27 श्लोक
- 1
परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।
यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः ॥
यंत्र मसुदोparaṃ bhūyaḥ pravakṣyāmi jñānānāṃ jñānamuttamam |
yajjñātvā munayaḥ sarve parāṃ siddhimito gatāḥ ||
यंत्र मसुदोश्रीभगवंतान म्हळें: सगळ्या ज्ञानां मदलें उत्तम असें तें परम ज्ञान हांव तुका परत सांगतलों, जें जाणून सगळे मुनी हांगाच्यान परम सिद्धी पावल्यात.
- 2
इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ।
सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥
यंत्र मसुदोidaṃ jñānamupāśritya mama sādharmyamāgatāḥ |
sarge'pi nopajāyante pralaye na vyathanti ca ||
यंत्र मसुदोह्या ज्ञानाचो आलाशिरो घेवन ते म्हज्या सारको सभाव पावल्यात. सृश्टीच्या वेळार लेगीत ते जल्मनात, आनी प्रलयाच्या वेळार ते दुख्खी जायनात.
- 3
मम योनिर्महद् ब्रह्म तस्मिन्गर्भं दधाम्यहम् ।
सम्भवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ॥
यंत्र मसुदोmama yonirmahad brahma tasmingarbhaṃ dadhāmyaham |
sambhavaḥ sarvabhūtānāṃ tato bhavati bhārata ||
यंत्र मसुदोव्हडलें ब्रह्म म्हजी जोनी; तातूंत हांव बीं घालतां. हे भारता, ताचे कडल्यान सगळे जीव जल्मतात.
- 4
सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तयः सम्भवन्ति याः ।
तासां ब्रह्म महद्योनिरहं बीजप्रदः पिता ॥
यंत्र मसुदोsarvayoniṣu kaunteya mūrtayaḥ sambhavanti yāḥ |
tāsāṃ brahma mahadyonirahaṃ bījapradaḥ pitā ||
यंत्र मसुदोहे कौंतेया, खंयच्याय जोनींत जीं रुपां जल्मतात, तांची जोनी व्हडलें ब्रह्म, आनी बीं दिवपी बापूय हांव.
- 5
सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।
निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ॥
यंत्र मसुदोsattvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisambhavāḥ |
nibadhnanti mahābāho dehe dehinamavyayam ||
यंत्र मसुदोहे महाबाहो, सत्त्व, रजस् आनी तमस् हे प्रकृती कडल्यान जल्मिल्ले गूण अविनाशी देहधारी जिवाक कुडींत बांदतात.
- 6
तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात्प्रकाशकमनामयम् ।
सुखसङ्गेन बध्नाति ज्ञानसङ्गेन चानघ ॥
यंत्र मसुदोtatra sattvaṃ nirmalatvātprakāśakamanāmayam |
sukhasaṅgena badhnāti jñānasaṅgena cānagha ||
यंत्र मसुदोहांतूंत सत्त्व निर्मळ आशिल्ल्यान उजळ आनी पिडे भायर. हे निष्पापा, तें सुखाच्या आसक्तीन आनी ज्ञानाच्या आसक्तीन बांदता.
- 7
रजो रागात्मकं विद्धि तृष्णासङ्गसमुद्भवम् ।
तन्निबध्नाति कौन्तेय कर्मसङ्गेन देहिनम् ॥
यंत्र मसुदोrajo rāgātmakaṃ viddhi tṛṣṇāsaṅgasamudbhavam |
tannibadhnāti kaunteya karmasaṅgena dehinam ||
यंत्र मसुदोरजस् रागरूप, तान आनी आसक्तींतल्यान जल्मता अशें जाण. हे कौंतेया, तें कर्माच्या आसक्तीन देहधारी जिवाक बांदता.
- 8
तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम् ।
प्रमादालस्यनिद्राभिस्तन्निबध्नाति भारत ॥
यंत्र मसुदोtamastvajñānajaṃ viddhi mohanaṃ sarvadehinām |
pramādālasyanidrābhistannibadhnāti bhārata ||
यंत्र मसुदोतमस् अज्ञानांतल्यान जल्मता आनी सगळ्या देहधारी जिवांक मोहांत घालता अशें जाण. हे भारता, तें बेपर्वाय, आळस आनी न्हीद हांचे वरवीं बांदता.
- 9
सत्त्वं सुखे सञ्जयति रजः कर्मणि भारत ।
ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे सञ्जयत्युत ॥
यंत्र मसुदोsattvaṃ sukhe sañjayati rajaḥ karmaṇi bhārata |
jñānamāvṛtya tu tamaḥ pramāde sañjayatyuta ||
यंत्र मसुदोहे भारता, सत्त्व सुखाक चिकटायता, रजस् कर्माक, आनी तमस् ज्ञान धांपून बेपर्वायेक चिकटायता.
