28 श्लोक
- 1
ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयान्विताः ।
तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वमाहो रजस्तमः ॥
यंत्र मसुदोye śāstravidhimutsṛjya yajante śraddhayānvitāḥ |
teṣāṃ niṣṭhā tu kā kṛṣṇa sattvamāho rajastamaḥ ||
यंत्र मसुदोअर्जुनान म्हळें: हे कृष्णा, जे शास्त्राचे नेम बाजूक दवरून पूण श्रद्धेन उपासना करतात, तांची निश्ठा कसली? सत्त्व, रजस् वा तमस्?
- 2
त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा ।
सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु ॥
यंत्र मसुदोtrividhā bhavati śraddhā dehināṃ sā svabhāvajā |
sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti tāṃ śaṛṇu ||
यंत्र मसुदोश्रीभगवंतान म्हळें: देहधारी जिवांची श्रद्धा तीन प्रकारची, तांच्या स्वताच्या सभावांतल्यान जल्मिल्ली: सात्विक, राजस आनी तामस. तिचेविशीं आयक.
- 3
सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत ।
श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः ॥
यंत्र मसुदोsattvānurūpā sarvasya śraddhā bhavati bhārata |
śraddhāmayo'yaṃ puruṣo yo yacchraddhaḥ sa eva saḥ ||
यंत्र मसुदोहे भारता, दरेकल्याची श्रद्धा ताच्या भितरल्या सभावा प्रमाण आसता. मनीस श्रद्धामय; जशी ताची श्रद्धा, तसोच तो.
- 4
यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः ।
प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः ॥
यंत्र मसुदोyajante sāttvikā devānyakṣarakṣāṃsi rājasāḥ |
pretānbhūtagaṇāṃścānye yajante tāmasā janāḥ ||
यंत्र मसुदोसात्विक लोक देवांची उपासना करतात, राजस यक्ष आनी राक्षसांची, आनी हेर, तामस लोक, भुतां आनी प्रेतांच्या गणांची उपासना करतात.
- 5
अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः ।
दम्भाहङ्कारसंयुक्ताः कामरागबलान्विताः ॥
यंत्र मसुदोaśāstravihitaṃ ghoraṃ tapyante ye tapo janāḥ |
dambhāhaṅkārasaṃyuktāḥ kāmarāgabalānvitāḥ ||
यंत्र मसुदोजे लोक शास्त्रान सांगूंक नाशिल्लीं भिरांकूळ तपां करतात, ढोंग आनी अहंकाराक जोडिल्ले, काम आनी आसक्तीच्या बळान धांवडायल्ले,
- 6
कर्षयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसः ।
मां चैवान्तःशरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान् ॥
यंत्र मसुदोkarṣayantaḥ śarīrasthaṃ bhūtagrāmamacetasaḥ |
māṃ caivāntaḥśarīrasthaṃ tānviddhyāsuraniścayān ||
यंत्र मसुदोकुडींत एकठांय जाल्ल्या तत्वांक, आनी कुडी भितर रावपी म्हाकाय, बुद्धी नासतना त्रास दिवपी: तांकां आसुरी निश्चयाचे म्हूण जाण.
- 7
आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः ।
यज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेदमिमं शृणु ॥
यंत्र मसुदोāhārastvapi sarvasya trividho bhavati priyaḥ |
yajñastapastathā dānaṃ teṣāṃ bhedamimaṃ śaṛṇu ||
यंत्र मसुदोदरेकल्याक आवडटा तें अन्नूय तीन प्रकारचें आसता, आनी यज्ञ, तप आनी दानूय. तांचे मदलो हो भेद आयक.
- 8
आयुःसत्त्वबलारोग्यसुखप्रीतिविवर्धनाः ।
रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः ॥
यंत्र मसुदोāyuḥsattvabalārogyasukhaprītivivardhanāḥ |
rasyāḥ snigdhāḥ sthirā hṛdyā āhārāḥ sāttvikapriyāḥ ||
यंत्र मसुदोआयुश्य, सत्त्व, बळ, भलायकी, सूख आनी प्रीत वाडोवपी, रसाळ, स्निग्ध, टिकपी आनी काळजाक आवडपी अन्न सात्विकांक मोगाचें.
- 9
कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः ।
आहारा राजसस्येष्टा दुःखशोकामयप्रदाः ॥
यंत्र मसुदोkaṭvamlalavaṇātyuṣṇatīkṣṇarūkṣavidāhinaḥ |
āhārā rājasasyeṣṭā duḥkhaśokāmayapradāḥ ||
यंत्र मसुदोकडू, आंबट, खारट, चड उश्ण, तीख, सुकें आनी जळपी अन्न राजसांक आवडटा, आनी तें दुख्ख, शोक आनी दुयेंस हाडटा.
