२४ श्लोक
- 1
अभयं सत्त्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः ।
दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम् ॥
मेसिन मस्यौदाabhayaṃ sattvasaṃśuddhirjñānayogavyavasthitiḥ |
dānaṃ damaśca yajñaśca svādhyāyastapa ārjavam ||
मेसिन मस्यौदाश्रीभगवानले भन्नुभयो: निर्भयता, अन्तःकरणको शुद्धि, ज्ञान र योगमा दृढ स्थिति, दान, इन्द्रियसंयम, यज्ञ, स्वाध्याय, तप र सरलता;
- 2
अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम् ।
दया भूतेष्वलोलुप्त्वं मार्दवं ह्रीरचापलम् ॥
मेसिन मस्यौदाahiṃsā satyamakrodhastyāgaḥ śāntirapaiśunam |
dayā bhūteṣvaloluptvaṃ mārdavaṃ hrīracāpalam ||
मेसिन मस्यौदाअहिंसा, सत्य, क्रोध नहुनु, त्याग, शान्ति, चुक्ली नगर्नु, प्राणीहरूप्रति दया, लोभ नहुनु, कोमलता, लज्जा र चञ्चलता नहुनु;
- 3
तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता ।
भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत ॥
मेसिन मस्यौदाtejaḥ kṣamā dhṛtiḥ śaucamadroho nātimānitā |
bhavanti sampadaṃ daivīmabhijātasya bhārata ||
मेसिन मस्यौदातेज, क्षमा, धृति, शौच, द्रोह नहुनु र अति अभिमान नहुनु: हे भारत, यी दैवी सम्पद् लिएर जन्मेकाका गुण हुन्।
- 4
दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च ।
अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम् ॥
मेसिन मस्यौदाdambho darpo'bhimānaśca krodhaḥ pāruṣyameva ca |
ajñānaṃ cābhijātasya pārtha sampadamāsurīm ||
मेसिन मस्यौदाहे पार्थ, दम्भ, दर्प, अभिमान, क्रोध, कठोरता र अज्ञान आसुरी सम्पद् लिएर जन्मेकाका लक्षण हुन्।
- 5
दैवी सम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता ।
मा शुचः सम्पदं दैवीमभिजातोऽसि पाण्डव ॥
मेसिन मस्यौदाdaivī sampadvimokṣāya nibandhāyāsurī matā |
mā śucaḥ sampadaṃ daivīmabhijāto'si pāṇḍava ||
मेसिन मस्यौदादैवी सम्पद् मोक्षका लागि र आसुरी बन्धनका लागि मानिन्छ। हे पाण्डव, शोक नगर; तिमी दैवी सम्पद् लिएर जन्मेका छौ।
- 6
द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन्दैव आसुर एव च ।
दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु ॥
मेसिन मस्यौदाdvau bhūtasargau loke'smindaiva āsura eva ca |
daivo vistaraśaḥ prokta āsuraṃ pārtha me śaṛṇu ||
मेसिन मस्यौदाहे पार्थ, यस लोकमा दुई किसिमको प्राणी सृष्टि छ, दैवी र आसुरी। दैवीको विस्तारले वर्णन गरियो; अब आसुरीबारे मबाट सुन।
- 7
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च जना न विदुरासुराः ।
न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते ॥
मेसिन मस्यौदाpravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca janā na vidurāsurāḥ |
na śaucaṃ nāpi cācāro na satyaṃ teṣu vidyate ||
मेसिन मस्यौदाआसुरी स्वभावका मानिसहरू प्रवृत्ति र निवृत्ति जान्दैनन्। उनीहरूमा न शुद्धता हुन्छ, न सदाचार, न सत्य।
- 8
असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् ।
अपरस्परसम्भूतं किमन्यत्कामहैतुकम् ॥
मेसिन मस्यौदाasatyamapratiṣṭhaṃ te jagadāhuranīśvaram |
aparasparasambhūtaṃ kimanyatkāmahaitukam ||
मेसिन मस्यौदाउनीहरू भन्छन् कि जगत् असत्य छ, आधारहीन छ, ईश्वरविहीन छ, कुनै क्रमबद्ध कारणबाट उत्पन्न भएको होइन; कामनाबाहेक यसको कारण अरू के होला?
