संस्कृत

Adhyaya 11

विश्वरूपदर्शनयोगः

The Vision of the Universal Form

55 श्लोक

55 श्लोक

  1. 1

    मदनुग्रहाय परमं गुह्यमध्यात्मसंज्ञितम् ।

    यत्त्वयोक्तं वचस्तेन मोहोऽयं विगतो मम ॥

    madanugrahāya paramaṃ guhyamadhyātmasaṃjñitam |

    yattvayoktaṃ vacastena moho'yaṃ vigato mama ||

    यंत्र मसुदो

    अर्जुनान म्हळें: म्हजेर कृपा करून तुवें आत्म्याविशीं परम गुपीत सांगलें, आनी त्या उतरां वरवीं म्हजो हो मोह गेला.

    यंत्र मसुदो
  2. 2

    भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया ।

    त्वत्तः कमलपत्राक्ष माहात्म्यमपि चाव्ययम् ॥

    bhavāpyayau hi bhūtānāṃ śrutau vistaraśo mayā |

    tvattaḥ kamalapatrākṣa māhātmyamapi cāvyayam ||

    यंत्र मसुदो

    हे कमळनयना, जिवांची उत्पत्ती आनी लय तुजे कडल्यान हांवें विस्तारान आयकल्या, आनी तुजें अक्षय माहात्म्यूय.

    यंत्र मसुदो
  3. 3

    एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वर ।

    द्रष्टुमिच्छामि ते रूपमैश्वरं पुरुषोत्तम ॥

    evametadyathāttha tvamātmānaṃ parameśvara |

    draṣṭumicchāmi te rūpamaiśvaraṃ puruṣottama ||

    यंत्र मसुदो

    हे परमेश्वरा, तूं आपणाविशीं सांगलां तशेंच हें आसा. तरी लेगीत, हे पुरुषोत्तमा, तुजें ईश्वरी रूप पळोवपाची म्हाका इत्सा आसा.

    यंत्र मसुदो
  4. 4

    मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभो ।

    योगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयात्मानमव्ययम् ॥

    manyase yadi tacchakyaṃ mayā draṣṭumiti prabho |

    yogeśvara tato me tvaṃ darśayātmānamavyayam ||

    यंत्र मसुदो

    हे प्रभू, तें पळोवप म्हाका शक्य अशें तुका दिसता जाल्यार, हे योगेश्वरा, म्हाका तुजो अक्षय आत्मो दाखय.

    यंत्र मसुदो
  5. 5

    पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशः ।

    नानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतीनि च ॥

    paśya me pārtha rūpāṇi śataśo'tha sahasraśaḥ |

    nānāvidhāni divyāni nānāvarṇākṛtīni ca ||

    यंत्र मसुदो

    श्रीभगवंतान म्हळें: हे पार्था, म्हजीं शेंकड्यांनी आनी हजारांनी रुपां पळय, दैवी, जायत्या प्रकारचीं, जायत्या रंगांचीं आनी आकारांचीं.

    यंत्र मसुदो
  6. 6

    पश्यादित्यान्वसून्रुद्रानश्विनौ मरुतस्तथा ।

    बहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याश्चर्याणि भारत ॥

    paśyādityānvasūnrudrānaśvinau marutastathā |

    bahūnyadṛṣṭapūrvāṇi paśyāścaryāṇi bhārata ||

    यंत्र मसुदो

    आदित्य, वसू, रुद्र, दोन अश्विनीकुमार आनी मरुत पळय. हे भारता, आदीं केन्नाच पळोवंक नाशिल्लीं जायतीं अजापां पळय.

    यंत्र मसुदो
  7. 7

    इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम् ।

    मम देहे गुडाकेश यच्चान्यद् द्रष्टुमिच्छसि ॥

    ihaikasthaṃ jagatkṛtsnaṃ paśyādya sacarācaram |

    mama dehe guḍākeśa yaccānyad draṣṭumicchasi ||

    यंत्र मसुदो

    हे गुडाकेशा, आयज हांगा म्हज्या कुडींत एकाच जाग्यार आशिल्लें चलपी आनी थीर पुराय विश्व पळय, आनी तुका पळोवपाचें आसा तें हेर कितेंय.