- 10
यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत् ।
उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम् ॥
यंत्र मसुदोyātayāmaṃ gatarasaṃ pūti paryuṣitaṃ ca yat |
ucchiṣṭamapi cāmedhyaṃ bhojanaṃ tāmasapriyam ||
यंत्र मसुदोशिळें, रूच नाशिल्लें, कुसिल्लें, राती दवरिल्लें, हेरांनी उरयल्लें वा अशुध्द अन्न तामसांक मोगाचें.
- 11
अफलाकाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते ।
यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः ॥
यंत्र मसुदोaphalākāṅkṣibhiryajño vidhidṛṣṭo ya ijyate |
yaṣṭavyameveti manaḥ samādhāya sa sāttvikaḥ ||
यंत्र मसुदोफळाची आस्त नाशिल्ल्यांनी, हें करपाकूच जाय अशें मन थीर करून, नेमा प्रमाण केल्लो यज्ञ सात्विक.
- 12
अभिसन्धाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत् ।
इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम् ॥
यंत्र मसुदोabhisandhāya tu phalaṃ dambhārthamapi caiva yat |
ijyate bharataśreṣṭha taṃ yajñaṃ viddhi rājasam ||
यंत्र मसुदोपूण हे भरतश्रेष्ठा, फळा कडेन नदर दवरून वा दाखोवपाखातीर केल्लो यज्ञ तो राजस अशें जाण.
- 13
विधिहीनमसृष्टान्नं मन्त्रहीनमदक्षिणम् ।
श्रद्धाविरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते ॥
यंत्र मसुदोvidhihīnamasṛṣṭānnaṃ mantrahīnamadakṣiṇam |
śraddhāvirahitaṃ yajñaṃ tāmasaṃ paricakṣate ||
यंत्र मसुदोनेमा बगरचो, अन्न वांटिनासतलो, मंत्रां बगरचो, दक्षिणा बगरचो आनी श्रद्धे बगरचो यज्ञ तामस अशें म्हणटात.
- 14
देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम् ।
ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते ॥
यंत्र मसुदोdevadvijaguruprājñapūjanaṃ śaucamārjavam |
brahmacaryamahiṃsā ca śārīraṃ tapa ucyate ||
यंत्र मसुदोदेव, द्विज, गुरू आनी ज्ञान्यांची पुजा, शुध्दताय, सरळसाण, ब्रह्मचर्य आनी अहिंसा हाका कुडीचें तप म्हणटात.
- 15
अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत् ।
स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते ॥
यंत्र मसुदोanudvegakaraṃ vākyaṃ satyaṃ priyahitaṃ ca yat |
svādhyāyābhyasanaṃ caiva vāṅmayaṃ tapa ucyate ||
यंत्र मसुदोत्रास दिनासतलें, खरें, आवडपी आनी हितकारी उतर, आनी स्वाध्यायाचो नेमीत अभ्यास, हाका वाणीचें तप म्हणटात.
- 16
मनः प्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः ।
भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते ॥
यंत्र मसुदोmanaḥ prasādaḥ saumyatvaṃ maunamātmavinigrahaḥ |
bhāvasaṃśuddhirityetattapo mānasamucyate ||
यंत्र मसुदोमनाची प्रसन्नताय, सौम्यताय, मौन, आत्मसंयम आनी भावनेची शुध्दताय: हाका मनाचें तप म्हणटात.
- 17
श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्त्रिविधं नरैः ।
अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते ॥
यंत्र मसुदोśraddhayā parayā taptaṃ tapastattrividhaṃ naraiḥ |
aphalākāṅkṣibhiryuktaiḥ sāttvikaṃ paricakṣate ||
यंत्र मसुदोफळाची आस्त नाशिल्ल्या, शिस्तीच्या लोकांनी परम श्रद्धेन केल्लें हें तीन प्रकारचें तप सात्विक म्हणटात.
- 18
सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत् ।
क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम् ॥
यंत्र मसुदोsatkāramānapūjārthaṃ tapo dambhena caiva yat |
kriyate tadiha proktaṃ rājasaṃ calamadhruvam ||
यंत्र मसुदोमान, सन्मान आनी पुजा मेळोवपाखातीर वा ढोंगान केल्लें तप हांगा राजस म्हणटात; तें चंचल आनी टिकना.