- 9
एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोऽल्पबुद्धयः ।
प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोऽहिताः ॥
मेसिन मस्यौदाetāṃ dṛṣṭimavaṣṭabhya naṣṭātmāno'lpabuddhayaḥ |
prabhavantyugrakarmāṇaḥ kṣayāya jagato'hitāḥ ||
मेसिन मस्यौदायही दृष्टि समातेर, नष्ट भएका आत्मा र अल्प बुद्धि भएका, उग्र कर्म गर्ने यिनीहरू जगत्का शत्रु बनेर त्यसको विनाशका लागि उठ्छन्।
- 10
काममाश्रित्य दुष्पूरं दम्भमानमदान्विताः ।
मोहाद्गृहीत्वासद्ग्राहान्प्रवर्तन्तेऽशुचिव्रताः ॥
मेसिन मस्यौदाkāmamāśritya duṣpūraṃ dambhamānamadānvitāḥ |
mohādgṛhītvāsadgrāhānpravartante'śucivratāḥ ||
मेसिन मस्यौदाकहिल्यै नभरिने कामनाको आश्रय लिएर, दम्भ, मान र मदले भरिएका, मोहले असत् धारणा समातेर उनीहरू अशुद्ध व्रतसहित कर्ममा लाग्छन्।
- 11
चिन्तामपरिमेयां च प्रलयान्तामुपाश्रिताः ।
कामोपभोगपरमा एतावदिति निश्चिताः ॥
मेसिन मस्यौदाcintāmaparimeyāṃ ca pralayāntāmupāśritāḥ |
kāmopabhogaparamā etāvaditi niścitāḥ ||
मेसिन मस्यौदामृत्युसम्म रहने अपार चिन्ताले घेरिएका, कामनाको भोगलाई नै परम लक्ष्य मानेका, यति नै हो भन्नेमा उनीहरू निश्चित हुन्छन्।
- 12
आशापाशशतैर्बद्धाः कामक्रोधपरायणाः ।
ईहन्ते कामभोगार्थमन्यायेनार्थसञ्चयान् ॥
मेसिन मस्यौदाāśāpāśaśatairbaddhāḥ kāmakrodhaparāyaṇāḥ |
īhante kāmabhogārthamanyāyenārthasañcayān ||
मेसिन मस्यौदासयौँ आशाका पासोले बाँधिएका, काम र क्रोधमा डुबेका उनीहरू कामभोगका लागि अन्यायपूर्वक धन थुपार्ने प्रयास गर्छन्।
- 13
इदमद्य मया लब्धमिमं प्राप्स्ये मनोरथम् ।
इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम् ॥
मेसिन मस्यौदाidamadya mayā labdhamimaṃ prāpsye manoratham |
idamastīdamapi me bhaviṣyati punardhanam ||
मेसिन मस्यौदाआज मैले यो पाएँ, यो मनोरथ पूरा गर्नेछु; यो धन मसँग छ, यो पनि फेरि मेरो हुनेछ, उनीहरू यस्तो सोच्छन्।
- 14
असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि ।
ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान्सुखी ॥
मेसिन मस्यौदाasau mayā hataḥ śatrurhaniṣye cāparānapi |
īśvaro'hamahaṃ bhogī siddho'haṃ balavānsukhī ||
मेसिन मस्यौदात्यो शत्रु मैले मारेँ, अरूलाई पनि मार्नेछु। म ईश्वर हुँ, म भोगी हुँ, म सिद्ध, बलवान् र सुखी हुँ।
- 15
आढ्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया ।
यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्यज्ञानविमोहिताः ॥
मेसिन मस्यौदाāḍhyo'bhijanavānasmi ko'nyo'sti sadṛśo mayā |
yakṣye dāsyāmi modiṣya ityajñānavimohitāḥ ||
मेसिन मस्यौदाम धनी छु, उच्च कुलको छु; मजस्तो अर्को को छ? म यज्ञ गर्नेछु, दान दिनेछु, रमाउनेछु। अज्ञानले मोहित भएका उनीहरू यसो भन्छन्।
- 16
अनेकचित्तविभ्रान्ता मोहजालसमावृताः ।
प्रसक्ताः कामभोगेषु पतन्ति नरकेऽशुचौ ॥
मेसिन मस्यौदाanekacittavibhrāntā mohajālasamāvṛtāḥ |
prasaktāḥ kāmabhogeṣu patanti narake'śucau ||
मेसिन मस्यौदाअनेक विचारले भ्रमित, मोहको जालले ढाकिएका, कामभोगमा आसक्त उनीहरू अपवित्र नरकमा खस्छन्।
- 17
आत्मसम्भाविताः स्तब्धा धनमानमदान्विताः ।
