19 shlokas
- 1
प्रदोषसमये ऽन्यस्मिन्कामिनी काममोहिता
विनयेन शुकं प्राह गच्छामि यदि मन्यसे
pradoṣasamaye 'nyasminkāminī kāmamohitā
vinayena śukaṃ prāha gacchāmi yadi manyase
- 2
शुकः प्राह
अवश्यमेव गन्तव्यं त्वयेत्थं मम निश्चयः
मनोऽभीष्टे पयो निम्ने ऽगच्छत्कः प्रतिवारयेत्
śukaḥ prāha
avaśyameva gantavyaṃ tvayetthaṃ mama niścayaḥ
mano'bhīṣṭe payo nimne 'gacchatkaḥ prativārayet
- 3
गतयापि त्वया तत्र कर्तव्यं किंचिदद्भुतम्
यथा रम्भिकया पूर्वं ब्राह्मणार्थे ऽद्भुतं कृतम्
gatayāpi tvayā tatra kartavyaṃ kiṃcidadbhutam
yathā rambhikayā pūrvaṃ brāhmaṇārthe 'dbhutaṃ kṛtam
- 4
प्रभावत्याह कथमेतत्शुक आह अस्ति दाभिलाख्यो ग्रामः
तत्र विलोचनो ग्रामणीः
तद्भार्या रम्भिकाभिधा परनरप्रिया
तां च तद्भर्तृभयान्न को ऽपि कामयते
ततः सा जलव्याजात्घटमादाय वापीं ययौ
दृष्ट्वा च तत्र सुरूपं पथिकं भट्टपुत्रं क्रीडार्थं दृष्टिसंज्ञया बभाण
सो ऽपि कामिनीदृष्टिसञ्चारचतुरो विवेद तदाकूतम्
उक्तं च
उदीरितो ऽर्थः पशुनापि गृह्यते हयाश्च नागाश्च वहन्ति नोदिताः
अनुक्तमप्यूहति पण्डितो जनः परेङ्गितज्ञानफला हि बुद्धयः
prabhāvatyāha kathametatśuka āha asti dābhilākhyo grāmaḥ
tatra vilocano grāmaṇīḥ
tadbhāryā rambhikābhidhā paranarapriyā
tāṃ ca tadbhartṛbhayānna ko 'pi kāmayate
tataḥ sā jalavyājātghaṭamādāya vāpīṃ yayau
dṛṣṭvā ca tatra surūpaṃ pathikaṃ bhaṭṭaputraṃ krīḍārthaṃ dṛṣṭisaṃjñayā babhāṇa
so 'pi kāminīdṛṣṭisañcāracaturo viveda tadākūtam
uktaṃ ca
udīrito 'rthaḥ paśunāpi gṛhyate hayāśca nāgāśca vahanti noditāḥ
anuktamapyūhati paṇḍito janaḥ pareṅgitajñānaphalā hi buddhayaḥ
- 5
किञ्च
kiñca
- 6
नाभ्यन्तरं घूर्णयन्त्या हृदयमनोरामदृष्ट्या
पुनरुत्प्रेक्षमाणया बालक किं किं न भणितो ऽसि
nābhyantaraṃ ghūrṇayantyā hṛdayamanorāmadṛṣṭyā
punarutprekṣamāṇayā bālaka kiṃ kiṃ na bhaṇito 'si
- 8
अक्षिभ्यां चिरभणितं हृदयस्थं यो जनो न लक्षयति
तेन प्रतिबोधितेन च किं क्रियते नु खलु अज्ञेन
akṣibhyāṃ cirabhaṇitaṃ hṛdayasthaṃ yo jano na lakṣayati
tena pratibodhitena ca kiṃ kriyate nu khalu ajñena
- 9
ततः स तदन्तिकमागत्य जगाद भद्रे किं विधेयम्साह त्वया मम पृष्ठलग्नेन अस्मद्गृहं समागन्तव्यं मम पत्युश्च नमस्कारो विधेयः
सर्वमन्यदहं करिष्ये
त्वया तथैवेति वाच्यम्
एवमुक्त्वा सा गृहं प्रविष्टा
सो ऽपि गृहं प्रविष्टस्तत्पत्युरग्रे तस्थौ