- 19
मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः ।
परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम् ॥
यंत्र मसुदोmūḍhagrāheṇātmano yatpīḍayā kriyate tapaḥ |
parasyotsādanārthaṃ vā tattāmasamudāhṛtam ||
यंत्र मसुदोमूढ आग्रहान, आपणाक छळून, वा हेराक इजा करपाखातीर केल्लें तप तामस म्हणटात.
- 20
दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे ।
देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम् ॥
यंत्र मसुदोdātavyamiti yaddānaṃ dīyate'nupakāriṇe |
deśe kāle ca pātre ca taddānaṃ sāttvikaṃ smṛtam ||
यंत्र मसुदोदिवपाकूच जाय म्हूण, परत कांयच दिवंक शकना अशा मनशाक, योग्य सुवातेर आनी वेळार, आनी पात्र मनशाक दिल्लें दान सात्विक मानतात.
- 21
यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः ।
दीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम् ॥
यंत्र मसुदोyattu pratyupakārārthaṃ phalamuddiśya vā punaḥ |
dīyate ca parikliṣṭaṃ taddānaṃ rājasaṃ smṛtam ||
यंत्र मसुदोपूण परत कितें तरी मेळटलें ह्या अपेक्षेन, वा फळा कडेन नदर दवरून, वा नाखुशेन दिल्लें दान राजस मानतात.
- 22
अदेशकाले यद्दानमपात्रेभ्यश्च दीयते ।
असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम् ॥
यंत्र मसुदोadeśakāle yaddānamapātrebhyaśca dīyate |
asatkṛtamavajñātaṃ tattāmasamudāhṛtam ||
यंत्र मसुदोचुकीच्या सुवातेर आनी वेळार, अपात्र मनशांक, मान नासतना आनी तिरस्कारान दिल्लें दान तामस म्हणटात.
- 23
ॐतत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः ।
ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा ॥
यंत्र मसुदोoṃtatsaditi nirdeśo brahmaṇastrividhaḥ smṛtaḥ |
brāhmaṇāstena vedāśca yajñāśca vihitāḥ purā ||
यंत्र मसुदोॐ तत् सत्: हो ब्रह्माचो तीन प्रकारचो निर्देश अशें याद करतात. ताचे वरवीं सुरवातीक ब्राह्मण, वेद आनी यज्ञ थारायले.
- 24
तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः ।
प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम् ॥
यंत्र मसुदोtasmādomityudāhṛtya yajñadānatapaḥkriyāḥ |
pravartante vidhānoktāḥ satataṃ brahmavādinām ||
यंत्र मसुदोदेखून ब्रह्माविशीं उलोवपी नेमांनी सांगिल्लीं यज्ञ, दान आनी तपाचीं कर्मां सदांच ॐ उलोवन सुरू करतात.
- 25
तदित्यनभिसन्धाय फलं यज्ञतपःक्रियाः ।
दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षिभिः ॥
यंत्र मसुदोtadityanabhisandhāya phalaṃ yajñatapaḥkriyāḥ |
dānakriyāśca vividhāḥ kriyante mokṣakāṅkṣibhiḥ ||
यंत्र मसुदोतत् ह्या उतरान, आनी फळाचें ध्येय नासतना, मोक्ष सोदपी यज्ञ, तप आनी दानाचीं वेगवेगळीं कर्मां करतात.
- 26
सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते ।
प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते ॥
यंत्र मसुदोsadbhāve sādhubhāve ca sadityetatprayujyate |
praśaste karmaṇi tathā sacchabdaḥ pārtha yujyate ||
यंत्र मसुदोहे पार्था, सत् हें उतर सत्यभाव आनी साधुभाव ह्या अर्थान वापरतात, आनी तशेंच सत् हें उतर प्रशंसेक पात्र कर्माखातीर वापरतात.
- 27
यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यते ।
कर्म चैव तदर्थीयं सदित्येवाभिधीयते ॥
यंत्र मसुदोyajñe tapasi dāne ca sthitiḥ saditi cocyate |
karma caiva tadarthīyaṃ sadityevābhidhīyate ||
यंत्र मसुदोयज्ञ, तप आनी दानांत थिरसाणेकूय सत् म्हणटात, आनी त्या हेताखातीर केल्ल्या कसल्याय कर्माकूय सत् म्हणटात.
- 28
अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् ।
असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह ॥
यंत्र मसुदोaśraddhayā hutaṃ dattaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yat |
asadityucyate pārtha na ca tatpretya no iha ||
यंत्र मसुदोहे पार्था, श्रद्धे बगर जें कितें अर्पण केलां, दिलां वा केलां, वा जें तप केलां, ताका असत् म्हणटात; ताचो उपेग मरणा उपरांत ना आनी हांगाय ना.