43 श्लोक
- 1
ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन ।
तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥
यंत्र मसुदोjyāyasī cetkarmaṇaste matā buddhirjanārdana |
tatkiṃ karmaṇi ghore māṃ niyojayasi keśava ||
यंत्र मसुदोअर्जुनान म्हळें: हे जनार्दना, कर्मा परस बुद्धी श्रेश्ठ अशें तुजें मत आसा जाल्यार, हे केशवा, ह्या भयंकर कर्मांत तूं म्हाका कित्याक लायता?
- 2
व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे ।
तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥
यंत्र मसुदोvyāmiśreṇeva vākyena buddhiṃ mohayasīva me |
tadekaṃ vada niścitya yena śreyo'hamāpnuyām ||
यंत्र मसुदोमिसळिल्ल्या भशेन दिसपी उतरांनी तूं म्हज्या मनाक घुस्पयल्ले भशेन दिसता. जाचे वरवीं हांव श्रेय मेळोवंक शकतलों, ती एकूच गजाल म्हाका निश्चीतपणान सांग.
- 3
लोकेऽस्मिन् द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ ।
ज्ञानयोगेन साङ्ख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥
यंत्र मसुदोloke'smin dvividhā niṣṭhā purā proktā mayānagha |
jñānayogena sāṅkhyānāṃ karmayogena yoginām ||
यंत्र मसुदोश्रीभगवंतान म्हळें: हे निष्पापा, ह्या संवसारांत हांवें आदीं दोन तरांची निश्ठा सांगल्या: चिंतन करपी सांख्यांखातीर ज्ञानयोग, आनी कर्म करपी योग्यांखातीर कर्मयोग.
- 4
न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते ।
न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥
यंत्र मसुदोna karmaṇāmanārambhānnaiṣkarmyaṃ puruṣo'śnute |
na ca saṃnyasanādeva siddhiṃ samadhigacchati ||
यंत्र मसुदोकर्मां सुरू करिनासतना मनीस नैष्कर्म्य मेळयना, आनी फकत संन्यास घेवनूय तो सिद्धी मेळयना.
- 5
न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् ।
कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥
यंत्र मसुदोna hi kaścitkṣaṇamapi jātu tiṣṭhatyakarmakṛt |
kāryate hyavaśaḥ karma sarvaḥ prakṛtijairguṇaiḥ ||
यंत्र मसुदोकोणूच एक खीणभर लेगीत कर्म करिनासतना रावूंक शकना, कारण प्रकृतींतल्यान जल्मल्ले गुण सगळ्यांक लाचारपणान कर्म करपाक लायतात.
- 6
कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् ।
इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥
यंत्र मसुदोkarmendriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran |
indriyārthānvimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucyate ||
यंत्र मसुदोजो कर्मेंद्रियां आवरता पूण मनांत इंद्रियांच्या विशयांचें चिंतन करीत बसता, तो मूढ आनी ताका मिथ्याचारी म्हणटात.
- 7
यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभतेऽर्जुन ।
कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते ॥
यंत्र मसुदोyastvindriyāṇi manasā niyamyārabhate'rjuna |
karmendriyaiḥ karmayogamasaktaḥ sa viśiṣyate ||
यंत्र मसुदोपूण, हे अर्जुना, जो मनान इंद्रियांचेर ताबो दवरून, आसक्ती बगर कर्मेंद्रियांनी कर्मयोग आचरता, तो श्रेश्ठ.
- 8
नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः ।
शरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्ध्येदकर्मणः ॥
यंत्र मसुदोniyataṃ kuru karma tvaṃ karma jyāyo hyakarmaṇaḥ |
śarīrayātrāpi ca te na prasiddhyedakarmaṇaḥ ||
यंत्र मसुदोतुजें नेमिल्लें कर्म कर, कारण अकर्मा परस कर्म बरें. कर्म नासल्यार तुज्या कुडीचो निर्वाहूय जावंक शकचो ना.
- 9
यज्ञार्थात्कर्मणोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबन्धनः ।
तदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसङ्गः समाचर ॥
यंत्र मसुदोyajñārthātkarmaṇo'nyatra loko'yaṃ karmabandhanaḥ |
tadarthaṃ karma kaunteya muktasaṅgaḥ samācara ||
यंत्र मसुदोयज्ञाखातीर केल्लें कर्म सोडल्यार हो संवसार कर्मान बांदिल्लो. देखून, हे कौंतेया, आसक्ती सोडून त्या हेतान कर्म कर.
- 10
सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः ।
अनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक् ॥
यंत्र मसुदोsahayajñāḥ prajāḥ sṛṣṭvā purovāca prajāpatiḥ |
anena prasaviṣyadhvameṣa vo'stviṣṭakāmadhuk ||
यंत्र मसुदोसुरवेक यज्ञा सयत प्रजा रचून प्रजापतीन म्हळें: हाचे वरवीं तुमी वाडात; हो तुमच्यो इत्सा पुराय करपी कामधेनू जावं.
