayuktānāṃ bhajatāṃ prītipūrvakam |
dadāmi buddhiyogaṃ taṃ yena māmupayānti te ||
मेसिन मस्यौदासधैँ ममा जोडिएका र प्रेमपूर्वक मलाई भज्नेहरूलाई म त्यो बुद्धियोग दिन्छु, जसद्वारा उनीहरू मकहाँ आइपुग्छन्।
- 11
तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः ।
नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता ॥
मेसिन मस्यौदाteṣāmevānukampārthamahamajñānajaṃ tamaḥ |
nāśayāmyātmabhāvastho jñānadīpena bhāsvatā ||
मेसिन मस्यौदाउनीहरूमाथिको करुणाले मात्र, म उनीहरूकै अन्तःकरणमा बसेर अज्ञानबाट जन्मेको अँध्यारोलाई ज्ञानको चम्किलो दियोले नष्ट गर्छु।
- 12
परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् ।
पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम् ॥
मेसिन मस्यौदाparaṃ brahma paraṃ dhāma pavitraṃ paramaṃ bhavān |
puruṣaṃ śāśvataṃ divyamādidevamajaṃ vibhum ||
मेसिन मस्यौदाअर्जुनले भने: तपाईं परम ब्रह्म, परम धाम र परम पवित्र हुनुहुन्छ; शाश्वत दिव्य पुरुष, आदिदेव, अजन्मा र सर्वव्यापी हुनुहुन्छ।
- 13
आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा ।
असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे ॥
मेसिन मस्यौदाāhustvāmṛṣayaḥ sarve devarṣirnāradastathā |
asito devalo vyāsaḥ svayaṃ caiva bravīṣi me ||
मेसिन मस्यौदासबै ऋषिहरू तपाईंलाई यसै भन्छन्, देवर्षि नारद, असित, देवल र व्यास पनि भन्छन्, र अहिले तपाईं आफैँ पनि मलाई यही भन्दै हुनुहुन्छ।
- 14
सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव ।
न हि ते भगवन्व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः ॥
मेसिन मस्यौदाsarvametadṛtaṃ manye yanmāṃ vadasi keśava |
na hi te bhagavanvyaktiṃ vidurdevā na dānavāḥ ||
मेसिन मस्यौदाहे केशव, तपाईंले मलाई जे भन्नुहुन्छ, ती सबैलाई म सत्य मान्छु। हे भगवन्, तपाईंको प्राकट्यलाई न देवताले जान्छन्, न दानवले।
- 15
स्वयमेवात्मनात्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम ।
भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ॥
मेसिन मस्यौदाsvayamevātmanātmānaṃ vettha tvaṃ puruṣottama |
bhūtabhāvana bhūteśa devadeva jagatpate ||
मेसिन मस्यौदाहे पुरुषोत्तम, हे भूतहरूलाई उत्पन्न गर्ने, हे भूतहरूका ईश्वर, हे देवहरूका देव, हे जगत्का स्वामी, तपाईं आफैँ मात्र आफूद्वारा आफूलाई जान्नुहुन्छ।
- 16
वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।
याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि ॥
मेसिन मस्यौदाvaktumarhasyaśeṣeṇa divyā hyātmavibhūtayaḥ |
yābhirvibhūtibhirlokānimāṃstvaṃ vyāpya tiṣṭhasi ||
मेसिन मस्यौदातपाईंका दिव्य आत्मविभूतिहरू, जसद्वारा तपाईं यी लोकहरूमा व्याप्त भएर रहनुहुन्छ, ती पूरै भन्न तपाईं नै योग्य हुनुहुन्छ।
- 17
कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन् ।
केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया ॥
मेसिन मस्यौदाkathaṃ vidyāmahaṃ yogiṃstvāṃ sadā paricintayan |
keṣu keṣu ca bhāveṣu cintyo'si bhagavanmayā ||
मेसिन मस्यौदाहे योगी, सधैँ तपाईंको चिन्तन गर्दै म तपाईंलाई कसरी जानूँ? हे भगवन्, कुन कुन भावमा मैले तपाईंको चिन्तन गर्नुपर्छ?