- 10
रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत ।
रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥
यंत्र मसुदोrajastamaścābhibhūya sattvaṃ bhavati bhārata |
rajaḥ sattvaṃ tamaścaiva tamaḥ sattvaṃ rajastathā ||
यंत्र मसुदोरजस् आनी तमसाक हारोवन सत्त्व उबें जाता; सत्त्व आनी तमसाक हारोवन रजस्; आनी तशेंच सत्त्व आनी रजसाक हारोवन तमस्.
- 11
सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन्प्रकाश उपजायते ।
ज्ञानं यदा तदा विद्याद्विवृद्धं सत्त्वमित्युत ॥
यंत्र मसुदोsarvadvāreṣu dehe'sminprakāśa upajāyate |
jñānaṃ yadā tadā vidyādvivṛddhaṃ sattvamityuta ||
यंत्र मसुदोजेन्ना ह्या कुडीच्या सगळ्या दारां वरवीं ज्ञानाचो उजवाड उजळटा, तेन्ना सत्त्व वाडलां अशें जाणचें.
- 12
लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा ।
रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥
यंत्र मसुदोlobhaḥ pravṛttirārambhaḥ karmaṇāmaśamaḥ spṛhā |
rajasyetāni jāyante vivṛddhe bharatarṣabha ||
यंत्र मसुदोहे भरतश्रेष्ठा, रजस् वाडटा तेन्ना लोभ, हालचाल, कर्मांचो आरंभ, अस्वस्थपण आनी आस्त हीं उमलतात.
- 13
अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च ।
तमस्येतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन ॥
यंत्र मसुदोaprakāśo'pravṛttiśca pramādo moha eva ca |
tamasyetāni jāyante vivṛddhe kurunandana ||
यंत्र मसुदोहे कुरुनंदना, तमस् वाडटा तेन्ना काळोख, निष्क्रियताय, बेपर्वाय आनी मोह हीं उमलतात.
- 14
यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् ।
तदोत्तमविदां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥
यंत्र मसुदोyadā sattve pravṛddhe tu pralayaṃ yāti dehabhṛt |
tadottamavidāṃ lokānamalānpratipadyate ||
यंत्र मसुदोसत्त्व प्रबळ आसतना देहधारी जीव मरण पावलो जाल्यार, तो परम जाणप्यांच्या निर्मळ लोकां मेरेन पावता.
- 15
रजसि प्रलयं गत्वा कर्मसङ्गिषु जायते ।
तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते ॥
यंत्र मसुदोrajasi pralayaṃ gatvā karmasaṅgiṣu jāyate |
tathā pralīnastamasi mūḍhayoniṣu jāyate ||
यंत्र मसुदोरजसांत मरण पावलो जाल्यार तो कर्माक चिकटिल्ल्यां मदीं जल्मता; तमसांत मेलो जाल्यार तो मूढांच्या जोनींनी जल्मता.
- 16
कर्मणः सुकृतस्याहुः सात्त्विकं निर्मलं फलम् ।
रजसस्तु फलं दुःखमज्ञानं तमसः फलम् ॥
यंत्र मसुदोkarmaṇaḥ sukṛtasyāhuḥ sāttvikaṃ nirmalaṃ phalam |
rajasastu phalaṃ duḥkhamajñānaṃ tamasaḥ phalam ||
यंत्र मसुदोबऱ्या कर्माचें फळ निर्मळ आनी सात्विक अशें म्हणटात; रजसाचें फळ दुख्ख, आनी तमसाचें फळ अज्ञान.
- 17
सत्त्वात्सञ्जायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च ।
प्रमादमोहौ तमसो भवतोऽज्ञानमेव च ॥
यंत्र मसुदोsattvātsañjāyate jñānaṃ rajaso lobha eva ca |
pramādamohau tamaso bhavato'jñānameva ca ||
यंत्र मसुदोसत्त्वांतल्यान ज्ञान जल्मता, आनी रजसांतल्यान लोभ. तमसांतल्यान बेपर्वाय आनी मोह जल्मतात, आनी अज्ञानूय.
- 18
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणवृत्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥
यंत्र मसुदोūrdhvaṃ gacchanti sattvasthā madhye tiṣṭhanti rājasāḥ |
jaghanyaguṇavṛttisthā adho gacchanti tāmasāḥ ||
यंत्र मसुदोसत्त्वांत थारिल्ले वयर वतात; रजसाचे मदीं उरतात; तमसाचे, सगळ्यांत सकयल्या गुणांत रावपी, सकयल वतात.