- 11
देवान्भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः ।
परस्परं भावयन्तः श्रेयः परमवाप्स्यथ ॥
यंत्र मसुदोdevānbhāvayatānena te devā bhāvayantu vaḥ |
parasparaṃ bhāvayantaḥ śreyaḥ paramavāpsyatha ||
यंत्र मसुदोहाचे वरवीं तुमी देवांक पोसात, आनी देव तुमकां पोसूं. एकामेकांक पोसून तुमी परम श्रेय मेळयतले.
- 12
इष्टान्भोगान्हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः ।
तैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥
यंत्र मसुदोiṣṭānbhogānhi vo devā dāsyante yajñabhāvitāḥ |
tairdattānapradāyaibhyo yo bhuṅkte stena eva saḥ ||
यंत्र मसुदोयज्ञान पोसिल्ले देव तुमकां इत्सिल्ले भोग दितले. तांणी दिल्लें तांकां परत कांयच अर्पण करिनासतना जो भोगता, तो चोरूच.
- 13
यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः ।
भुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ॥
यंत्र मसुदोyajñaśiṣṭāśinaḥ santo mucyante sarvakilbiṣaiḥ |
bhuñjate te tvaghaṃ pāpā ye pacantyātmakāraṇāt ||
यंत्र मसुदोयज्ञा उपरांत उरिल्लें जेवपी सज्जन सगळ्या दोशां पसून मुक्त जातात; पूण जे फकत आपणाखातीर रांदतात ते पापी पातकूच जेवतात.
- 14
अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः ।
यज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥
यंत्र मसुदोannādbhavanti bhūtāni parjanyādannasambhavaḥ |
yajñādbhavati parjanyo yajñaḥ karmasamudbhavaḥ ||
यंत्र मसुदोअन्नांतल्यान जीव जल्मतात, पावसांतल्यान अन्न जाता, यज्ञांतल्यान पावस येता, आनी कर्मांतल्यान यज्ञ जल्मता.
- 15
कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवम् ।
तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥
यंत्र मसुदोkarma brahmodbhavaṃ viddhi brahmākṣarasamudbhavam |
tasmātsarvagataṃ brahma nityaṃ yajñe pratiṣṭhitam ||
यंत्र मसुदोकर्म ब्रह्मांतल्यान उदेता, आनी ब्रह्म अक्षरांतल्यान उदेता अशें जाण. देखून सगळीकडेन व्यापून आशिल्लें ब्रह्म सदांच यज्ञांत थीर आसा.
- 16
एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः ।
अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥
यंत्र मसुदोevaṃ pravartitaṃ cakraṃ nānuvartayatīha yaḥ |
aghāyurindriyārāmo moghaṃ pārtha sa jīvati ||
यंत्र मसुदोहे पार्था, अशें चालू केल्लें हें चक्र जो हांगा फुडें घुंवडायना, तो इंद्रियांत रमपी, पापमय जिवीत जियेता आनी वेर्थ जियेता.
- 17
यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।
आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते ॥
यंत्र मसुदोyastvātmaratireva syādātmatṛptaśca mānavaḥ |
ātmanyeva ca santuṣṭastasya kāryaṃ na vidyate ||
यंत्र मसुदोपूण जो मनीस फकत आत्म्यांत रमता, आत्म्यांत तृप्त आसता आनी आत्म्यांतूच संतुश्ट आसता, ताका करपाक कांयच कर्तव्य उरना.
- 18
नैव तस्य कृतेनार्थो नाकृतेनेह कश्चन ।
न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥
यंत्र मसुदोnaiva tasya kṛtenārtho nākṛteneha kaścana |
na cāsya sarvabhūteṣu kaścidarthavyapāśrayaḥ ||
यंत्र मसुदोताका हांगा केल्ल्या कर्मांत कसलोच हेत ना, आनी न केल्ल्या कर्मांतूय ना, आनी कसल्याच हेताखातीर तो कसल्याच जिवाचेर आदारून ना.
- 19
तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर ।
असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥
यंत्र मसुदोtasmādasaktaḥ satataṃ kāryaṃ karma samācara |
asakto hyācarankarma paramāpnoti pūruṣaḥ ||
यंत्र मसुदोदेखून आसक्ती बगर करपाचें कर्म सदांच बरें कर, कारण आसक्ती बगर कर्म करून मनीस परमाक पावता.
- 20
कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः ।
लोकसङ्ग्रहमेवापि सम्पश्यन्कर्तुमर्हसि ॥
यंत्र मसुदोkarmaṇaiva hi saṃsiddhimāsthitā janakādayaḥ |
lokasaṅgrahamevāpi sampaśyankartumarhasi ||
यंत्र मसुदोजनक आनी हेरांनी कर्मानूच सिद्धी मेळयली. लोकसंग्रहाचो विचार करूनूय तुवें कर्म करचें.