पतिरपि विस्मितः
ततः सा कुम्भं मुक्त्वा पत्युः सकाशमागत्याब्रवीत्नाथ उपलक्षस्व एनम्
स आह ने वेद्मीति
ततः सा प्राह अयं मातृस्वसुः सुतो यो मया शिशुत्वे मुक्तः
स धवलो नाम मम मिलनार्थं समागमत्
ततो मया आलिङ्ग्य सर्वापि स्वजनवार्ता पृष्टा
स च ब्राह्मण एवमिति जल्पति
ततः पतिना सानुज्ञाता तं महानसं नीत्वा भोजनाच्छादनसंस्कारैस्तोषयामास
पतिरपि तुष्टः प्राह भद्र त्वया निजबान्धवस्य महती भक्तिः कार्येत्युक्त्वा सुप्तः
तदा च रम्भिका ब्राह्मणखट्टवायामुपावशत्
ततस्तेनोक्तम्त्वया पत्युग्रे इत्युक्तं यन्मदीयो भ्राता समागतः
तत्त्वं मे प्रतिपन्ना भगिनी प्रतिपन्नं च निर्वाह्यते
उक्तं च
tataḥ sa tadantikamāgatya jagāda bhadre kiṃ vidheyamsāha tvayā mama pṛṣṭhalagnena asmadgṛhaṃ samāgantavyaṃ mama patyuśca namaskāro vidheyaḥ
sarvamanyadahaṃ kariṣye
tvayā tathaiveti vācyam
evamuktvā sā gṛhaṃ praviṣṭā
so 'pi gṛhaṃ praviṣṭastatpatyuragre tasthau
patirapi vismitaḥ
tataḥ sā kumbhaṃ muktvā patyuḥ sakāśamāgatyābravītnātha upalakṣasva enam
sa āha ne vedmīti
tataḥ sā prāha ayaṃ mātṛsvasuḥ suto yo mayā śiśutve muktaḥ
sa dhavalo nāma mama milanārthaṃ samāgamat
tato mayā āliṅgya sarvāpi svajanavārtā pṛṣṭā
sa ca brāhmaṇa evamiti jalpati
tataḥ patinā sānujñātā taṃ mahānasaṃ nītvā bhojanācchādanasaṃskāraistoṣayāmāsa
patirapi tuṣṭaḥ prāha bhadra tvayā nijabāndhavasya mahatī bhaktiḥ kāryetyuktvā suptaḥ
tadā ca rambhikā brāhmaṇakhaṭṭavāyāmupāvaśat
tatastenoktamtvayā patyugre ityuktaṃ yanmadīyo bhrātā samāgataḥ
tattvaṃ me pratipannā bhaginī pratipannaṃ ca nirvāhyate
uktaṃ ca
- 10
छिद्यतां शीर्षमथ भवतु बन्धनं चलतु सर्वथा लक्ष्मीः
प्रतिपन्नपालने सुपुरुषाणां यद्भवतु तद्भवतु
chidyatāṃ śīrṣamatha bhavatu bandhanaṃ calatu sarvathā lakṣmīḥ
pratipannapālane supuruṣāṇāṃ yadbhavatu tadbhavatu
- 12
लज्जते येन मनो मलिनयति निजकुलक्रमो येन
कण्ठस्थिते ऽपि जीवे मा सुन्दरि तं करिष्यसि
lajjate yena mano malinayati nijakulakramo yena
kaṇṭhasthite 'pi jīve mā sundari taṃ kariṣyasi
- 13
रम्भिका प्राह मा एवं वद
यतो ऽतिदुर्लभा रामा पितृमातृपरायणा
पितृमातृमयैर्भूत्वा भोक्तव्या कामिनी रैः
rambhikā prāha mā evaṃ vada
yato 'tidurlabhā rāmā pitṛmātṛparāyaṇā
pitṛmātṛmayairbhūtvā bhoktavyā kāminī raiḥ
- 14
उक्तं च
कामार्तां स्वयमायातां यो न भुङ्क्ते नितम्बिनीम्