- 19
नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं यदा द्रष्टानुपश्यति ।
गुणेभ्यश्च परं वेत्ति मद्भावं सोऽधिगच्छति ॥
यंत्र मसुदोnānyaṃ guṇebhyaḥ kartāraṃ yadā draṣṭānupaśyati |
guṇebhyaśca paraṃ vetti madbhāvaṃ so'dhigacchati ||
यंत्र मसुदोजेन्ना पळोवपी गुणां बगर हेर कोणाकूच कर्तो म्हूण पळयना, आनी गुणां पलतडीं जें आसा तें जाणटा, तेन्ना तो म्हज्या भावाक पावता.
- 20
गुणानेतानतीत्य त्रीन्देही देहसमुद्भवान् ।
जन्ममृत्युजरादुःखैर्विमुक्तोऽमृतमश्नुते ॥
यंत्र मसुदोguṇānetānatītya trīndehī dehasamudbhavān |
janmamṛtyujarāduḥkhairvimukto'mṛtamaśnute ||
यंत्र मसुदोकुडी कडल्यान जल्मपी ह्या तीन गुणां पलतडीं गेल्लो देहधारी जीव जल्म, मरण, जाणटेपण आनी दुख्खांतल्यान सुटटा आनी अमृत पावता.
- 21
कैर्लिङ्गैस्त्रीन्गुणानेतानतीतो भवति प्रभो ।
किमाचारः कथं चैतांस्त्रीन्गुणानतिवर्तते ॥
यंत्र मसुदोkairliṅgaistrīnguṇānetānatīto bhavati prabho |
kimācāraḥ kathaṃ caitāṃstrīnguṇānativartate ||
यंत्र मसुदोअर्जुनान म्हळें: हे प्रभू, ह्या तीन गुणां पलतडीं गेल्लो मनीस खंयच्या खुणांनी वळखुंक येता? तो कसो वागता, आनी तीन गुणां पलतडीं कसो वता?
- 22
प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहमेव च पाण्डव ।
न द्वेष्टि सम्प्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥
यंत्र मसुदोprakāśaṃ ca pravṛttiṃ ca mohameva ca pāṇḍava |
na dveṣṭi sampravṛttāni na nivṛttāni kāṅkṣati ||
यंत्र मसुदोश्रीभगवंतान म्हळें: हे पांडवा, उजवाड, हालचाल वा मोह उमलतात तेन्ना जो तांचो द्वेश करिना, आनी ते सोंपतात तेन्ना तांची आस्त धरिना,
- 23
उदासीनवदासीनो गुणैर्यो न विचाल्यते ।
गुणा वर्तन्त इत्येवं योऽवतिष्ठति नेङ्गते ॥
यंत्र मसुदोudāsīnavadāsīno guṇairyo na vicālyate |
guṇā vartanta ityevaṃ yo'vatiṣṭhati neṅgate ||
यंत्र मसुदोजो उदासीना सारको बसता, गुणांनी हालना, गूणूच वावुरतात अशें जाणून जो थीर उरता आनी ढळना,
- 24
समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥
यंत्र मसुदोsamaduḥkhasukhaḥ svasthaḥ samaloṣṭāśmakāñcanaḥ |
tulyapriyāpriyo dhīrastulyanindātmasaṃstutiḥ ||
यंत्र मसुदोजो दुख्ख आनी सुखांत सम, आपणांत थीर, जाका मातयेचें ढेंकूळ, फातर आनी भांगर सारकेंच, जो प्रिय आनी अप्रियां कडेन सम, धीर, आनी आपली निंदा आनी स्तुती सारकीच मानता,
- 25
मानापमानयोस्तुल्यस्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः ।
सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥
यंत्र मसुदोmānāpamānayostulyastulyo mitrāripakṣayoḥ |
sarvārambhaparityāgī guṇātītaḥ sa ucyate ||
यंत्र मसुदोजो मान आनी अपमानांत सम, इश्ट आनी दुस्मानां कडेन सम, आनी जाणें स्वार्थाचे सगळे आरंभ सोडल्यात, ताका गुणातीत अशें म्हणटात.
- 26
मां च योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते ।
स गुणान्समतीत्यैतान्ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥
यंत्र मसुदोmāṃ ca yo'vyabhicāreṇa bhaktiyogena sevate |
sa guṇānsamatītyaitānbrahmabhūyāya kalpate ||
यंत्र मसुदोआनी जो चुकनासतल्या भक्तियोगान म्हजी सेवा करता, तो ह्या गुणां पलतडीं वता आनी ब्रह्मभावाक पात्र जाता.
- 27
ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहममृतस्याव्ययस्य च ।
शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥
यंत्र मसुदोbrahmaṇo hi pratiṣṭhāhamamṛtasyāvyayasya ca |
śāśvatasya ca dharmasya sukhasyaikāntikasya ca ||
यंत्र मसुदोकारण अमृत आनी अविनाशी ब्रह्माचो, सासणाच्या धर्माचो आनी परम सुखाचो आदार हांव.