    यंत्र मसुदो
  8. 8

    न तु मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्वचक्षुषा ।

    दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे योगमैश्वरम् ॥

    na tu māṃ śakyase draṣṭumanenaiva svacakṣuṣā |

    divyaṃ dadāmi te cakṣuḥ paśya me yogamaiśvaram ||

    यंत्र मसुदो

    पूण तुज्याच ह्या दोळ्यांनी तूं म्हाका पळोवंक शकचो ना. हांव तुका दैवी दोळे दितां: म्हजी ईश्वरी योगशक्त पळय.

    यंत्र मसुदो
  9. 9

    एवमुक्त्वा ततो राजन्महायोगेश्वरो हरिः ।

    दर्शयामास पार्थाय परमं रूपमैश्वरम् ॥

    evamuktvā tato rājanmahāyogeśvaro hariḥ |

    darśayāmāsa pārthāya paramaṃ rūpamaiśvaram ||

    यंत्र मसुदो

    संजयान म्हळें: हे राजा, अशें म्हणून व्हडलो योगेश्वर हरी हाणें मागीर पार्थाक आपलें परम ईश्वरी रूप दाखयलें.

    यंत्र मसुदो
  10. 10

    अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम् ।

    अनेकदिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम् ॥

    anekavaktranayanamanekādbhutadarśanam |

    anekadivyābharaṇaṃ divyānekodyatāyudham ||

    यंत्र मसुदो

    जायतीं तोंडां आनी दोळे, जायतीं अजापाचीं दर्शनां, जायते दैवी अलंकार आनी उखलिल्लीं जायतीं दैवी शस्त्रां आशिल्लें,

    यंत्र मसुदो
  11. 11

    दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम् ।

    सर्वाश्चर्यमयं देवमनन्तं विश्वतोमुखम् ॥

    divyamālyāmbaradharaṃ divyagandhānulepanam |

    sarvāścaryamayaṃ devamanantaṃ viśvatomukham ||

    यंत्र मसुदो

    दैवी माळो आनी वस्त्रां न्हेसिल्लें, दैवी सुवासांनी लिपिल्लें, सगळ्या अजापांनी भरिल्लें, अंत नाशिल्लें, सगळे वटेन तोंड आशिल्लें तें दैवी रूप.

    यंत्र मसुदो
  12. 12

    दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता ।

    यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः ॥

    divi sūryasahasrasya bhavedyugapadutthitā |

    yadi bhāḥ sadṛśī sā syādbhāsastasya mahātmanaḥ ||

    यंत्र मसुदो

    आकाशांत हजार सुर्यांचो उजवाड एकाच वेळार उजळ्ळो जाल्यार, तो कदाचित त्या महात्म्याच्या तेजा सारको जातलो.

    यंत्र मसुदो
  13. 13

    तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा ।

    अपश्यद्देवदेवस्य शरीरे पाण्डवस्तदा ॥

    tatraikasthaṃ jagatkṛtsnaṃ pravibhaktamanekadhā |

    apaśyaddevadevasya śarīre pāṇḍavastadā ||

    यंत्र मसुदो

    थंय देवांच्या देवाच्या कुडींत पांडुपुतान तेन्ना जायत्या तरांनी वांटिल्लें पुराय विश्व एकाच जाग्यार एकठांय पळयलें.

    यंत्र मसुदो
  14. 14

    ततः स विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनञ्जयः ।

    प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिरभाषत ॥

    tataḥ sa vismayāviṣṭo hṛṣṭaromā dhanañjayaḥ |

    praṇamya śirasā devaṃ kṛtāñjalirabhāṣata ||

    यंत्र मसुदो

    तेन्ना अजापान भरिल्लो, आंगावयले केंस उबे जाल्लो धनंजय देवा मुखार माथें नमयलें आनी हात जोडून उलयलो.

    यंत्र मसुदो
  15. 15

    पश्यामि देवांस्तव देव देहे

    सर्वांस्तथा भूतविशेषसङ्घान् ।

    ब्रह्माणमीशं कमलासनस्थ-

    मृषींश्च सर्वानुरगांश्च दिव्यान् ॥

    paśyāmi devāṃstava deva dehe

    sarvāṃstathā bhūtaviśeṣasaṅghān |

    brahmāṇamīśaṃ kamalāsanastha-

    mṛṣīṃśca sarvānuragāṃśca divyān ||

    यंत्र मसुदो

    अर्जुनान म्हळें: हे देवा, तुज्या कुडींत हांव सगळे देव आनी सगळ्या प्रकारच्या जिवांचे गण पळयतां: कमळासनाचेर बसिल्लो ईश्वर ब्रह्मा, सगळे रुशी आनी दैवी सर्प.

    यंत्र मसुदो
  16. 16

    अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं

    पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम् ।

    नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिं

    पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूप ॥

    anekabāhūdaravaktranetraṃ

    paśyāmi tvāṃ sarvato'nantarūpam |

    nāntaṃ na madhyaṃ na punastavādiṃ

    paśyāmi viśveśvara viśvarūpa ||

    यंत्र मसुदो

    हे विश्वेश्वरा, विश्वरूपा, जायते हात, पोट, तोंडां आनी दोळे आशिल्लो, अंत नाशिल्ल्या रुपाचो तूं हांव सगळे कडेन पळयतां. तुजो अंत, मदलो भाग वा सुरवात हांव पळयना.

    यंत्र मसुदो
  17. 17

    किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च

    तेजोराशिं सर्वतो दीप्तिमन्तम् ।

    पश्यामि त्वां दुर्निरीक्ष्यं समन्ताद्

    दीप्तानलार्कद्युतिमप्रमेयम् ॥

    kirīṭinaṃ gadinaṃ cakriṇaṃ ca

    tejorāśiṃ sarvato dīptimantam |

    paśyāmi tvāṃ durnirīkṣyaṃ samantād

    dīptānalārkadyutimaprameyam ||

    यंत्र मसुदो

    मुकूट, गदा आनी चक्र आशिल्लो, सगळे वटेन उजळपी तेजाचो पुंजो, पळोवंक कठीण, उज्या आनी सुर्या सारको सगळे कडेन लखलखपी, माप नाशिल्लो तूं हांव पळयतां.

    यंत्र मसुदो
  18. 18

    त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं

    त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् ।

    त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता

    सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे ॥

    tvamakṣaraṃ paramaṃ veditavyaṃ

    tvamasya viśvasya paraṃ nidhānam |

    tvamavyayaḥ śāśvatadharmagoptā

    sanātanastvaṃ puruṣo mato me ||

    यंत्र मसुदो

    तूं अक्षर, जाणपाक जाय तें परम तत्व; तूं ह्या विश्वाचो निमाणो आदार. तूं सासणाच्या धर्माचो अविनाशी राखणदार; तूं सनातन पुरुष अशें हांव मानतां.

    यंत्र मसुदो
  19. 19

    अनादिमध्यान्तमनन्तवीर्य-

    मनन्तबाहुं शशिसूर्यनेत्रम् ।

    पश्यामि त्वां दीप्तहुताशवक्त्रं

    स्वतेजसा विश्वमिदं तपन्तम् ॥

    anādimadhyāntamanantavīrya-

    manantabāhuṃ śaśisūryanetram |

    paśyāmi tvāṃ dīptahutāśavaktraṃ

    svatejasā viśvamidaṃ tapantam ||

    यंत्र मसुदो

    सुरवात, मदलो भाग वा शेवट नाशिल्लो, अनंत शक्तीचो, असंख्य हातांचो, चंद्र आनी सूर्य जाचे दोळे, जाचें तोंड जळपी उजो, आपल्या तेजान हें सगळें विश्व तापोवपी तूं हांव पळयतां.

    यंत्र मसुदो
  20. 20

    द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि

    व्याप्तं त्वयैकेन दिशश्च सर्वाः ।

    दृष्ट्वाद्भुतं रूपमुग्रं तवेदं

    लोकत्रयं प्रव्यथितं महात्मन् ॥

    dyāvāpṛthivyoridamantaraṃ hi

    vyāptaṃ tvayaikena diśaśca sarvāḥ |

    dṛṣṭvādbhutaṃ rūpamugraṃ tavedaṃ

    lokatrayaṃ pravyathitaṃ mahātman ||

    यंत्र मसुदो

    सर्ग आनी धर्तरे मदलें अंतर आनी सगळ्यो दिशा तुवेंच एकल्यान भरल्यात. हे महात्मा, तुजें हें अजापाचें आनी उग्र रूप पळोवन तिन्ही लोक कांपतात.

    यंत्र मसुदो
  21. 21

    अमी हि त्वां सुरसङ्घा विशन्ति

    केचिद्भीताः प्राञ्जलयो गृणन्ति ।

    स्वस्तीत्युक्त्वा महर्षिसिद्धसङ्घाः

    स्तुवन्ति त्वां स्तुतिभिः पुष्कलाभिः ॥

    amī hi tvāṃ surasaṅghā viśanti

    kecidbhītāḥ prāñjalayo gṛṇanti |

    svastītyuktvā maharṣisiddhasaṅghāḥ

    stuvanti tvāṃ stutibhiḥ puṣkalābhiḥ ||

    यंत्र मसुदो

    देवांचे हे गण तुज्या भितर प्रवेश करतात; कांय भियेवन हात जोडून तुजी स्तुती करतात. बरें जावं अशें उलयत महर्षी आनी सिद्धांचे गण भरपूर स्तोत्रांनी तुजी स्तुती करतात.

    यंत्र मसुदो
  22. 22

    रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या

    विश्वेऽश्विनौ मरुतश्चोष्मपाश्च ।

    गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसङ्घा

    वीक्षन्ते त्वां विस्मिताश्चैव सर्वे ॥

    rudrādityā vasavo ye ca sādhyā

    viśve'śvinau marutaścoṣmapāśca |

    gandharvayakṣāsurasiddhasaṅghā

    vīkṣante tvāṃ vismitāścaiva sarve ||

    यंत्र मसुदो

    रुद्र, आदित्य, वसू आनी साध्य, विश्वेदेव, दोन अश्विनीकुमार, मरुत आनी पितर, आनी गंधर्व, यक्ष, असुर आनी सिद्धांचे गण सगळे अजापान तुका पळयतात.

    यंत्र मसुदो
  23. 23

    रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रं

    महाबाहो बहुबाहूरुपादम् ।

    बहूदरं बहुदंष्ट्राकरालं

    दृष्ट्वा लोकाः प्रव्यथितास्तथाहम् ॥

    rūpaṃ mahatte bahuvaktranetraṃ

    mahābāho bahubāhūrupādam |

    bahūdaraṃ bahudaṃṣṭrākarālaṃ

    dṛṣṭvā lokāḥ pravyathitāstathāham ||

    यंत्र मसुदो

    हे महाबाहो, जायतीं तोंडां आनी दोळे, जायते हात, मांडयो आनी पांय, जायतीं पोटां आशिल्लें, जायत्या दाढांनी भंयानक दिसपी तुजें व्हडलें रूप पळोवन लोक कांपतात, आनी हांवूय कांपतां.

    यंत्र मसुदो
  24. 24

    नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णं

    व्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम् ।

    दृष्ट्वा हि त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा

    धृतिं न विन्दामि शमं च विष्णो ॥

    nabhaḥspṛśaṃ dīptamanekavarṇaṃ

    vyāttānanaṃ dīptaviśālanetram |

    dṛṣṭvā hi tvāṃ pravyathitāntarātmā

    dhṛtiṃ na vindāmi śamaṃ ca viṣṇo ||

    यंत्र मसुदो

    हे विष्णू, आकाशाक शिवपी, जायत्या रंगांनी जळपी, तोंडां रुंद उगडिल्लें आनी व्हडले उजळपी दोळे आशिल्लें तुका पळोवन म्हजो भितरलो जीव कांपता, आनी म्हाका धीर ना आनी शांतीय ना.

    यंत्र मसुदो
  25. 25

    दंष्ट्राकरालानि च ते मुखानि

    दृष्ट्वैव कालानलसन्निभानि ।

    दिशो न जाने न लभे च शर्म

    प्रसीद देवेश जगन्निवास ॥

    daṃṣṭrākarālāni ca te mukhāni

    dṛṣṭvaiva kālānalasannibhāni |

    diśo na jāne na labhe ca śarma

    prasīda deveśa jagannivāsa ||

    यंत्र मसुदो

    दाढांनी भंयानक आनी प्रलयाच्या उज्या सारकीं तुजीं तोंडां पळोवन म्हाका दिशा कळनात आनी आलाशिरो मेळना. हे देवेशा, जगन्निवासा, प्रसन्न जा.

    यंत्र मसुदो
  26. 26

    अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः

    सर्वे सहैवावनिपालसङ्घैः ।

    भीष्मो द्रोणः सूतपुत्रस्तथासौ

    सहास्मदीयैरपि योधमुख्यैः ॥

    amī ca tvāṃ dhṛtarāṣṭrasya putrāḥ

    sarve sahaivāvanipālasaṅghaiḥ |

    bhīṣmo droṇaḥ sūtaputrastathāsau

    sahāsmadīyairapi yodhamukhyaiḥ ||

    यंत्र मसुदो

    आनी धृतराष्ट्राचे हे सगळे पूत, राजांच्या गणां सयत, भीष्म, द्रोण आनी तो सूतपूत, आमच्या वटेनच्या मुखेल झुजाऱ्यां वांगडा,

    यंत्र मसुदो
  27. 27

    वक्त्राणि ते त्वरमाणा विशन्ति

    दंष्ट्राकरालानि भयानकानि ।

    केचिद्विलग्ना दशनान्तरेषु

    सन्दृश्यन्ते चूर्णितैरुत्तमाङ्गैः ॥

    vaktrāṇi te tvaramāṇā viśanti

    daṃṣṭrākarālāni bhayānakāni |

    kecidvilagnā daśanāntareṣu

    sandṛśyante cūrṇitairuttamāṅgaiḥ ||

    यंत्र मसुदो

    दाढांनी भंयानक दिसपी तुज्या भिरांकूळ तोंडांनी बेगीन भितर सरतात. कांय जाण तुज्या दांतां मदीं अडकिल्ले, तांचीं तकलीं पीठ जाल्लीं अशीं दिसतात.

    यंत्र मसुदो
  28. 28

    यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगाः

    समुद्रमेवाभिमुखा द्रवन्ति ।

    तथा तवामी नरलोकवीरा

    विशन्ति वक्त्राण्यभिविज्वलन्ति ॥

    yathā nadīnāṃ bahavo'mbuvegāḥ

    samudramevābhimukhā dravanti |

    tathā tavāmī naralokavīrā

    viśanti vaktrāṇyabhivijvalanti ||

    यंत्र मसुदो

    जशे न्हंयांचे जायते उदकाचे व्हाळ दर्या कडेन धांवतात, तशेच मनीसलोकांतले हे वीर तुज्या जळपी तोंडांनी भितर सरतात.

    यंत्र मसुदो
  29. 29

    यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतङ्गा

    विशन्ति नाशाय समृद्धवेगाः ।

    तथैव नाशाय विशन्ति लोकास्-

    तवापि वक्त्राणि समृद्धवेगाः ॥

    yathā pradīptaṃ jvalanaṃ pataṅgā

    viśanti nāśāya samṛddhavegāḥ |

    tathaiva nāśāya viśanti lokās-

    tavāpi vaktrāṇi samṛddhavegāḥ ||

    यंत्र मसुदो

    जशे पतंग आपल्या नाशाखातीर व्हड वेगान जळपी उज्यांत धांवतात, तशेच हे लोक आपल्या नाशाखातीर व्हड वेगान तुज्या तोंडांनी सरतात.

    यंत्र मसुदो
  30. 30

    लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ताल्-

    लोकान्समग्रान्वदनैर्ज्वलद्भिः ।

    तेजोभिरापूर्य जगत्समग्रं

    भासस्तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो ॥

    lelihyase grasamānaḥ samantāl-

    lokānsamagrānvadanairjvaladbhiḥ |

    tejobhirāpūrya jagatsamagraṃ

    bhāsastavogrāḥ pratapanti viṣṇo ||

    यंत्र मसुदो

    हे विष्णू, जळपी तोंडांनी सगळे वटेन सगळे लोक गिळत तूं ओंठ चाटता. तुजे उग्र किरण पुराय विश्व तेजान भरतात आनी तें तापयतात.

    यंत्र मसुदो