12 shlokas
- 1
अन्यस्मिन्दिने प्रभावती शुकं पप्रच्छ कीर पुनस्तन्मत्स्यहास्यकारणं राज्ञा ज्ञातं श्रुतं न वा
शुकः प्राह प्रातः पुनर्बालपण्डिताम् आकारयित्वा राजा प्राह किं तन्मत्स्यहास्यकारणम्ब्रूहि शीघ्रं बालिके सा चाह
देवाग्रहो न कर्तव्यः पश्चात्तापो भविष्यति
स्थगिकासक्तचित्तस्य विप्रस्याभूत्पुरा यथा
anyasmindine prabhāvatī śukaṃ papraccha kīra punastanmatsyahāsyakāraṇaṃ rājñā jñātaṃ śrutaṃ na vā
śukaḥ prāha prātaḥ punarbālapaṇḍitām ākārayitvā rājā prāha kiṃ tanmatsyahāsyakāraṇambrūhi śīghraṃ bālike sā cāha
devāgraho na kartavyaḥ paścāttāpo bhaviṣyati
sthagikāsaktacittasya viprasyābhūtpurā yathā
- 2
अस्ति धरणीतले वत्सोननाम पट्टनम्
तत्र वीराख्यो राजा तत्र च केशवो नाम ब्राह्मणः
तेन कदाचिदिति चिन्तितं यदहं पितृधनं न भोक्ष्ये
उक्तं च
उत्तमाः स्वगुणैः ख्याता मध्यमाश्च पितुर्गुणैः
अधमा मातुलैः ख्याताः श्वशुरैश्चाधमाधमाः
asti dharaṇītale vatsonanāma paṭṭanam
tatra vīrākhyo rājā tatra ca keśavo nāma brāhmaṇaḥ
tena kadāciditi cintitaṃ yadahaṃ pitṛdhanaṃ na bhokṣye
uktaṃ ca
uttamāḥ svaguṇaiḥ khyātā madhyamāśca piturguṇaiḥ
adhamā mātulaiḥ khyātāḥ śvaśuraiścādhamādhamāḥ
- 3
किञ्च
kiñca
- 4
पित्रर्जितं द्रव्यं भोगिनं कं न करोति
स्वयमर्जयति स्वयं भुङ्क्ते विरला जननी जनयति
pitrarjitaṃ dravyaṃ bhoginaṃ kaṃ na karoti
svayamarjayati svayaṃ bhuṅkte viralā jananī janayati
- 5
इत्यवधार्य स मेदिन्यां बभ्राम देवतीर्थश्मशाननगरेषु धनार्थम्
अन्यदा स निर्जने प्रदेशे प्रसिद्धे शिवचत्वरे करालायाः श्मशाने च परिभ्रम्य परिश्रान्तः कपिलकमठम् अपश्यत्
तत्र च पर्यङ्कासनस्थं तापसं ददर्श स च विप्रस्तस्याग्रे कृताञ्जलिपुटस्तस्थौ
तापसो ध्यानं शनैर्मुक्त्वा एवमुक्तवान्
किं कस्मै दीयते लोके त्रायते को भवार्णवात्
असाध्यं साध्यते कस्य काले ऽस्मिन् अतिथेरहो
ityavadhārya sa medinyāṃ babhrāma devatīrthaśmaśānanagareṣu dhanārtham
anyadā sa nirjane pradeśe prasiddhe śivacatvare karālāyāḥ śmaśāne ca paribhramya pariśrāntaḥ kapilakamaṭham apaśyat
tatra ca paryaṅkāsanasthaṃ tāpasaṃ dadarśa sa ca viprastasyāgre kṛtāñjalipuṭastasthau
tāpaso dhyānaṃ śanairmuktvā evamuktavān
kiṃ kasmai dīyate loke trāyate ko bhavārṇavāt
asādhyaṃ sādhyate kasya kāle 'smin atitheraho
- 6
ततः स ब्राह्मण ऊर्ध्वबाहुर्जगाद तवाहम् अतिथिर्धनार्थी
तापसो ऽपि तं विप्रम् अल्पयाचकं दृष्ट्वा मनसि दुःखीबभूव
उक्तं च
स्तोकार्थप्रार्थनान्दीनान्दृष्ट्वोदारान्हि याचकान्
खिद्यन्ते ऽतीव मनसि अपि प्राणप्रदायिनः
tataḥ sa brāhmaṇa ūrdhvabāhurjagāda tavāham atithirdhanārthī
tāpaso 'pi taṃ vipram alpayācakaṃ dṛṣṭvā manasi duḥkhībabhūva
uktaṃ ca
stokārthaprārthanāndīnāndṛṣṭvodārānhi yācakān
khidyante 'tīva manasi api prāṇapradāyinaḥ
- 7
किञ्च
kiñca
- 8
अभिभूतो ऽपि विपदा करोति सुजनः परस्य उपकारम्
अपनयत्यन्यतापं चन्दनतरुकः सहस्रकण्डो ऽपि
abhibhūto 'pi vipadā karoti sujanaḥ parasya upakāram
apanayatyanyatāpaṃ candanatarukaḥ sahasrakaṇḍo 'pi
- 9