- 18
विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन ।
भूयः कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम् ॥
मेसिन मस्यौदाvistareṇātmano yogaṃ vibhūtiṃ ca janārdana |
bhūyaḥ kathaya tṛptirhi śaṛṇvato nāsti me'mṛtam ||
मेसिन मस्यौदाहे जनार्दन, आफ्नो योग र विभूतिबारे फेरि विस्तारपूर्वक भन्नुहोस्, किनभने यो अमृत सुन्दा मलाई तृप्ति हुँदैन।
- 19
हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।
प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे ॥
मेसिन मस्यौदाhanta te kathayiṣyāmi divyā hyātmavibhūtayaḥ |
prādhānyataḥ kuruśreṣṭha nāstyanto vistarasya me ||
मेसिन मस्यौदाश्रीभगवानले भन्नुभयो: हुन्छ, हे कुरुश्रेष्ठ, म तिमीलाई मेरा दिव्य विभूतिहरू भन्छु, तर मुख्य मुख्य मात्र, किनभने मेरो विस्तारको अन्त छैन।
- 20
अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः ।
अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च ॥
मेसिन मस्यौदाahamātmā guḍākeśa sarvabhūtāśayasthitaḥ |
ahamādiśca madhyaṃ ca bhūtānāmanta eva ca ||
मेसिन मस्यौदाहे गुडाकेश, सबै प्राणीहरूको हृदयमा रहेको आत्मा म हुँ। प्राणीहरूको आदि, मध्य र अन्त पनि म नै हुँ।
- 21
आदित्यानामहं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान् ।
मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी ॥
मेसिन मस्यौदाādityānāmahaṃ viṣṇurjyotiṣāṃ raviraṃśumān |
marīcirmarutāmasmi nakṣatrāṇāmahaṃ śaśī ||
मेसिन मस्यौदाआदित्यहरूमा म विष्णु हुँ, ज्योतिहरूमा किरणयुक्त सूर्य हुँ। मरुद्गणमा म मरीचि हुँ, र नक्षत्रहरूमा म चन्द्रमा हुँ।
- 22
वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः ।
इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना ॥
मेसिन मस्यौदाvedānāṃ sāmavedo'smi devānāmasmi vāsavaḥ |
indriyāṇāṃ manaścāsmi bhūtānāmasmi cetanā ||
मेसिन मस्यौदावेदहरूमा म सामवेद हुँ, देवताहरूमा म वासव हुँ। इन्द्रियहरूमा म मन हुँ, र प्राणीहरूमा म चेतना हुँ।
- 23
रुद्राणां शङ्करश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम् ।
वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम् ॥
मेसिन मस्यौदाrudrāṇāṃ śaṅkaraścāsmi vitteśo yakṣarakṣasām |
vasūnāṃ pāvakaścāsmi meruḥ śikhariṇāmaham ||
मेसिन मस्यौदारुद्रहरूमा म शङ्कर हुँ, यक्ष र राक्षसहरूमा धनका स्वामी कुबेर हुँ। वसुहरूमा म अग्नि हुँ, र शिखरहरूमा म मेरु हुँ।
- 24
पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् ।
सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः ॥
मेसिन मस्यौदाpurodhasāṃ ca mukhyaṃ māṃ viddhi pārtha bṛhaspatim |
senānīnāmahaṃ skandaḥ sarasāmasmi sāgaraḥ ||
मेसिन मस्यौदाहे पार्थ, पुरोहितहरूमा प्रमुख बृहस्पति मलाई जान। सेनापतिहरूमा म स्कन्द हुँ, जलाशयहरूमा म समुद्र हुँ।
- 25
महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम् ।
यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः ॥
मेसिन मस्यौदाmaharṣīṇāṃ bhṛgurahaṃ girāmasmyekamakṣaram |
yajñānāṃ japayajño'smi sthāvarāṇāṃ himālayaḥ ||
मेसिन मस्यौदामहर्षिहरूमा म भृगु हुँ, वाणीमा म एक अक्षर हुँ। यज्ञहरूमा म जपयज्ञ हुँ, र अचलहरूमा म हिमालय हुँ।
- 26
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः ।
गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः ॥
मेसिन मस्यौदाaśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ devarṣīṇāṃ ca nāradaḥ |
gandharvāṇāṃ citrarathaḥ siddhānāṃ kapilo muniḥ ||
मेसिन मस्यौदासबै रूखहरूमा म अश्वत्थ हुँ, देवर्षिहरूमा नारद हुँ। गन्धर्वहरूमा म चित्ररथ हुँ, र सिद्धहरूमा कपिल मुनि हुँ।
- 27
उच्चैःश्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम् ।
ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥
मेसिन मस्यौदाuccaiḥśravasamaśvānāṃ viddhi māmamṛtodbhavam |
airāvataṃ gajendrāṇāṃ narāṇāṃ ca narādhipam ||
मेसिन मस्यौदाघोडाहरूमा अमृतबाट उत्पन्न उच्चैःश्रवा मलाई जान, गजराजहरूमा ऐरावत, र मानिसहरूमा राजा मलाई जान।
- 28
आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक् ।
प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः ॥
मेसिन मस्यौदाāyudhānāmahaṃ vajraṃ dhenūnāmasmi kāmadhuk |
prajanaścāsmi kandarpaḥ sarpāṇāmasmi vāsukiḥ ||
मेसिन मस्यौदाहतियारहरूमा म वज्र हुँ, गाईहरूमा कामधेनु हुँ। सन्तान उत्पन्न गर्ने कन्दर्प म हुँ, र सर्पहरूमा म वासुकि हुँ।
- 29
अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम् ।
पितॄणामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम् ॥
मेसिन मस्यौदाanantaścāsmi nāgānāṃ varuṇo yādasāmaham |
pitṝṇāmaryamā cāsmi yamaḥ saṃyamatāmaham ||
मेसिन मस्यौदानागहरूमा म अनन्त हुँ, जलचरहरूमा वरुण हुँ। पितृहरूमा म अर्यमा हुँ, र नियमन गर्नेहरूमा म यम हुँ।
- 30
प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम् ।
मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम् ॥
मेसिन मस्यौदाprahlādaścāsmi daityānāṃ kālaḥ kalayatāmaham |
mṛgāṇāṃ ca mṛgendro'haṃ vainateyaśca pakṣiṇām ||
मेसिन मस्यौदादैत्यहरूमा म प्रह्लाद हुँ, गणना गर्नेहरूमा म काल हुँ। पशुहरूमा म पशुराज सिंह हुँ, र पक्षीहरूमा विनताका पुत्र गरुड हुँ।