- 21
यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः ।
स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥
यंत्र मसुदोyadyadācarati śreṣṭhastattadevetaro janaḥ |
sa yatpramāṇaṃ kurute lokastadanuvartate ||
यंत्र मसुदोश्रेश्ठ मनीस जें करता, तेंच हेर लोक करतात. तो जें माप थारायता, ताचे फाटल्यान संवसार वता.
- 22
न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किञ्चन ।
नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥
यंत्र मसुदोna me pārthāsti kartavyaṃ triṣu lokeṣu kiñcana |
nānavāptamavāptavyaṃ varta eva ca karmaṇi ||
यंत्र मसुदोहे पार्था, तिनूय लोकांत म्हाका करपाचें कसलेंच कर्तव्य ना, मेळोवपाचें कांयच अप्राप्त ना, तरीकूय हांव कर्मांत वावरतां.
- 23
यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः ।
मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥
यंत्र मसुदोyadi hyahaṃ na varteyaṃ jātu karmaṇyatandritaḥ |
mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ ||
यंत्र मसुदोहे पार्था, हांवें सदांच आळस नासतना कर्म करूंक ना जाल्यार मनीस सगळ्या तरांनी म्हज्याच वाटेर चलतले.
- 24
उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम् ।
सङ्करस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः ॥
यंत्र मसुदोutsīdeyurime lokā na kuryāṃ karma cedaham |
saṅkarasya ca kartā syāmupahanyāmimāḥ prajāḥ ||
यंत्र मसुदोहांवें कर्म करूंक ना जाल्यार हे लोक नश्ट जातले; हांव गोंदळाक कारण जातलों आनी ह्या प्रजेचो नाश करतलों.
- 25
सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत ।
कुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश्चिकीर्षुर्लोकसङ्ग्रहम् ॥
यंत्र मसुदोsaktāḥ karmaṇyavidvāṃso yathā kurvanti bhārata |
kuryādvidvāṃstathāsaktaścikīrṣurlokasaṅgraham ||
यंत्र मसुदोहे भारता, जशे अजाण लोक कर्मांत आसक्त जावन कर्म करतात, तशेंच शाण्यांनी लोकसंग्रह करपाच्या इत्सेन आसक्ती बगर कर्म करचें.
- 26
न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् ।
जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान्युक्तः समाचरन् ॥
यंत्र मसुदोna buddhibhedaṃ janayedajñānāṃ karmasaṅginām |
joṣayetsarvakarmāṇi vidvānyuktaḥ samācaran ||
यंत्र मसुदोकर्मांत आसक्त आशिल्ल्या अजाण लोकांच्या मनांत शाण्यांनी बुद्धिभेद निर्माण करचो न्हय. स्वता युक्त जावन कर्म करून तांणी हेरांकूय सगळ्या कर्मांनी उमेद दिवची.
- 27
प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः ।
अहङ्कारविमूढात्मा कर्ताहमिति मन्यते ॥
यंत्र मसुदोprakṛteḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi sarvaśaḥ |
ahaṅkāravimūḍhātmā kartāhamiti manyate ||
यंत्र मसुदोसगळीं कर्मां प्रकृतीच्या गुणांनी जातात, पूण अहंकारान मन मूढ जाल्लो मनीस हांव कर्तो अशें मानता.
- 28
तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः ।
गुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते ॥
यंत्र मसुदोtattvavittu mahābāho guṇakarmavibhāgayoḥ |
guṇā guṇeṣu vartanta iti matvā na sajjate ||
यंत्र मसुदोपूण, हे महाबाहो, गुण आनी कर्मां हांच्या विभागाचें तत्व जाणपी, गुण गुणांचेर वावरतात हें समजून आसक्त जायना.
- 29
प्रकृतेर्गुणसम्मूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु ।
तानकृत्स्नविदो मन्दान्कृत्स्नविन्न विचालयेत् ॥
यंत्र मसुदोprakṛterguṇasammūḍhāḥ sajjante guṇakarmasu |
tānakṛtsnavido mandānkṛtsnavinna vicālayet ||
यंत्र मसुदोप्रकृतीच्या गुणांनी मूढ जाल्ले लोक गुणांच्या कर्मांत आसक्त जातात. सगळें जाणपी मनशान अर्दें जाणपी त्या मंद लोकांक हालोवंक फावना.
- 30
मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा ।
निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ॥
यंत्र मसुदोmayi sarvāṇi karmāṇi saṃnyasyādhyātmacetasā |
nirāśīrnirmamo bhūtvā yudhyasva vigatajvaraḥ ||
यंत्र मसुदोसगळीं कर्मां म्हाका अर्पण करून, आत्म्याचेर मन लावन, आशा आनी ममता सोडून, ताप पयस करून झूज.