सो ऽवश्यं नरकं याति तन्निःश्वासहतो नरः
uktaṃ ca
kāmārtāṃ svayamāyātāṃ yo na bhuṅkte nitambinīm
so 'vaśyaṃ narakaṃ yāti tanniḥśvāsahato naraḥ
- 16
स किमेव मन्यते परमहिलां यो विपरीतं जल्पत्येवम्
sa kimeva manyate paramahilāṃ yo viparītaṃ jalpatyevam
- 18
यो विपरीतं मन्यते ॥। स किमिव मन्यते स्त्रियमपराम्
yo viparītaṃ manyate ||| sa kimiva manyate striyamaparām
- 19
श्रूयते रुक्मिणी पूर्वं कृष्णेव मदनातुरा
गृहीता भ्रातृजायापि कः काममतिलङ्घयेत्
śrūyate rukmiṇī pūrvaṃ kṛṣṇeva madanāturā
gṛhītā bhrātṛjāyāpi kaḥ kāmamatilaṅghayet
- 20
विरञ्चिरपि कामार्तं स्वसुतामभिलाषुकः
दृश्यते ऽद्यापि वियति हारिणीं तनुमाश्रितः
virañcirapi kāmārtaṃ svasutāmabhilāṣukaḥ
dṛśyate 'dyāpi viyati hāriṇīṃ tanumāśritaḥ
- 21
विवाहे पार्वती दृष्ट्वा हरस्य हरवल्लभाम्
चस्कन्द रेतस्तस्यापि बालखिल्यास्तदुद्भवाः
vivāhe pārvatī dṛṣṭvā harasya haravallabhām
caskanda retastasyāpi bālakhilyāstadudbhavāḥ
- 22
तयैवं बोधितो मूर्खः स यावद्रमते न ताम्
फूत्कृतं मुषितास्मीति त्रायतां त्रायतामहो
tayaivaṃ bodhito mūrkhaḥ sa yāvadramate na tām
phūtkṛtaṃ muṣitāsmīti trāyatāṃ trāyatāmaho
- 23
तया च फूत्कृते किमिदमिति कुर्वाणो बान्धवैः सह धावितो भर्ता
स च कथं मुच्यते इति प्रश्नः
उत्तरम् एवं च स ब्राह्मणः सभयः सन्नतः पादयोः पतितो जगाद स्वामिनि प्राणान्रक्ष
तवेहितं करिष्यामि
एवं स्थिते सा दुग्धसहितं भक्तमढण्ढोलयत् अन्तिके ज्वलिनमज्वालयत्
आगतं च पतिं जगाद अस्य विषूचिका उपपन्ना
ततो मया फूत्कृतम्
एवमुक्त्वा दुग्धभक्तं प्रदर्शितम्
पतिरपि मूर्खो दृष्ट्वा ययौ
ततः सा पत्यौ सुप्ते यदृच्छया सुरतं चकार
सो ऽपि च मान्द्यव्याजान्मासमेकं स्थितः पश्चाज्जगाम
इति श्रुत्वा प्रभावती सुप्ता
tayā ca phūtkṛte kimidamiti kurvāṇo bāndhavaiḥ saha dhāvito bhartā
sa ca kathaṃ mucyate iti praśnaḥ
uttaram evaṃ ca sa brāhmaṇaḥ sabhayaḥ sannataḥ pādayoḥ patito jagāda svāmini prāṇānrakṣa
tavehitaṃ kariṣyāmi
evaṃ sthite sā dugdhasahitaṃ bhaktamaḍhaṇḍholayat antike jvalinamajvālayat
āgataṃ ca patiṃ jagāda asya viṣūcikā upapannā
tato mayā phūtkṛtam
evamuktvā dugdhabhaktaṃ pradarśitam
patirapi mūrkho dṛṣṭvā yayau
tataḥ sā patyau supte yadṛcchayā surataṃ cakāra
so 'pi ca māndyavyājānmāsamekaṃ sthitaḥ paścājjagāma
iti śrutvā prabhāvatī suptā