ततो योगीन्द्रो यदा त्वमेतत्स्पर्शनं करिष्यसि तदा हेम्नः पञ्चशतानि नित्यं दास्यतीत्युक्त्वा विप्राय पर्यङ्कीकृतं सिन्दूरमर्पयामास
उक्तश्च एतत्त्वयान्यस्मै न दातव्यं न कथनीयं च
अन्यथा मम समीपे व्यावृत्य समेष्यति
तदर्पितं यदा स द्विजः प्रातः स्पृशति तदा सुवर्णशतपञ्चकं ददाति
स च रत्नावतीं पुरीं गतः
तत्र स्थगिकां नाम वेश्यां नित्यं कामयते
सा च तद्द्रव्यागमनं न जानाति
कुट्टिनी पृच्छति हले एष विप्रः किमपि व्यवसायादिकं न विधत्ते
परं द्रव्यं कुतो ऽस्माकं वितरति कस्माद्विलसतीति
ततो वेश्या तं पृच्छति
स विप्रः सर्वथा न कथयति
ततो वेश्यया स्वकलया भक्त्या चाराधितः
ततः पृष्टः सन्कथयामास यत्सिन्दूराद्द्रव्यागमः
तया च सुप्तस्य सिन्दूरं गृहीतम्
ततो द्रव्याभावे कुट्टिन्या गृहान्निष्कासितः
उक्तं च
विश्वासप्रतिपन्नानां वञ्चने का विदग्धता
अङ्कमारुह्य सुप्तं हि हन्तुं किं नाम पौरुषम्
tato yogīndro yadā tvametatsparśanaṃ kariṣyasi tadā hemnaḥ pañcaśatāni nityaṃ dāsyatītyuktvā viprāya paryaṅkīkṛtaṃ sindūramarpayāmāsa
uktaśca etattvayānyasmai na dātavyaṃ na kathanīyaṃ ca
anyathā mama samīpe vyāvṛtya sameṣyati
tadarpitaṃ yadā sa dvijaḥ prātaḥ spṛśati tadā suvarṇaśatapañcakaṃ dadāti
sa ca ratnāvatīṃ purīṃ gataḥ
tatra sthagikāṃ nāma veśyāṃ nityaṃ kāmayate
sā ca taddravyāgamanaṃ na jānāti
kuṭṭinī pṛcchati hale eṣa vipraḥ kimapi vyavasāyādikaṃ na vidhatte
paraṃ dravyaṃ kuto 'smākaṃ vitarati kasmādvilasatīti
tato veśyā taṃ pṛcchati
sa vipraḥ sarvathā na kathayati
tato veśyayā svakalayā bhaktyā cārādhitaḥ
tataḥ pṛṣṭaḥ sankathayāmāsa yatsindūrāddravyāgamaḥ
tayā ca suptasya sindūraṃ gṛhītam
tato dravyābhāve kuṭṭinyā gṛhānniṣkāsitaḥ
uktaṃ ca
viśvāsapratipannānāṃ vañcane kā vidagdhatā
aṅkamāruhya suptaṃ hi hantuṃ kiṃ nāma pauruṣam
- 10
स विप्रस्तत्सिन्दूरमपश्यन्फूत्कुर्वन्राजद्वारं ययौ मुषितो ऽहमिति वदन्
ततो विवादः संजातः
कुट्टिन्याह
धूर्तो ऽसौ मत्सुतालुब्धो धनहीनो भवत्यसौ
मनोभवग्रहग्रस्तो ऽसमञ्जसमीदृशम्
sa viprastatsindūramapaśyanphūtkurvanrājadvāraṃ yayau muṣito 'hamiti vadan
tato vivādaḥ saṃjātaḥ
kuṭṭinyāha
dhūrto 'sau matsutālubdho dhanahīno bhavatyasau
manobhavagrahagrasto 'samañjasamīdṛśam
- 11
जनैर्गुणैर् असंभाव्यं राज्ञा कथं संभाव्यते
परं सत्यमिदं जातं सिन्दूरं धनदं यतः
janairguṇair asaṃbhāvyaṃ rājñā kathaṃ saṃbhāvyate
paraṃ satyamidaṃ jātaṃ sindūraṃ dhanadaṃ yataḥ
- 12
स च जनैर्वैदेशिको ऽयमिति ज्ञात्वा निर्वासितः
तच्च सिन्दूरं योगीन्द्रमेव ययौ
ततो राजन्विक्रमादित्य स्थगिकाप्रीतिनिबन्धनात्तेनाख्याते च सिन्दूरे स्थगिका नैव विप्रस्य बभूव न च सिन्दूरम्
एवं तवापि राजन्रतिः प्रीतिश्च न भविष्यति
एवमुक्त्वा बालपण्डिता गृहं जगाम
इति कथां श्रुत्वा प्रभावती सुप्ता
sa ca janairvaideśiko 'yamiti jñātvā nirvāsitaḥ
tacca sindūraṃ yogīndrameva yayau
tato rājanvikramāditya sthagikāprītinibandhanāttenākhyāte ca sindūre sthagikā naiva viprasya babhūva na ca sindūram
evaṃ tavāpi rājanratiḥ prītiśca na bhaviṣyati
evamuktvā bālapaṇḍitā gṛhaṃ jagāma
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā

