20 श्लोक
- 1
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम् ।
छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित् ॥
यंत्र मसुदोūrdhvamūlamadhaḥśākhamaśvatthaṃ prāhuravyayam |
chandāṃsi yasya parṇāni yastaṃ veda sa vedavit ||
यंत्र मसुदोश्रीभगवंतान म्हळें: मुळां वयर आनी फांटे सकयल आशिल्ल्या अविनाशी अश्वत्थाविशीं ते उलयतात. ताचीं पानां वेदांचीं सूक्तां, आनी जो ताका जाणटा तो वेद जाणटा.
- 2
अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा
गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः ।
अधश्च मूलान्यनुसन्ततानि
कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके ॥
यंत्र मसुदोadhaścordhvaṃ prasṛtāstasya śākhā
guṇapravṛddhā viṣayapravālāḥ |
adhaśca mūlānyanusantatāni
karmānubandhīni manuṣyaloke ||
यंत्र मसुदोताचे फांटे सकयल आनी वयर पातळ्ळ्यात, गुणांनी पोसल्यात, आनी इंद्रियांचे विशय तांचे कोंब. सकयल, मनशांच्या लोकांत, ताचीं मुळां फुडें फुडें वतात आनी जिवांक कर्माक बांदतात.
- 3
न रूपमस्येह तथोपलभ्यते
नान्तो न चादिर्न च सम्प्रतिष्ठा ।
अश्वत्थमेनं सुविरूढमूलं
असङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा ॥
यंत्र मसुदोna rūpamasyeha tathopalabhyate
nānto na cādirna ca sampratiṣṭhā |
aśvatthamenaṃ suvirūḍhamūlaṃ
asaṅgaśastreṇa dṛḍhena chittvā ||
यंत्र मसुदोहांगा ताचें खरें रूप दिसना, ताचो अंत ना, सुरवात ना, आदार ना. घट रुजिल्लो हो अश्वत्थ अनासक्तीच्या बळिश्ट कुराडीन कापून,
- 4
ततः पदं तत्परिमार्गितव्यं
यस्मिन्गता न निवर्तन्ति भूयः ।
तमेव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये ।
यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी ॥
यंत्र मसुदोtataḥ padaṃ tatparimārgitavyaṃ
yasmingatā na nivartanti bhūyaḥ |
tameva cādyaṃ puruṣaṃ prapadye |
yataḥ pravṛttiḥ prasṛtā purāṇī ||
यंत्र मसुदोमागीर, जंय पावल्ले परत येनात तें पद सोदचें, हें मनांत धरून: जाचे कडल्यान ही पोरनी प्रवृत्ती व्हांवत आयल्या त्या आदिपुरुषाक हांव शरण वतां.
- 5
निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा
अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः ।
द्वन्द्वैर्विमुक्ताः सुखदुःखसंज्ञैर्-
गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत् ॥
यंत्र मसुदोnirmānamohā jitasaṅgadoṣā
adhyātmanityā vinivṛttakāmāḥ |
dvandvairvimuktāḥ sukhaduḥkhasaṃjñair-
gacchantyamūḍhāḥ padamavyayaṃ tat ||
यंत्र मसुदोअभिमान आनी मोह नाशिल्ले, आसक्तीचो दोश जिखिल्ले, सदांच अध्यात्मांत रावपी, इत्सा पयस गेल्ले, सूख आनी दुख्ख नांवाच्या द्वंद्वांतल्यान सुटिल्ले मोह नाशिल्ले ते अविनाशी पद पावतात.
- 6
न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः ।
यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥
यंत्र मसुदोna tadbhāsayate sūryo na śaśāṅko na pāvakaḥ |
yadgatvā na nivartante taddhāma paramaṃ mama ||
यंत्र मसुदोतें सूर्य उजवाडायना, चंद्र ना आनी उजोय ना. थंय गेल्लो कोणूच परत येना; तें म्हजें परम धाम.
- 7
ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः ।
मनःषष्ठानीन्द्रियाणि प्रकृतिस्थानि कर्षति ॥
यंत्र मसुदोmamaivāṃśo jīvaloke jīvabhūtaḥ sanātanaḥ |
manaḥṣaṣṭhānīndriyāṇi prakṛtisthāni karṣati ||
यंत्र मसुदोम्हजोच एक सनातन अंश जिवांच्या लोकांत जीव जावन, प्रकृतींत रावपी पांच इंद्रियां आनी सवें मन आपणा कडेन ओडटा.
- 8
शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः ।
गृहीत्वैतानि संयाति वायुर्गन्धानिवाशयात् ॥
यंत्र मसुदोśarīraṃ yadavāpnoti yaccāpyutkrāmatīśvaraḥ |
gṛhītvaitāni saṃyāti vāyurgandhānivāśayāt ||
यंत्र मसुदोकुडीचो स्वामी कूड घेता आनी कुडींतल्यान भायर सरता तेन्ना, वारो फुलां कडल्यान वास व्हरता तशें, तो हीं आपणा वांगडा घेवन वता.
- 9
श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च ।
अधिष्ठाय मनश्चायं विषयानुपसेवते ॥
यंत्र मसुदोśrotraṃ cakṣuḥ sparśanaṃ ca rasanaṃ ghrāṇameva ca |
adhiṣṭhāya manaścāyaṃ viṣayānupasevate ||
यंत्र मसुदोकान, दोळे, कातडी, जीब आनी नाक, आनी मन हांचेर अधिष्ठान करून तो इंद्रियांच्या विशयांचो भोग घेता.
- 10
उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणान्वितम् ।
विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः ॥
यंत्र मसुदोutkrāmantaṃ sthitaṃ vāpi bhuñjānaṃ vā guṇānvitam |
vimūḍhā nānupaśyanti paśyanti jñānacakṣuṣaḥ ||
यंत्र मसुदोतो भायर सरता वा रावता, वा गुणां वांगडा जोडून भोग घेता, तेन्ना मूढ ताका पळयनात; ज्ञानाचे दोळे आशिल्ले ताका पळयतात.
- 11
यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् ।
यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः ॥
यंत्र मसुदोyatanto yoginaścainaṃ paśyantyātmanyavasthitam |
yatanto'pyakṛtātmāno nainaṃ paśyantyacetasaḥ ||
यंत्र मसुदोयत्न करपी योगी ताका आपणा भितर थारिल्लो पळयतात, पूण भितरल्यान तयार नाशिल्ले आनी जाणीव नाशिल्ले यत्न करूनूय ताका पळयनात.
- 12
यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम् ।
यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम् ॥
यंत्र मसुदोyadādityagataṃ tejo jagadbhāsayate'khilam |
yaccandramasi yaccāgnau tattejo viddhi māmakam ||
यंत्र मसुदोसुर्यांत रावन पुराय संवसार उजवाडावपी तेज, चंद्रांतलें तेज आनी उज्यांतलें तेज, तें म्हजें तेज अशें जाण.
- 13
गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा ।
पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः ॥
यंत्र मसुदोgāmāviśya ca bhūtāni dhārayāmyahamojasā |
puṣṇāmi cauṣadhīḥ sarvāḥ somo bhūtvā rasātmakaḥ ||
यंत्र मसुदोधर्तरेंत प्रवेश करून हांव म्हज्या शक्तीन सगळ्या जिवांक धारण करतां, आनी रसरूप सोम जावन सगळ्यो वनस्पती पोसतां.
- 14
अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः ।
प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्विधम् ॥
यंत्र मसुदोahaṃ vaiśvānaro bhūtvā prāṇināṃ dehamāśritaḥ |
prāṇāpānasamāyuktaḥ pacāmyannaṃ caturvidham ||
यंत्र मसुदोवैश्वानर जावन हांव जिवांच्या कुडींत रावतां, आनी प्राण आनी अपाना वांगडा मेळून चार प्रकारचें अन्न पचयतां.
- 15
सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टो
मत्तः स्मृतिर्ज्ञानमपोहनञ्च ।
वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो
वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥
यंत्र मसुदोsarvasya cāhaṃ hṛdi sanniviṣṭo
mattaḥ smṛtirjñānamapohanañca |
vedaiśca sarvairahameva vedyo
vedāntakṛdvedavideva cāham ||
यंत्र मसुदोहांव सगळ्यांच्या काळजांत बसलां. म्हजे कडल्यान स्मृती, ज्ञान आनी तांचो लोप येता. सगळ्या वेदां वरवीं जाणपाचो हांवूच; वेदांताचो कर्तो आनी वेद जाणपी हांव.
- 16
द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।
क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥
यंत्र मसुदोdvāvimau puruṣau loke kṣaraścākṣara eva ca |
kṣaraḥ sarvāṇi bhūtāni kūṭastho'kṣara ucyate ||
यंत्र मसुदोह्या संवसारांत दोन पुरुष आसात, क्षर आनी अक्षर. सगळे जीव क्षर; कूटस्थ ताका अक्षर म्हणटात.
- 17
उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः ।
यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥
यंत्र मसुदोuttamaḥ puruṣastvanyaḥ paramātmetyudāhṛtaḥ |
yo lokatrayamāviśya bibhartyavyaya īśvaraḥ ||
यंत्र मसुदोपूण हेर एक उत्तम पुरुष आसा, जाका परमात्मो म्हणटात, जो अविनाशी ईश्वर तिन्ही लोकांत प्रवेश करून तांकां धारण करता.
- 18
यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः ।
अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥
यंत्र मसुदोyasmātkṣaramatīto'hamakṣarādapi cottamaḥ |
ato'smi loke vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ ||
यंत्र मसुदोहांव क्षरा पलतडीं आनी अक्षरा परसूय उत्तम आशिल्ल्यान, लोकांत आनी वेदांत पुरुषोत्तम म्हूण प्रसिद्ध आसां.
- 19
यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् ।
स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत ॥
यंत्र मसुदोyo māmevamasammūḍho jānāti puruṣottamam |
sa sarvavidbhajati māṃ sarvabhāvena bhārata ||
यंत्र मसुदोहे भारता, जो मोह नासतना म्हाका अशें पुरुषोत्तम म्हूण जाणटा, तो सगळें जाणटा, आनी पुराय भावान म्हजी भक्ती करता.
- 20
इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयानघ ।
एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान्स्यात्कृतकृत्यश्च भारत ॥
यंत्र मसुदोiti guhyatamaṃ śāstramidamuktaṃ mayānagha |
etadbuddhvā buddhimānsyātkṛtakṛtyaśca bhārata ||
यंत्र मसुदोहे निष्पापा, अशें हें सगळ्यांत गुपीत शास्त्र हांवें तुका सांगलें. हें समजून मनीस शाणो जाता आनी ताणें करपाचें तें सगळें केल्लें आसता, हे भारता.