Sanskrit

Chapter 3

3 shlokas

3 shlokas

  1. 1
  2. 2

    प्रभावती पृच्छति कथमेतत्

    शुकः कथयत्यस्ति विशाला नगरी

    तत्र सुदर्शनो राजा

    तत्र च विमलो नाम वणिक्

    तस्य च पत्नीद्वयं सुभगं रूपसम्पन्नं दृष्ट्वा कुटिलनामा धूर्तस्तद्भार्याद्वयग्रहणेच्छया अम्बिकां देवीमाराध्य विमलरूपं ययाचे

    लब्ध्वा च तत्प्रकृतिं विमले बहिर्गते तद्गृहं गत्वा प्रभुत्वं चकार

    प्रसादधनदानैर्वशीकृतो ऽखिलो ऽपि परिजनवर्गः

    तद्भार्याद्वयं बहुमानदानादिना संतोष्य स्वेच्छया भुङ्क्ते

    विमलो ऽयं धनाद्यनित्यतां श्रुत्वा दाता बभूवेति परिजनो ऽनवरतं चिन्तयति

    अथ सत्यविमलो ऽपि द्वारमागतः कुटिलाज्ञया द्वारपालेन निषिद्धः

    ततो बहिःस्थः फुत्करोति वञ्चितो ऽहं धूर्तराजेन

    तस्य चैवं क्रन्दतो गोत्रजा जनाः कौतुकाच्च मिलिताः

    तत्क्षणात्हट्टानि मुक्त्वा वणिक्सार्थो मिलित्वा आरक्षिकमन्त्रिमुख्यानां पुरतः फूच्चक्रे

    राजन्वञ्चितो ऽस्मि धूर्तराजेन

    ततो राज्ञा तदवलोकनाय प्रहिताः पुरुषाः

    तेनापि ते द्रव्यादिदानेन सानुकूलाः कृताः

    तं धनदायकं गृहे दृष्ट्वा जनो वदति स्वामिन्विमलो गृहे विद्यते

    अयं च धूर्तराट्द्वारस्थः

    ततो नृपेण द्वावप्येकत्र कृतौ

    ततो द्वयोर्मध्यान्न को ऽपि धूर्तेतरयोर्व्यक्तिं जानाति

    जातः कोलाहलो ऽखिललोकव्यवहारनाशकरो राज्ञश्चापवादः

    यतो राज्ञां दुष्टनिग्रहः शिष्टपालनं च स्वर्गाय

    उक्तं च

    प्रजापीडनसन्तापात्समुद्भूतो हुताशनः

    राज्ञः कुलं श्रियं प्राणान्नादग्ध्वा विनिवर्तते

    prabhāvatī pṛcchati kathametat

    śukaḥ kathayatyasti viśālā nagarī

    tatra sudarśano rājā

    tatra ca vimalo nāma vaṇik

    tasya ca patnīdvayaṃ subhagaṃ rūpasampannaṃ dṛṣṭvā kuṭilanāmā dhūrtastadbhāryādvayagrahaṇecchayā ambikāṃ devīmārādhya vimalarūpaṃ yayāce

    labdhvā ca tatprakṛtiṃ vimale bahirgate tadgṛhaṃ gatvā prabhutvaṃ cakāra

    prasādadhanadānairvaśīkṛto 'khilo 'pi parijanavargaḥ

    tadbhāryādvayaṃ bahumānadānādinā saṃtoṣya svecchayā bhuṅkte

    vimalo 'yaṃ dhanādyanityatāṃ śrutvā dātā babhūveti parijano 'navarataṃ cintayati

    atha satyavimalo 'pi dvāramāgataḥ kuṭilājñayā dvārapālena niṣiddhaḥ

    tato bahiḥsthaḥ phutkaroti vañcito 'haṃ dhūrtarājena

    tasya caivaṃ krandato gotrajā janāḥ kautukācca militāḥ

    tatkṣaṇāthaṭṭāni muktvā vaṇiksārtho militvā ārakṣikamantrimukhyānāṃ purataḥ phūccakre

    rājanvañcito 'smi dhūrtarājena

    tato rājñā tadavalokanāya prahitāḥ puruṣāḥ

    tenāpi te dravyādidānena sānukūlāḥ kṛtāḥ

    taṃ dhanadāyakaṃ gṛhe dṛṣṭvā jano vadati svāminvimalo gṛhe vidyate

    ayaṃ ca dhūrtarāṭdvārasthaḥ

    tato nṛpeṇa dvāvapyekatra kṛtau

    tato dvayormadhyānna ko 'pi dhūrtetarayorvyaktiṃ jānāti

    jātaḥ kolāhalo 'khilalokavyavahāranāśakaro rājñaścāpavādaḥ

    yato rājñāṃ duṣṭanigrahaḥ śiṣṭapālanaṃ ca svargāya

    uktaṃ ca

    prajāpīḍanasantāpātsamudbhūto hutāśanaḥ

    rājñaḥ kulaṃ śriyaṃ prāṇānnādagdhvā vinivartate

  3. 3

    ततो राजा एकान्ते तयोर्निर्णयमचिन्तयत्

    तत्कथय कथं निश्चयः स्यादिति प्रश्नः

    शुकः स राजा लब्धोपायस्तद्विमलभार्याद्वयं पृथक्पृथक्संस्थाप्य पृष्टवान्किं युवयोः पाणिग्रहणे भर्त्रा विभूषणं प्रदत्तं धनं च

    पश्चात्किं जल्पितं प्रथमसङ्गेन च का वार्त्ता भर्त्रा सहाभूत्

    का माता कश्च पिता

    किं कुलम्

    का जातिः

    इत्येवं पृष्टाभ्यां यथालब्धं यथावृत्तं यथाप्रोक्तं यथासुप्तं सर्वं ताभ्यां कथितम्

    पश्चात्तु तौ पुरुषौ पृष्टौ परस्परं विसंवदन्तौ

    ततो भार्याद्वयस्य रुक्मिणीसुन्दरीनामधेयस्य यः संवादं वदति स सत्यः

    इतरस्तु धूर्तो राज्ञा निर्वासितः

    सत्यस्तु राज्ञा सभार्यः सस्कृतः स्वगृहं गतः

    इति महाराजबुद्धिः

    इति कथां श्रुत्वा प्रभावती सुप्ता

    tato rājā ekānte tayornirṇayamacintayat

    tatkathaya kathaṃ niścayaḥ syāditi praśnaḥ

    śukaḥ sa rājā labdhopāyastadvimalabhāryādvayaṃ pṛthakpṛthaksaṃsthāpya pṛṣṭavānkiṃ yuvayoḥ pāṇigrahaṇe bhartrā vibhūṣaṇaṃ pradattaṃ dhanaṃ ca

    paścātkiṃ jalpitaṃ prathamasaṅgena ca kā vārttā bhartrā sahābhūt

    kā mātā kaśca pitā

    kiṃ kulam

    kā jātiḥ

    ityevaṃ pṛṣṭābhyāṃ yathālabdhaṃ yathāvṛttaṃ yathāproktaṃ yathāsuptaṃ sarvaṃ tābhyāṃ kathitam

    paścāttu tau puruṣau pṛṣṭau parasparaṃ visaṃvadantau

    tato bhāryādvayasya rukmiṇīsundarīnāmadheyasya yaḥ saṃvādaṃ vadati sa satyaḥ

    itarastu dhūrto rājñā nirvāsitaḥ

    satyastu rājñā sabhāryaḥ saskṛtaḥ svagṛhaṃ gataḥ

    iti mahārājabuddhiḥ

    iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā