Sanskrit

Chapter 5

25 shlokas

25 shlokas

  1. 1
  2. 2

    प्रभावतीपृष्टः शुकः कथां प्राह अस्ति उज्जयिनी नाम नगरी

    तत्र विक्रमादित्यो राजा

    तस्य राज्ञः कामलीला नाम उत्तमकुले जाता

    सा च राज्ञो ऽतीव वल्लभा

    एकदा नृपस्तया सार्धं भोजनं कुर्वन्भृष्टमत्स्यांस्तस्यै दापयामास

    सा आह स्वामिन्नाहमेतान्पुरुषानवलोकयितुमपि समर्था किं पुनः स्पर्शनम्

    इति श्रुत्वा मत्स्या अट्टहासेन तथा जहसुर्यथा नागरिकलोके श्रुतम्

    राजा च तन्मत्स्यहास्यकारणं मन्त्रिज्योतिर्विच्छाकुनिककोविदान्पृच्छति

    यदा न को ऽपि जानाति तदा सर्वद्विजाग्रेसरं पुरोहितं प्राह यथा त्वयैव मत्स्यहास्यकारणं कथनीयमन्यथा त्वं देशान्निर्वासं प्राप्नोषि

    पुरोधा अप्येतद्वचः श्रुत्वा दिनपञ्चकं व्यवधाने याचयित्वा सविषादो गृहमगमत्

    स पुरोहितः तद् उत्तरम् अजानन्पुरस्ताद्राज्ञा निर्वास्यते

    स कथं भवत्विति प्रश्नः

    उत्तरमप्याह शुकः स ब्राह्मणो विषादापन्नः पुत्र्या बालपण्डितया बभाषे तात कथमुद्विग्नचित्त इव लक्ष्यसे

    कथय विषादस्य कारणम्

    विद्वद्भिर्विपद्यप्युच्चैः स्थातव्यम्

    उक्तं च

    सम्पदि यस्य न हर्षो विपदि विषादो रणे च भीरुत्वम्

    तं भुवनत्रयतिलकं जननी जनयति सुतं विरलम्

    prabhāvatīpṛṣṭaḥ śukaḥ kathāṃ prāha asti ujjayinī nāma nagarī

    tatra vikramādityo rājā

    tasya rājñaḥ kāmalīlā nāma uttamakule jātā

    sā ca rājño 'tīva vallabhā

    ekadā nṛpastayā sārdhaṃ bhojanaṃ kurvanbhṛṣṭamatsyāṃstasyai dāpayāmāsa

    sā āha svāminnāhametānpuruṣānavalokayitumapi samarthā kiṃ punaḥ sparśanam

    iti śrutvā matsyā aṭṭahāsena tathā jahasuryathā nāgarikaloke śrutam

    rājā ca tanmatsyahāsyakāraṇaṃ mantrijyotirvicchākunikakovidānpṛcchati

    yadā na ko 'pi jānāti tadā sarvadvijāgresaraṃ purohitaṃ prāha yathā tvayaiva matsyahāsyakāraṇaṃ kathanīyamanyathā tvaṃ deśānnirvāsaṃ prāpnoṣi

    purodhā apyetadvacaḥ śrutvā dinapañcakaṃ vyavadhāne yācayitvā saviṣādo gṛhamagamat

    sa purohitaḥ tad uttaram ajānanpurastādrājñā nirvāsyate

    sa kathaṃ bhavatviti praśnaḥ

    uttaramapyāha śukaḥ sa brāhmaṇo viṣādāpannaḥ putryā bālapaṇḍitayā babhāṣe tāta kathamudvignacitta iva lakṣyase

    kathaya viṣādasya kāraṇam

    vidvadbhirvipadyapyuccaiḥ sthātavyam

    uktaṃ ca

    sampadi yasya na harṣo vipadi viṣādo raṇe ca bhīrutvam

    taṃ bhuvanatrayatilakaṃ jananī janayati sutaṃ viralam

  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
  7. 7
  8. 8
  9. 9
  10. 10
  11. 11
  12. 12
  13. 13
  14. 14
  15. 15
  16. 16
  17. 17
  18. 18
  19. 19

    ततो हे तात स्थिरीभव

    मत्स्यहसनोत्तरं राज्ञः पुरतो मयाभिधेयमिति

    स्नाहि भुङ्क्ष्व

    ततः स एवं कृत्वा राज्ञो ऽग्रतो गत्वा सर्वं निवेदयामास

    नृपो ऽपि तुष्टस्तामाजुहाव

    सा आशीर्वादं दत्त्वा राजानमब्रवीत्राजन्मा मुधा विप्रान्विडम्बय

    किं त्वया एवंविधं मत्स्यानां हास्यं दृष्टं श्रुतं वा

    कथं मामबलाजनं पृच्छन्न विलज्जसे

    यतः इतरो ऽपि न सामान्यो नृपतिर्दिव्यरूपभृत्

    त्वं पुनर्विक्रमादित्यो यथार्थो ऽसि परन्तप

    tato he tāta sthirībhava

    matsyahasanottaraṃ rājñaḥ purato mayābhidheyamiti

    snāhi bhuṅkṣva

    tataḥ sa evaṃ kṛtvā rājño 'grato gatvā sarvaṃ nivedayāmāsa

    nṛpo 'pi tuṣṭastāmājuhāva

    sā āśīrvādaṃ dattvā rājānamabravītrājanmā mudhā viprānviḍambaya

    kiṃ tvayā evaṃvidhaṃ matsyānāṃ hāsyaṃ dṛṣṭaṃ śrutaṃ vā

    kathaṃ māmabalājanaṃ pṛcchanna vilajjase

    yataḥ itaro 'pi na sāmānyo nṛpatirdivyarūpabhṛt

    tvaṃ punarvikramādityo yathārtho 'si parantapa

  20. 20
  21. 21
  22. 22
  23. 23
  24. 24
  25. 25