7 shlokas
- 1
अथान्यदा प्रभावती शुकं पृच्छति
शुकः मां कृतावज्ञं कृत्वा मा गच्छ
यतो बालकादपि हितं वाक्यं ग्राह्यम्
कृतावज्ञः पुरा देवि वृद्धवाक्यपराङ्मुखः
पतितो ब्राह्मणो ऽनर्थे विषकन्याविवाहने
athānyadā prabhāvatī śukaṃ pṛcchati
śukaḥ māṃ kṛtāvajñaṃ kṛtvā mā gaccha
yato bālakādapi hitaṃ vākyaṃ grāhyam
kṛtāvajñaḥ purā devi vṛddhavākyaparāṅmukhaḥ
patito brāhmaṇo 'narthe viṣakanyāvivāhane
- 2
प्रभावती पृच्छति कथमेतत्
शुकः अस्ति सोमप्रभं नाम द्विजस्थानम्
तत्र विद्वान्धार्मिकः सोमशर्मा नाम विप्रः
तत्पुत्री रूपौदार्यगुणोपेता विषकन्येति विज्ञाताभूत्
तेन तां भयेन कोऽपि न विवाहयति
ततः सोमशर्मा वरार्थं भुवं पर्यटन्सम्प्राप्तो द्विजस्थानं जनस्थानं नाम
तत्र गोविन्दनामा ब्राह्मणो जडो निर्धनश्च
तस्मै कन्या प्रदत्ता
तेन सुहृदां निवारयतामपि कृतावज्ञेनोढा सर्वरूपलावण्यगुणोपेता मोहिनी विषकन्या
सा विदग्धा गोविन्दस्तु मूर्खः लघुवयाश्च
ततश्च सा आत्मनो रूपलावण्ययौवनं शुशोच
अविदग्धः पतिः स्त्रीणां प्रौढानां नायको ऽगुणी
गुणिनां त्यागिनां स्तोको विभवश्चेति दुःखकृत्
prabhāvatī pṛcchati kathametat
śukaḥ asti somaprabhaṃ nāma dvijasthānam
tatra vidvāndhārmikaḥ somaśarmā nāma vipraḥ
tatputrī rūpaudāryaguṇopetā viṣakanyeti vijñātābhūt
tena tāṃ bhayena ko'pi na vivāhayati
tataḥ somaśarmā varārthaṃ bhuvaṃ paryaṭansamprāpto dvijasthānaṃ janasthānaṃ nāma
tatra govindanāmā brāhmaṇo jaḍo nirdhanaśca
tasmai kanyā pradattā
tena suhṛdāṃ nivārayatāmapi kṛtāvajñenoḍhā sarvarūpalāvaṇyaguṇopetā mohinī viṣakanyā
sā vidagdhā govindastu mūrkhaḥ laghuvayāśca
tataśca sā ātmano rūpalāvaṇyayauvanaṃ śuśoca
avidagdhaḥ patiḥ strīṇāṃ prauḍhānāṃ nāyako 'guṇī
guṇināṃ tyāgināṃ stoko vibhavaśceti duḥkhakṛt
- 5
सान्यदा गोविन्दं पतिमित्यब्रवीत्मम पितुर्गेहात्समागताया बहूनि दिनानि संजातानि
ततो ऽहं त्वयैव सह गमिष्ये नान्यथा
ततः शकटं मार्गयित्वा सभार्यकः स चलितः
यावत्प्रयाति तावत्पथि एको युवा वाग्मी सुरूपः शूरश्च विष्णुनामा ब्राह्मणो मिलितः
तस्य ब्राह्मणस्य तस्याश्चान्योन्यमनुरागः संजातः
उक्तं च प्रीतिः स्याद्दर्शनाद्यैः प्रथममथ मनःसङ्गसङ्कल्पभावो निद्राछेदस्तनुत्वं वपुषि कलुषता चेन्द्रियाणां निवृत्तिः