यजन्ते नामयज्ञैस्ते दम्भेनाविधिपूर्वकम् ॥
मेसिन मस्यौदाātmasambhāvitāḥ stabdhā dhanamānamadānvitāḥ |
yajante nāmayajñaiste dambhenāvidhipūrvakam ||
मेसिन मस्यौदाआफैँलाई ठूलो ठान्ने, अटेरी, धन र मानको मदले भरिएका उनीहरू दम्भपूर्वक, विधि नमानी नाममात्रका यज्ञ गर्छन्।
- 18
अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं च संश्रिताः ।
मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः ॥
मेसिन मस्यौदाahaṅkāraṃ balaṃ darpaṃ kāmaṃ krodhaṃ ca saṃśritāḥ |
māmātmaparadeheṣu pradviṣanto'bhyasūyakāḥ ||
मेसिन मस्यौदाअहंकार, बल, दर्प, काम र क्रोधको आश्रय लिएका, ईर्ष्यालु उनीहरू आफ्नै र अरूका शरीरमा रहेको मलाई द्वेष गर्छन्।
- 19
तानहं द्विषतः क्रूरान्संसारेषु नराधमान् ।
क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु ॥
मेसिन मस्यौदाtānahaṃ dviṣataḥ krūrānsaṃsāreṣu narādhamān |
kṣipāmyajasramaśubhānāsurīṣveva yoniṣu ||
मेसिन मस्यौदाद्वेष गर्ने ती क्रूर, अशुभ, मनुष्यमध्ये अधमहरूलाई म संसारमा बारम्बार आसुरी योनिमै फ्याँक्छु।
- 20
आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि ।
मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम् ॥
मेसिन मस्यौदाāsurīṃ yonimāpannā mūḍhā janmani janmani |
māmaprāpyaiva kaunteya tato yāntyadhamāṃ gatim ||
मेसिन मस्यौदाहे कौन्तेय, जन्म जन्ममा आसुरी योनि पाएका ती मूढहरू मलाई प्राप्त नगरी त्योभन्दा पनि अधम गतिमा जान्छन्।
- 21
त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः ।
कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत् ॥
मेसिन मस्यौदाtrividhaṃ narakasyedaṃ dvāraṃ nāśanamātmanaḥ |
kāmaḥ krodhastathā lobhastasmādetattrayaṃ tyajet ||
मेसिन मस्यौदाआत्माको नाश गर्ने नरकको यो ढोका तीन प्रकारको छ: काम, क्रोध र लोभ। त्यसैले यी तीनलाई त्याग्नुपर्छ।
- 22
एतैर्विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः ।
आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो याति परां गतिम् ॥
मेसिन मस्यौदाetairvimuktaḥ kaunteya tamodvāraistribhirnaraḥ |
ācaratyātmanaḥ śreyastato yāti parāṃ gatim ||
मेसिन मस्यौदाहे कौन्तेय, अन्धकारका यी तीन ढोकाबाट मुक्त भएको मानिसले आफ्नो कल्याणको आचरण गर्छ, र त्यसपछि परम गतिमा पुग्छ।
- 23
यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः ।
न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम् ॥
मेसिन मस्यौदाyaḥ śāstravidhimutsṛjya vartate kāmakārataḥ |
na sa siddhimavāpnoti na sukhaṃ na parāṃ gatim ||
मेसिन मस्यौदाजसले शास्त्रको विधि छोडेर कामनाअनुसार आचरण गर्छ, उसले न सिद्धि पाउँछ, न सुख, न परम गति।
- 24
तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ ।
ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि ॥
मेसिन मस्यौदाtasmācchāstraṃ pramāṇaṃ te kāryākāryavyavasthitau |
jñātvā śāstravidhānoktaṃ karma kartumihārhasi ||
मेसिन मस्यौदात्यसैले के गर्ने र के नगर्ने भन्ने निर्णयमा शास्त्र तिम्रा लागि प्रमाण होस्। शास्त्रको विधानले भनेको जानेर तिमीले यहाँ कर्म गर्नुपर्छ।