14 shlokas
- 1
अन्यस्मिन्दिने प्रभावत्या पुष्टः शुकः प्राह
व्रज देवि न दोषो ऽस्ति व्रजतां सर्वकर्मसु
बुद्धिरस्ति यदा येषां मन्दोदर्याः सहायिनी
anyasmindine prabhāvatyā puṣṭaḥ śukaḥ prāha
vraja devi na doṣo 'sti vrajatāṃ sarvakarmasu
buddhirasti yadā yeṣāṃ mandodaryāḥ sahāyinī
- 2
प्रभावत्याह कथमेतत्
शुकः अस्ति प्रतिष्ठानं नाम नगरम्
तत्र हेमप्रभो नाम राजा
श्रुतशीलो मन्त्री
श्रेष्ठी यशोधरः
मोहिनी भार्या
तयोस्तनया मन्दोदरी
सा श्रीवत्साय वणिजे कान्तिपुरीसमागताय दत्ता
तन्मिथुनमतीव स्नेहलम्पटम्
सा च प्रातिवेश्मिकया पितृभार्यया कुट्टिन्या दंष्ट्राकरालया योजितमन्यं राजपुत्रम् उपभुङ्क्ते
सापन्नसत्त्वा भूता गर्भसंभवात्संजाते दोहदे राजवल्लभं मयूरं मारयित्वा भक्षितवती
राजा तु तस्मिन्मयूरे समागते भुङ्क्ते इति स्थितिः
तस्मिन्दिवसे तु भोजनवेलायां न लब्धः
डिण्डिमघोषणे कृते कुट्टिन्या पटहः स्पृष्टः
तया च ज्ञातं यत्कयाचिदापन्नसत्त्वया मयूरो दोहदाद्भक्षितः
ततः सा गर्भवती पृष्टा तया कुट्टिनी गृहमागता संमानिता
उक्तं च
माधुर्यं प्रमदाजने सुललितं दाक्षिण्यमार्ये जने शौर्यं शत्रुषु मार्दवं गुरुजने धर्मिष्ठता साधुषु
मर्मज्ञेष्वनुवर्तनं बहुविधं मानं जने गर्विते शाठ्यं पापजने नरस्य कथिताः पर्यन्तमष्टौ गुणाः
prabhāvatyāha kathametat
śukaḥ asti pratiṣṭhānaṃ nāma nagaram
tatra hemaprabho nāma rājā
śrutaśīlo mantrī
śreṣṭhī yaśodharaḥ
mohinī bhāryā
tayostanayā mandodarī
sā śrīvatsāya vaṇije kāntipurīsamāgatāya dattā
tanmithunamatīva snehalampaṭam
sā ca prātiveśmikayā pitṛbhāryayā kuṭṭinyā daṃṣṭrākarālayā yojitamanyaṃ rājaputram upabhuṅkte
sāpannasattvā bhūtā garbhasaṃbhavātsaṃjāte dohade rājavallabhaṃ mayūraṃ mārayitvā bhakṣitavatī
rājā tu tasminmayūre samāgate bhuṅkte iti sthitiḥ
tasmindivase tu bhojanavelāyāṃ na labdhaḥ
ḍiṇḍimaghoṣaṇe kṛte kuṭṭinyā paṭahaḥ spṛṣṭaḥ
tayā ca jñātaṃ yatkayācidāpannasattvayā mayūro dohadādbhakṣitaḥ
tataḥ sā garbhavatī pṛṣṭā tayā kuṭṭinī gṛhamāgatā saṃmānitā
uktaṃ ca
mādhuryaṃ pramadājane sulalitaṃ dākṣiṇyamārye jane śauryaṃ śatruṣu mārdavaṃ gurujane dharmiṣṭhatā sādhuṣu
marmajñeṣvanuvartanaṃ bahuvidhaṃ mānaṃ jane garvite śāṭhyaṃ pāpajane narasya kathitāḥ paryantamaṣṭau guṇāḥ
- 3
तया च सर्वो ऽपि मयूरवृत्तान्तो निवेदितः
सा च कुट्टिनी विश्वासघातिका
उक्तं च
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते ऽपि न विश्वसेत्
विश्वासाद्भयमुत्पन्नं मूलादपि निकृन्तति
tayā ca sarvo 'pi mayūravṛttānto niveditaḥ
sā ca kuṭṭinī viśvāsaghātikā
uktaṃ ca
na viśvasedaviśvaste viśvaste 'pi na viśvaset
viśvāsādbhayamutpannaṃ mūlādapi nikṛntati
- 4
दारेषु गोप्यं पुरुषस्य किंचिद्गोप्यं वयस्येषु सुतेषु किंचित्
युक्तं न युक्तं मनसा विचिन्त्य वदेद्विपश्चिन्महतो ऽनुरोधात्
dāreṣu gopyaṃ puruṣasya kiṃcidgopyaṃ vayasyeṣu suteṣu kiṃcit
yuktaṃ na yuktaṃ manasā vicintya vadedvipaścinmahato 'nurodhāt
- 5
किञ्च
सोपचाराणि वाक्यानि शत्रूणामिह लक्षयेत्
अविचारितगीतार्थां मृगा यान्ति पराभवम्
kiñca
sopacārāṇi vākyāni śatrūṇāmiha lakṣayet
avicāritagītārthāṃ mṛgā yānti parābhavam
- 6
किराते ऽप्युक्तम्
व्रजन्ति ते मूढधियः पराभवं भवन्ति मायाविषु ये न मायिनः
प्रविश्य हि घ्नन्ति शठास्तथाविधान् असंवृताङ्गान्निशिता इवेषवः
kirāte 'pyuktam
vrajanti te mūḍhadhiyaḥ parābhavaṃ bhavanti māyāviṣu ye na māyinaḥ
praviśya hi ghnanti śaṭhāstathāvidhān asaṃvṛtāṅgānniśitā iveṣavaḥ
- 7
कुट्टिन्या तत्सर्वं ज्ञात्वा मन्त्रिणे निवेदितम्
मन्त्रिणापि राज्ञे
राजा प्राह
kuṭṭinyā tatsarvaṃ jñātvā mantriṇe niveditam
mantriṇāpi rājñe
rājā prāha
- 8
मा भव सुखग्राही मा प्रत्येहि यन्न दृष्टं प्रत्यक्षम्
प्रत्यक्षे ऽपि दृष्टे युक्तायुक्तं विजानीहि
mā bhava sukhagrāhī mā pratyehi yanna dṛṣṭaṃ pratyakṣam
pratyakṣe 'pi dṛṣṭe yuktāyuktaṃ vijānīhi
- 9
तद्वणिजो नगरप्रधानस्य वध्वा नैतन्निष्पद्यते
यावदात्मना न दृष्टं तावदसौ न विडम्ब्यः
तच्च कुट्टिन्या अग्रे मन्त्रिणा निवेदितम्
कुट्टिनी च मन्त्रिणं पेटायां निक्षिप्य तद्गृहे न्यासव्याजेन मुमोच
स्वयं च तत्र गत्वा तामभाषत मुग्धे यन्मयूरभक्षणं कृतं तत्त्वं मे श्लाघ्या
उक्तं च
एणः कुरङ्गो हरिमस्तित्तिरिर्लाव एव च
मयूरचर्मिकूर्माश्च श्रेष्ठा मांसगणेष्वपि
tadvaṇijo nagarapradhānasya vadhvā naitanniṣpadyate
yāvadātmanā na dṛṣṭaṃ tāvadasau na viḍambyaḥ
tacca kuṭṭinyā agre mantriṇā niveditam
kuṭṭinī ca mantriṇaṃ peṭāyāṃ nikṣipya tadgṛhe nyāsavyājena mumoca
svayaṃ ca tatra gatvā tāmabhāṣata mugdhe yanmayūrabhakṣaṇaṃ kṛtaṃ tattvaṃ me ślāghyā
uktaṃ ca
eṇaḥ kuraṅgo harimastittirirlāva eva ca
mayūracarmikūrmāśca śreṣṭhā māṃsagaṇeṣvapi
- 10
पुनरपि समग्रो वृत्तान्तः पृष्टः
कथ्यमानश्च पेटाहननकृतसंज्ञेन मन्त्रिणा श्रुतः
तत्कथं सा श्रेष्ठिवधूस्तत्पिता श्वशुरश्च मुच्यन्ताम्
उक्तं च
न नीचजनसंसर्गान्नरो भद्राणि पश्यति
दर्शयत्येव विकृतिं सुप्रिये ऽपि खलो यतः
punarapi samagro vṛttāntaḥ pṛṣṭaḥ
kathyamānaśca peṭāhananakṛtasaṃjñena mantriṇā śrutaḥ
tatkathaṃ sā śreṣṭhivadhūstatpitā śvaśuraśca mucyantām
uktaṃ ca
na nīcajanasaṃsargānnaro bhadrāṇi paśyati
darśayatyeva vikṛtiṃ supriye 'pi khalo yataḥ
- 11
नाशयितुमेव नीचः परकार्यं वेत्ति न प्रसाधयितुम्
पाटयितुमेव शक्तिर्नखोरुद्धर्तुमन्नपिटम्
nāśayitumeva nīcaḥ parakāryaṃ vetti na prasādhayitum
pāṭayitumeva śaktirnakhoruddhartumannapiṭam
- 13
दुर्जनजनानां संगे कायत्यागो ऽपि भवति विबुधानाम्
प्रेक्षस्व तिलानामपि खलसङ्गे पीडनं यतः
durjanajanānāṃ saṃge kāyatyāgo 'pi bhavati vibudhānām
prekṣasva tilānāmapi khalasaṅge pīḍanaṃ yataḥ
- 14
यावत्सा कुट्टिनी पेटां हस्तेन हन्ति तावत्सा वणिक्पुत्री सवितर्कमवादीत्
विभाता रजनी तावद्यावदेवं कृतं मया
प्रबुद्धं च तदा मातर्नाग्रे किंचिद्विदृश्यते
yāvatsā kuṭṭinī peṭāṃ hastena hanti tāvatsā vaṇikputrī savitarkamavādīt
vibhātā rajanī tāvadyāvadevaṃ kṛtaṃ mayā
prabuddhaṃ ca tadā mātarnāgre kiṃcidvidṛśyate
- 15
मार्तमया एवंविधः स्वप्नो दृष्टः
यः कश्चिदर्थप्रमाणो मे भवति स कथ्यताम्
एवं श्रुत्वा मन्त्री द्वारमाहत्य बहिर्निर्गतः
ततः संमानिता वणिग्वधूः सा तु कुट्टिनीति निर्वासिता
इति कथां श्रुत्वा प्रभावती सुप्ता
mārtamayā evaṃvidhaḥ svapno dṛṣṭaḥ
yaḥ kaścidarthapramāṇo me bhavati sa kathyatām
evaṃ śrutvā mantrī dvāramāhatya bahirnirgataḥ
tataḥ saṃmānitā vaṇigvadhūḥ sā tu kuṭṭinīti nirvāsitā
iti kathāṃ śrutvā prabhāvatī suptā