ह्रीनाशोन्मादमूर्च्छामरणमिति जगद्यात्यवस्था देशैताः लग्नैर्यत्पुष्पबाणैः स जयति मदनः संनिरस्तान्यधन्वी
sānyadā govindaṃ patimityabravītmama piturgehātsamāgatāyā bahūni dināni saṃjātāni
tato 'haṃ tvayaiva saha gamiṣye nānyathā
tataḥ śakaṭaṃ mārgayitvā sabhāryakaḥ sa calitaḥ
yāvatprayāti tāvatpathi eko yuvā vāgmī surūpaḥ śūraśca viṣṇunāmā brāhmaṇo militaḥ
tasya brāhmaṇasya tasyāścānyonyamanurāgaḥ saṃjātaḥ
uktaṃ ca prītiḥ syāddarśanādyaiḥ prathamamatha manaḥsaṅgasaṅkalpabhāvo nidrāchedastanutvaṃ vapuṣi kaluṣatā cendriyāṇāṃ nivṛttiḥ
hrīnāśonmādamūrcchāmaraṇamiti jagadyātyavasthā deśaitāḥ lagnairyatpuṣpabāṇaiḥ sa jayati madanaḥ saṃnirastānyadhanvī
- 6
स पथिको दम्पत्योः पूगपत्रोच्चयं ददाति
इत्येवं ग्राम्यब्राह्मणोरोहविष्णोर्विश्वस्तः आत्मनो निरोधसङ्गभयादुत्तीर्य तं गन्त्रीवाहमारोहयति
विष्णुना च पत्यौ वृक्षान्तरगते सा मोहिनी भुक्ता आत्मवशीकृता
तया चात्मीयं नाम गोत्रं कुलक्रमं चाज्ञापितः
पत्युश्च समागतस्य त्वं चोरो ऽसीति गन्त्र्यारोहणं कुवतो निषेधः कृतः
विष्णुरपि तां गृहीत्वा गोविन्दं धर्षितवान्
ततस्तयोः केशाकेशि संवृत्तम्
गोविन्दस्तु विष्णुना विषकन्याप्रभावेण निर्जितः
ततस्तां गृहीत्वा विष्णुः स्वगृहं प्रतिचलितः
गोविन्दः पृष्ठस्थो मार्गासन्ने ग्रामे गत्वा फूत्कृतवान्यदनेन चौरेण मम भार्या गृहीता
त्रायतां ताम्
मम शरणं भो जनाः
अथ ग्रामाधिपेन विष्णुर्मोहिनीयुतो धृतः
पृष्टेनोत्तरं दत्तं विष्णुना यथेयं मया परिणीता
मदीयां च भार्यामेष पथिको मार्गे दृष्ट्वा ग्रहिलो बभूव
गोविन्देनापि पृष्टेन इदमेवोत्तरितम्
ततो मन्त्री तयोरेकमेवोत्तरं श्रुत्वा जात्यादिकं पृष्टवान्
त्रयमपि तु संवदति ततः कथं निश्चयः
इति शुकप्रश्नः
ततस्तया पृष्टः शुक आह मन्त्रिणोक्तम्कियन्ति दिनानि सङ्गमस्य युष्माकं प्रयाणे
तैरुक्तम्कल्ये भोजनान्तरं संवृत्तः समागमः
ततो मन्त्रिणा ब्राह्मणौ पृथक्पृथक्पृष्टौ किमनया कल्ये भोजनवेलायां भुक्तम्
यच्च तया भुक्तं तद्गोविन्दो जानाति इतरस्तु न
ततः स विडम्बितः सचिवेन
गोविन्दः शिक्षितः
धिगिमां ब्राह्मणीं परत्रेह च दुःखदां मुञ्च शीघ्रम्
उक्तं च
वैद्यं पानरतं नटं कुपठितं मूर्खं परिव्राजकं योधं कापुरुषं विटं विवयसं स्वाध्यायहीनं द्विजम्
राज्यं बालनरेन्द्रमन्त्रिरहितं मित्रं छलान्वेषि च भार्यां यौवनगर्वितां पररतां मुञ्चन्ति ये पण्डिताः
sa pathiko dampatyoḥ pūgapatroccayaṃ dadāti
ityevaṃ grāmyabrāhmaṇorohaviṣṇorviśvastaḥ ātmano nirodhasaṅgabhayāduttīrya taṃ gantrīvāhamārohayati
viṣṇunā ca patyau vṛkṣāntaragate sā mohinī bhuktā ātmavaśīkṛtā
tayā cātmīyaṃ nāma gotraṃ kulakramaṃ cājñāpitaḥ
patyuśca samāgatasya tvaṃ coro 'sīti gantryārohaṇaṃ kuvato niṣedhaḥ kṛtaḥ
viṣṇurapi tāṃ gṛhītvā govindaṃ dharṣitavān
tatastayoḥ keśākeśi saṃvṛttam
govindastu viṣṇunā viṣakanyāprabhāveṇa nirjitaḥ
tatastāṃ gṛhītvā viṣṇuḥ svagṛhaṃ praticalitaḥ
govindaḥ pṛṣṭhastho mārgāsanne grāme gatvā phūtkṛtavānyadanena caureṇa mama bhāryā gṛhītā
trāyatāṃ tām
mama śaraṇaṃ bho janāḥ
atha grāmādhipena viṣṇurmohinīyuto dhṛtaḥ
pṛṣṭenottaraṃ dattaṃ viṣṇunā yatheyaṃ mayā pariṇītā
madīyāṃ ca bhāryāmeṣa pathiko mārge dṛṣṭvā grahilo babhūva
govindenāpi pṛṣṭena idamevottaritam
tato mantrī tayorekamevottaraṃ śrutvā jātyādikaṃ pṛṣṭavān
trayamapi tu saṃvadati tataḥ kathaṃ niścayaḥ
iti śukapraśnaḥ
tatastayā pṛṣṭaḥ śuka āha mantriṇoktamkiyanti dināni saṅgamasya yuṣmākaṃ prayāṇe
tairuktamkalye bhojanāntaraṃ saṃvṛttaḥ samāgamaḥ
tato mantriṇā brāhmaṇau pṛthakpṛthakpṛṣṭau kimanayā kalye bhojanavelāyāṃ bhuktam
yacca tayā bhuktaṃ tadgovindo jānāti itarastu na
tataḥ sa viḍambitaḥ sacivena
govindaḥ śikṣitaḥ
dhigimāṃ brāhmaṇīṃ paratreha ca duḥkhadāṃ muñca śīghram
uktaṃ ca
vaidyaṃ pānarataṃ naṭaṃ kupaṭhitaṃ mūrkhaṃ parivrājakaṃ yodhaṃ kāpuruṣaṃ viṭaṃ vivayasaṃ svādhyāyahīnaṃ dvijam
rājyaṃ bālanarendramantrirahitaṃ mitraṃ chalānveṣi ca bhāryāṃ yauvanagarvitāṃ pararatāṃ muñcanti ye paṇḍitāḥ
- 7
तथापि कामिनीलुब्धो धिक्कृतः साधुभिस्तदा
तामेवादाय चलितस्तत्कृते निहतः पथि
tathāpi kāminīlubdho dhikkṛtaḥ sādhubhistadā
tāmevādāya calitastatkṛte nihataḥ pathi
- 8
तद्देवि यः करोत्येवमवज्ञां वृद्धशिक्षितः
स पराभवमाप्नोति गोविन्दो ब्राह्मणो यथा
taddevi yaḥ karotyevamavajñāṃ vṛddhaśikṣitaḥ
sa parābhavamāpnoti govindo brāhmaṇo yathā
- 9
इति कथां श्रुत्वा प्रभावती सुप्ता
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā

